Ергежейлі планеталар

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
Jump to navigation Jump to search

Ергежейлі планеталар да Күнді басқа планеталар секілді айналып жүреді, алайда айналасына жарық шығармайды. Халықаралық астраномиялық одақ (ХАО) 2006 жылы «ергежейлі планеталар» деген терминді абылдады . Сол жылы Күн жүйесінің тоғызыншы және ең шеткі планетасы саналған, Койпер жолағы жанында айналып жүретін Плутонның статусы да ергежейлі планета деп өзгертілді.

Плутон[өңдеу]

Койпер жолағында, Күннен 5 906 372 947 км қашықтықта айналып жүреді. Ол Күнді эллипс тәрізді орбита бойымен айналады. Бір рет айналып шығуға шамамен 248 жыл кетеді. Плутонда негізгі бөлігі метан мұзынан тұратын жұқа атмосфер бар. Бұл планетаның Харон, Гидра, және Никс деген үш айы бар. Плутонның беті - Күн жүйесіндегі ең салқын аймақтардың бірі. Ондағы температура шамамен -2250С деген болжам бар.

Плутоидтар[өңдеу]

Плутонға ұқсас, Нептун орбитасынан шетірек айналып жүретін ергежейлі планеталар Плутоидтар деп аталды. Бұл терминді ХАО 2008 жылы қабылдады. Қазіргі уақытта Плутон, Эрида және Макемаке деген үш плутоид белгілі.

Плутонның ашылуы[өңдеу]

Плутонды 1930 жылы америкалық астраном Клайд Томбо ашты. Орбитасы Нептуннан да ары жатқан планеталарды іздеуді математик және астраном Нерсиваль Лоуэлл ұсынған  болатын. Лоуэлл Кран мен Нептун қозғалыстарын есептеп, олардан кейін тағы бір планетаның болуы мүмкін деген болжам айқан еді. Ал 1930 жылдың 18 ақпанында Томбо бұл планетаның бар екенін анықтады.

Эрида[өңдеу]

Эрида немесе UB313-ті 2005 жылдың шілдесінде Калифорния технология институтының астрономы Майк Браун бастаған астрономдар тобы анықтады. Бұл серіктің диаметрі – 3 000 км. 2006 жылдың 24-тамызында ХАО Еристі ергежейлі планеталар категориясына енгізді. Бұл – ең үлкен ергежейлі планета және Күнді айналып жүретін ең алшақ дене.

Макемаке[өңдеу]

Макемаке – ең үлкен ергежейлі планеталардың бірі. Бұл планетаны 2005 жылдың 31 наурызында Майк Браун бастаған астраномдар тобы анықтады. Макемаке Плутон және Эридаға қарағанда кішірек келеді. Ғалымдардың ойынша, оның диаметрі 1 300 км-ден 1 900 км –ге дейін жетеді.

 Хаумеа[өңдеу]

Хаумеа – Гавай аңыздарындағы дүниеге бала келуіне көмектесетін құдайдың атымен аталған ергежейлі  планета. Оның пішіні сопақша, орбитасы Күннен өте алыста, Койпер жолағында орналасқан. Хаумеаның Күнді бір рет айналып шығуы үшін 285 жыл кетеді. Бұл ергежейлі планетаның Хиака және Намака деген екі айы бар. Олардың екеуі де 2005 жылы ашылған.

Церера[өңдеу]

Церера (бұрын астероид саналатын) 2006 жыл ергежейлі планета санатына енгізілді. Ол астероидтар жолағында орналасқан және сол жолақтағы ең үлкен дене болып есептеледі. Церераны 1801 жылдың 1 қаңтарында Джузеппе Пиацци ашты.    

Дереккөздер[өңдеу]

Планеталар энциклопедиясы