Струна теориясы: нұсқалар арасындағы айырмашылық

Jump to navigation Jump to search
ш
clean up, replaced: Жалпы салыстырмалылық теория → Жалпы салыстырмалылық теориясы (3) using AWB
ш (clean up, replaced: Жалпы салыстырмалылық теория → Жалпы салыстырмалылық теориясы (3) using AWB)
[[Сурет:Calabi yau formatted.svg|thumb|right|250px|Көпқабатты квинтикалық Калаби – Яу қимасы . «Белгілі бір күрделі қисықтарды компьютерлік визуализациялаудың құрылымы» Amer.Math.Soc. 41(9): 1156–1163.]]
'''Желі теориясы''' ({{lang-en|string theory}}, кейде Струн теориясы, Жол теориясы, Ішек теориясы деп те аталуы мүмкін) — [[теориялық физика]]ның даму үстіндегі жаңа бір теориясы болып, [[Квант физикасы]] мен [[Жалпы салыстырмалылық теориятеориясы]]сынн өзара біріктіретін теория. Бұл теория бойынша [[Қарапайым бөлшектер|бөлшектер]] [[физика]]сындағы нүкте тәрізді бөлшектер "[[Желі (физика)|Желі]]" деп аталатын бір өлшемді шындықтармен алмастырылады. Желі теориясы ғарыштағы барлық [[электрон]]дар, [[кварктер]] және [[нейтрино]]лар секілді микробөлшектер осы бір өлшемді «энергетикалық желіден» тұрады деп түсіндіеді; басқаша айтқанда, бұл теория бойынша "желілердегі" ұқсамаған діріл режимдері табиғаттың әртүрлі негізгі бөлшектеріне сай келеді деп есептейді. Сөйтіп желі теориясы осы желілердің кеңістіктегі таралуы мен өзара әсер етуін түсіндіреді. Желі теориясы әдетте [[Кванттық айналым гравитациясы]] теориясына қарама-қайшы болып келеді.
 
Желі көлемінен артып кеткен аралықта, бір желі бейне бір қарапайым бөлшек құсап көрінеді, оның массасын, зарядын және басқа қасиеттерін желінің тербеліс күйі белгілейді. Желі теориясында желінің көптеген тербелмелі күйлерінің бірі - [[гравитон]]ға, яғни [[гравитация]]лық күш туғызатын кванттық механикалық бөлшекке сәйкес келеді. Демек, желі теориясы дегеніміз бір [[кванттық гравитация]] теориясы.
 
==Фундаменталы==
ХХ ғасырда физика заңдарын өрнектеген екі теориялық нұсқа пайда болды. Біріншісі [[Альберт Эйнштейн]]нің [[Жалпы салыстырмалылық теориятеориясы]] болып, ол [[гравитация күші]]н және [[Кеңістік пен уақыт]] құрылымын макролық деңгейде түсіндіреді. Екіншісі [[Квант физикасы]], ол физикалық феноменді [[Ықтималдық]] қағидасы бойынша микролық деңгейде түсіндіреді. 1970 жылдардың соңына дейін бұл екі нұсқа дүниенің [[Қарапайым бөлшектер]]ден [[атом]]ға дейін, одан [[Жұлдыз|жұлдыздар эволюциясы]] мен тұтас [[ғарыш]]қа дейінгі көп санды зерттелген қасиеттерін жеткілікті түсіндіре алды.<ref name="Becker, Becker 2007, p. 1">Becker, Becker, and Schwarz 2007, p. 1</ref>
 
Осы сәттіліктерге қарамастан, әлі де көп мәселелер шешімін таппай отыр. Қазіргі физиканың шүңет мәселесінің бірі [[Квант гравитациясы]] мәселесі.<ref name="Becker, Becker 2007, p. 1"/> Жалпы салыстырмалылық теориясы [[Классикалық физика]] нұсқасы бойынша өрнектелген, дегенмен басқа [[фундаменталды күштер]] Квант механикасы нұсқасы бойынша өрнектелген. Квант механикасының ережелері мен жалпы салыстырмалылық өзара үйлесу үшін гравитациялық квант теориясы қажет болды. Бірақ квант теориясының жалпылық ережесі арқылы гравитациялық күшті түсіндіруге қолданғанда қиындық туындады.<ref>Zwiebach 2009, p. 6</ref> Кванттық гравитацияның біртұтас теориясын жетілдіру мәселесінен басқа, [[Атом ядросы]] физикасы, [[Қара құрдым]] физикасы, Алғашқы әлем физикасы қатарлы көптеген басқа фундаменталды мәселелер туындады. Мәселен, физиктер [[кварк]] [[Конфайнмент]] құбылысын, [[Қара құрдым парадоксі]]н және [[Қараңғы энергия]]ның пайда болуын түсіну үшін әлі де жұмыс істеуде.
10 854

өңдеме

Бағыттау мәзірі