Кеген ауданы

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
Навигацияға өту Іздеуге өту
Қазақстан ауданы
Кеген ауданы
Әкімшілігі
Облысы

Алматы облысы

Аудан орталығы

Кеген

Ауылдық округтер саны

12

Ауыл саны

34

Тарихы мен географиясы
Координаттары

43°10′08″ с. е. 78°50′56″ ш. б. / 43.16889° с. е. 78.84889° ш. б. / 43.16889; 78.84889 (G) (O) (Я)Координаттар: 43°10′08″ с. е. 78°50′56″ ш. б. / 43.16889° с. е. 78.84889° ш. б. / 43.16889; 78.84889 (G) (O) (Я)

Құрылған уақыты

1930-1997, 2018

Уақыт белдеуі

UTC+6:00

Тұрғындары
Тұрғыны

32415[1] адам (2019)

Ұлттық құрамы

қазақтар (99,36%), басқалары (0,64%)[2][3]

Сандық идентификаторлары
Пошта индексі

041400-041432[4]

Автомобиль коды

05

Қазақстан картасындағы Кеген ауданы

Disambig gray.svg Басқа мағыналар үшін Кеген деген бетті қараңыз.

Кеген ауданыАлматы облысының оңтүстік-шығыс бөлігінде орналасқан әкімшілік бірлік. Орталығы – Кеген ауылы.

Тарихы[өңдеу | қайнарын өңдеу]

1930—1997 жылдары жеке аудан болған, 19972018 жылдары Райымбек ауданының құрамына енген[5]. 2018 жылы сәуірдің 2-де жеке аудан болып қайта құрылды.

Географиялық орны[өңдеу | қайнарын өңдеу]

Іле, Күнгей, Теріскей Алатауларының етегіндегі тау аралық аңғарда орналасқан. Аудан жерінде Аманжол, Көкжайлау, Саты, Қарақия, Қызыл-кезең, Сартасу (Шоқан асу) асулары бар. Таудан басталатын ағыны қатты Қарқара, Кеген, Талды, Шырғанақ, Иірсу, Кеңсу, Орта Мерке, Шет Мерке (бұлардың қосылуынан Шарын өзені құралады) Қарабұлақ , Шелек, Қайыңды, Жіңішке өзендері бар. Көлдері – Қайыңды, Қарақия, Көлсай. Пайдалы қазындылардан қорғасын, мырыш, көмір және құрылыстық тас, құм, балшық кездеседі.

Климаты, өсімдігі мен жануарлар дүниесі[өңдеу | қайнарын өңдеу]

Климаты қоңыржай, континенттік. Қаңтардың орташа температурасы 13,7 градус, шілдеде 14,8 градус ( Кеген станциясында). Жауын-шашынның жылдық орташа мөлшері 300-400 мм. Жері күлгін сұр, қиыршық тас аралас қоңыр, қара топырақты келеді. Шырша, қарағай, қайың, терек, үйеңкі, қарағаш, тобылғы, бозқараған, ақ селеу, бетеге, жусан т. б. өседі. Аңдардан сілеусін, түйебөрі, жабайы шошқа, марал, тау ешкісі (тау теке), қарақұйрық, түлкі, қарсақ, суыр, қасқыр, борсық, қоян; құстардан ұлар, қаршыға, ителгі, бұлбұл, көкек, қаз, үйрек т. б. кездеседі.

Халқы[өңдеу | қайнарын өңдеу]

Аудан халқының саны 32 415 адам (2019), ұлттық құрамы: қазақтар (99,36%), басқалары (0,64%).

Ауылдық округтер[өңдеу | қайнарын өңдеу]

Аудандағы 34 елді мекен 12 ауылдық округке біріктірілген:

Ауылдық округ/қала Халқы (2009) Елді мекендері
Алғабас ауылдық округі 1640 Алғабас, Жаңаталап, Жіңішке ауылдары
Бөлексаз ауылдық округі 1377 Бөлексаз ауылы
Жалаңаш ауылдық округі 5470 Жалаңаш, Жайдақбұлақ, Тоғызбұлақ ауылдары
Жылысай ауылдық округі 2176 Жылысай, Мойнақ, Шыбышы ауылдары
Кеген ауылдық округі 9630 Кеген, Темірлік, Түменбай ауылдары
Қарабұлақ ауылдық округі 3188 Ақай Нүсіпбеков, Қарабұлақ ауылдары
Қарқара ауылдық округі 2361 Қарқара, Ереуіл, Мыңжылқы ауылдары
Саты ауылдық округі 1648 Саты, Құрметі ауылдары
Тасашы ауылдық округі 1677 Жаңатасашы, Ақтасты, Сарыкөл, Тасашы ауылдары
Тұйық ауылдық округі 1296 Тұйық ауылы
Ұзынбұлақ ауылдық округі 3157 Ұзынбұлақ, Ақсай, Жалаулы ауылдары
Шырғанақ ауылдық округі 3131 Шырғанақ, Кеңсу, Көкпияз, Қарқара, Қызылжар, Талды ауылдары

Шаруашылығы[өңдеу | қайнарын өңдеу]

Ауыл шаруашылығына пайдаланылатын жері 536,0 мың га (1972), оның ішінде егістік 56,5, тыңайған жер 1,1, шабындық 20,9 жайылым 457,5 мың га. 1971 жылғы егісі 72,5 мың га, оның 57,2 мыңына дәнді дақылдар егілді. Аудан негізінен мал шаруашылығымен шұғылданады. 1971 жылдың басында 20,9 мың мүйізді ірі қара, 267,9 мың қой мен ешкі, 10,5 мың жылқы, 86,5 мың құс болды. Қазақтың арқар-меринос қойының тұқымы осы ауданда шығарылған. Аудан автомобиль жолымен қатынасады. Кеген ауданында 37 мектеп, 7 клуб, 47 кітапхана, 35 кино қондырғы, 9 аурухана бар. Қазақ тілінде (1931) «Коммунизм нұры» газеті шығарылады. Орта ғасырлық 36 тас және топырақ қорғандарының, мазарлардың орны сақталған. Бірнеше жерден мыс, қорғасын қорытқан ошақтар мен тасқа түсірілген жазулар табылды.[6][7]

Дереккөздер[өңдеу | қайнарын өңдеу]