Есмұхан Несіпбайұлы Обаев

Есмұхан Несіпбайұлы Обаев
	Есмұхан Несіпбайұлы Обаев
	; Обаев, 2011 жыл
Жалпы мағлұмат
Туған күні	23 маусым 1941
Туған жері	Кеген, Кеген ауданы, Алматы облысы, Қазақ КСР, КСРО
Қайтыс болған күні	16 сәуір 2026 (84 жас)
Азаматтығы	КСРО (1941–1991); Қазақстан (1991–2026)
Мамандығы	Театр режиссёрі; актёр; театр педагогы; театр қайраткері; мәдениет қайраткері;
Белсенді жылдары	1960–2026
Бағыты	Драма; мелодрама;
	1 дәрежелі Барыс ордені

Есмұхан Несіпбайұлы Обаев (23 маусым 1941, Кеген, Кеген ауданы, Алматы облысы – 16 сәуір 2026)^[1] — кеңестік және қазақстандық актёр, театр режиссёрі, театр қайраткері, профессор, Қазақ КСР халық әртісі (1988), Қазақ КСР Еңбек сіңірген өнер қайраткері (1975), «Тарлан» тәуелсіз платинды сыйлығының лауреаты, Барыс, Парасат ордендерінің иегері, Қазақстанның мәдениет саласындағы мемлекеттік степендиясының лауреаты.

Өмірбаяны

Есмұхан Несіпбайұлы 1941 жылғы 23 маусымда Алматы облысының Кеген ауданындағы Кеген ауылында дүниеге келген. Ұлы жүздің Албан тайпасынан шыққан.^[2]

1960–1964 жылдары ол Қазақ ұлттық консерваториясының театр факультетінің режиссерлік бөлімін үздік бітірген.

Обаев 2026 жылғы 16 сәуірде қайтыс болды.^[1]

Еңбек жолы

1965–1967 жылдары ол Мұхтар Әуезов атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық драма театрының қоюшы–режиссері болып, «Жаяу Мұса» (З.Ақышев), «Боран» (Т.Ахтанов), «Көзілдірік» (Б.Майлин) қойылымдарында режиссерлік қабілетін танытты. Жас режиссер шеберлігін шыңдай түсу үшін Қазақстанның Мәдениет министрлігі Коллегия алқасының шешімімен Мәскеудегі М.Горький атындағы академиялық театрына (МХАТ) екі жылдық жоғарғы курсқа жіберілді.
1968–1970 жылдары МХАТ-та КСРО халық артисттері М.Н.Кедров пен И.М.Раевскийден дәріс алып, олардың «Ревизор» (Н.Гоголь), «Сүйікті алдамшы» (А.Тур) қойылымдарына көмекші-режиссер болды;
1970–1972 жылдары Ғабит Мүсірепов атындағы Қазақ Мемлекеттік Академиялық балалар мен жасөспірімдер театрында қоюшы–режиссер болып, Б. Майлиннің «Шұға», С. Мұқановтың «Мөлдір махаббат», «Қашқар қызы», «Ботагөз», М.Кәрімнің «Ай тұтылған түн», Ә.Әлімжановтің «Махамбеттің жебесі», Қ.Мұхамеджановтың «Өзіме де сол керек», т.б. пьесаларды қойды.
1972–1992 жылдары Шығыс Қазақстан облыстық Абай атындағы Қазақ музыкалық-драмалық театрының көркемдік жеткшісі болды. Бұл жиырма жыл Батыс, орыс, қазақ классиктерімен қатар, бүгінгі күн драматургтерінің пьесса сахнаға шығарған айрықша кезеңі болды.
1992–1995 жылдары Қазақ ұлттық өнер академиясының ректоры болды. Бұл басшылық қызыметінде жүріп, оқу орнының тәуелсіздік талаптарына сәйкес қайта жаңғыртуына үлкен үлесін қосты.
1995–2001 жылдары Қазақстан Республикасының Мәдениет министрлігінің бірінші орынбасары, ҚР Мәдениет Комитеті төрағасының орынбасары лауазымды қызыметтерін атқарып, кәсібіи Қазақ өнерінің өркендеп, өсуіне үлкен үлесін қосты.
Германия, Үндістанда, Кореяда, Қытайда, Ресейде, Өзбекстанда, Қырғызстанда және тағы басқа алыс-жақын шетелдерде өткен қазақ өнері мен мәдениетінің күндерінің көркемдік жетекшісі болды;
2001–2013 жылдары Мұхтар Әуезов атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық драма театрының көркемдік–жетекшісі.
2013 жылдан бастап Мұхтар Әуезов атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық драма театрының бас директорының кеңесшісі лауазымды қызыметін абыраймен атқарып келеді.

