Бұхара

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
Jump to navigation Jump to search
Қала
Бұхара
өз. Buxoro
Bukhara03.jpg
Le minaret et la mosquée Kalon (Boukhara, Ouzbékistan) (5658826884).jpgBukhara by Pouria Afkhami aka pixoos 05.jpg
Mir-i-Arab madrasa outside general view.JPG2012 Bukhara 7515821196.jpg
Әкімшілігі
Ел

 Өзбекстан

Облыс

Бұхара облысы

Ішкі бөлінісі

3 қала, 8 аудан

Хәкімі

Ботир Зарипов

Тарихы мен географиясы
Координаттары

39°46′29″ с. е. 64°25′43″ ш. б. / 39.77472° с. е. 64.42861° ш. б. / 39.77472; 64.42861 (G) (O) (Я)Координаттар: 39°46′29″ с. е. 64°25′43″ ш. б. / 39.77472° с. е. 64.42861° ш. б. / 39.77472; 64.42861 (G) (O) (Я)

Құрылған уақыты

б.з.б. VI ғасыры

Алғашқы дерек

500 жылы

Жер аумағы

143 км²

Орталығының биiктігі

225 ± 1 м

Тұрғындары
Тұрғыны

279 200 адам (2017)

Тығыздығы

3 824 адам/км²

Сандық идентификаторлары
Телефон коды

+998 8365

Пошта индексі

2001ХХ

bukhara.uz

Бұхара картада
Бұхара
Бұхара

Бұхара (өз. Buxoro) — Өзбекстан Республикасындағы қала, Бұхара облысының орталығы. Қызылқұм шөлінің оңтүстік шетінде, Зарафшан өзені аңғарының батысында, Бұхар шұратының орталық бөлігінде, Шахруд каналының бойында, теңіз деңгейінен 226 метр биіктікте орналасқан. Халқы 237,6 мың адам (1995). Б. з. б. 1-мыңжылдықтың орта шенінде іргесі қаланып, бастапқы кезде соғды тілінде Нумижкат деп аталған. Бұхара атауы алғаш рет жазба деректерде 5 ғасырдағыдағы қытай жылнамасында кездеседі. 709 ж. арабтар басып алған кезде, ол Орталық Азиядағы ірі сауда және мәдениет орталығы болған. Бұхара тұрғындары араб жаулаушылығына қарсы күресте Муканна жетекшілік еткен “ақ киімді адамдар” қозғалысына (8 ғасырдың аяғы) белсене қатысты. 8 — 10 ғасырларда Самани әулеті мемлекетінің құрамына кірді, оның астанасы болды. 10 ғасырдың аяғында Қарахан әулетіне, 12 ғасырдың ортасында қарақытайларға бағынды, 13 ғ-дың басында Хорезмшахы Мұхаммедтің иелігіне айналды. 1220 ж. Шыңғыс хан әскерлері жаулап алды. Бұхарада оларға қарсы Махмуд Тараби бастаған көтеріліс болды (1228). 1370 ж. Темір, ал 16 ғасырда Шайбани әулеті мемлекеттерінің құрамына кірді. 16 ғасырдың ортасынан 1920 жылға дейін Бұхар хандығының, 1920 — 24 ж. Бұхар Халық Кеңес Республикасының астанасы болды. 1887 ж. Бұхарада т.ж. салынды.

Қазіргі Бұхара — ірі өнеркәсіп және мәдени орталық. Қаракөл өңдеу, мақта тазалау, май зауыттары, жібек, трикотаж фабрикалары, ет, сүт, шарап, т.б. кәсіпорындары бар. Архитектуралық ескерткіштер 140-қа жуық. Сәулет өнерінің тамаша үлгісімен салынған Исмаил Самани кесенесі (9 ғасырдың аяғы мен 10 ғасырдың басы), Калән мұнарасы (1127), Мір-Араб медресесі (1536), Сайфеддин Бохарзи кесенесі (13 ғасыр), Ұлықбек (1417), Көгілташ (1568), Надир Диуан бегі (1612) және Абд-ул-Әзиз хан (1652) медреселері нақышты өрнегімен көз тартады. Қала сыртындағы құрылыстардың ішінен Бехауддиннің ханакасы (1544 — 45), Чар-Бакр ғимараты (1560 — 63), Файзабад ханакасы (1598 — 99), Чар — Минар медресесі (1807) ерекше назар аудартады. Бұхарада әлемдік ғылым мен мәдениетке үлкен үлес қосқан Әбу Әли Ибн Сина, Бұхари, Рудаки, т.б. өмір сүрген. 1996 ж. ЮНЕСКО Бұхараны әлемдік мәдениет ошағы болған қалалардың қатарына қосып, оны өз қамқорлығына алатынын мәлімдеген. Бұхарадағы медреселерде 19 ғасырдың соңы мен 20 ғасыр басында бірқатар қазақ зиялылары білім алған. Қалада тарихи өлкетану, халық өнері музейлері, ибн Сина мұражайы бар.[1][2]

Тағы қараңыз[өңдеу | қайнарын өңдеу]

Дереккөздер[өңдеу | қайнарын өңдеу]

  1. «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 жыл, ISBN 5-89800-123-9, II том
  2. Отырар. Энциклопедия. – Алматы. «Арыс» баспасы, 2005 ISBN 9965-17-272-2

Сыртқы сілтемелер[өңдеу | қайнарын өңдеу]