Кәсіби шығармашылығы

Н. Гогольдің «Үйлену», «Ревизор», М. Горькийдің «Шыңырау түбінде», У. Шекспирдің «Асауға – тұсау», Ғ. Фаизидің «Башмағым», С. Құдаштың «Құдаша», У. Гаджибековтің «Аршын мал алан», О. Иоселианидің «Арбаң аман болсын», ұлттық классикадан М. Әуезовтің «Абай», «Қарагөз», «Айман-Шолпан», «Еңлік-Кебек», «Дос – Бедел дос», Ғ. Мүсіреповтің «Қыз Жібек», «Ақан сері-Ақтоқты», «Қозы Көрпеш-Баян сұлу», С. Мұқановтың «Шоқан Уәлиханов» пьесаларын, Е. Рахмадиев, Ғ.Мүсіреповтің «Қайран, Майрасын», сондай-ақ, Т. Ахтанов, С. Шаймерденов, Қ. Мұхамеджанов, Ә. Тарази, С. Жүнісовтердің драмалық шығармаларымен қатар, драматургияға 1975–1990 жылдары келген жас буын өкілдері О. Бөкеевтің «Құлыным менің», «Зымырайды поездар», Д. Исабековтің «Әпке», «Перизат», Т. Нұрмағамбетовтің «Ескі үймен қоштасу», Н. Оразалиннің «Тас киіктер», Р. Сейсенбаевтың «Өзіңді ізде», «Қазбектің оралуы», «Түнгі диалог», Б. Мұқайдың «Сергелдең болған серілер», «Қош бол, ертегім!» пьесаларының тұңғыш қойылымдарын сәтті жүзеге асырып, рухани айналымға түсірді.

Ұзақ жылғы режиссерлік қызметінде Абайдың 150 жылдығы, Жамбылдың 150 жылдығы, М.Әуезовтың 100 жылдығы және Түркістанның 1500 жылдығы, Тараздың 2000 жылдық мерйтойларында ұлттық мерекелік қойылым топтарын басқарып, шығармашылық ізденістерін жоғарғы дәрежеде екеінін тағыда дәледеді. Күләш Байсейітова атындағы Ұлттық опера балет театрында, облыстық көптеген қазақ және орыс, сондай-ақ, Орта азия театрларында 100-ден аса өзінің қойылымдарын қойды.

Марапаттары

Шығармашылық зор жетістіктері, кәсіби ұлттық өнерді дамытуға сіңірген еңбектері бағаланып:

1975 жылы Қазақ КСР Еңбек сіңірген өнер қайраткері құрметті атағы
1988 жылы Қазақ КСР халық әртісі құрметті атағы
1993 жылы «Өнертану ғылымының профессоры» ғылым атағы;
2004 жылы Театр өнеріне қосқан зор үлесі үшін «Бас Платинды Тарлан» сыйлығы
2007 жылы Парасат ордені
2011 жылы Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл медалі
2014 жылы ҚР тұңғыш президентінің жарлығымен ІІ дәрежедегі Барыс ордені
2016 жылы Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 25 жыл медалі және
2016 жылғы ҚР тұңғыш президенті — Елбасының мәдениет саласы бойынша мемлекеттік степендиясымен

марапатталды.

Дереккөздер

1 2 Қазақстанның халық әртісі Есмұхан Обаев дүниеден озды (қаз.). Tengrinews.kz. (16 сәуір 2026). Тексерілді, 16 сәуір 2026.
↑ Алмабеков Т. Албан ата энциклопедиялық шежіре. // — Алматы, 2003. — 1352 б. — ISBN 9965-00-838-8

[:0-1] 1 2 Қазақстанның халық әртісі Есмұхан Обаев дүниеден озды (қаз.). Tengrinews.kz. (16 сәуір 2026). Тексерілді, 16 сәуір 2026.

[2] Алмабеков Т. Албан ата энциклопедиялық шежіре. // — Алматы, 2003. — 1352 б. — ISBN 9965-00-838-8

[1]

[2]