Жымпиты

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
Jump to navigation Jump to search
Ауыл
Жымпиты
Әкімшілігі
Ел

 Қазақстан

Статусы

Аудан орталығы

Облысы

Батыс Қазақстан облысы

Ауданы

Сырым ауданы

Ауылдық округ

Жымпиты ауылдық округі

Әкімі

Бақытжан Хамидуллин[1]

Тарихы мен географиясы
Алғашқы дерек

1889

Бұрынғы атаулары

Джамбейты

Координаттары

50°15′23″ с. е. 52°35′50″ ш. б. / 50.25639° с. е. 52.59722° ш. б. / 50.25639; 52.59722 (G) (O) (Я)Координаттар: 50°15′23″ с. е. 52°35′50″ ш. б. / 50.25639° с. е. 52.59722° ш. б. / 50.25639; 52.59722 (G) (O) (Я)

Орталығының биiктігі

20 м

Климаты

жедел-континентті

Уақыт белдеуі

UTC+5:00

Тұрғындары
Тұрғыны

6 663[2] адам (2013)

Сандық идентификаторлары
Телефон коды

+7 71134

Пошта индексі

090900

Автомобиль коды

07

Жымпиты картада
Жымпиты
Жымпиты
Жымпиты картада
Жымпиты
Жымпиты

ЖымпитыБатыс Қазақстан облысы Сырым ауданындағы ауыл, аудан және Жымпиты ауылдық округі орталығы.

Географиялық орны[өңдеу]

Облыс орталығы – Орал қаласынан оңтүстік-шығысқа қарай 140 км жерде, Өлеңті өзенінің жағалауындағы қара жусан, көкпек, бұйырғын өскен сортаңды сұр топырақты шөлейт белдемде орналасқан.

Этимологиясы[өңдеу]

Бұл топонимнің этимологиясы жайлы ономаст-ғалым Қойшыбаев “атау соғды-иран тілдерінің “қорғаныс, бекініс” мағынасына ие “чим” тұлғасына көне түркі тілінің “сұсты, еңселі” мағынасындағы “пи” тұлғасын тіркеу арқылы жасалған” деген жорамал айтқан. Телғожа Жанұзақ осы тұрғыда өзінің “Тарихи жер-су аттарының түптөркіні” еңбегінде “Жымпиты” атауының жеке мағыналы үш сөзден жасалғаны жайлы жазады. Оның зерттеуіне сәйкес, оның бірінші сыңарындағы “жым” көне түркі тіліндегі “гем/хем/кем” - өзен мәніндегі сөздің өзгерген тұлғасы. Оған Ақтөбе облысындағы Жем өзенінің болуы дәлел. “Жым” сөзі өзен мағынасындағы“гем” сөзіндегі г дыбысының ж дыбысына, е дыбысының ы дыбысына алмасуы салдарынан тілде солай сақталып қалған. Екінші құраушы сөз “пи” көне түркі тілінің “бэй” -өзен, самоди тілінде “би, бу” өзен мағынасындағы сөзден енген.Үшінші құраушы бөлімі “ты” түркі тілдерінде сын есім тудырушы, көптік, молдықты білдіретін жұрнақ. Қорытындылай келе, Жымпиты атауы - көне түркі тіліндегі “өзен, суы мол жер” деген мағынаға ие топоним. Атаудың осы мағынада қойылуына басты себеп - Жымпиты ауылының Өлеңті және Шідерті өзендерінің құйған тұсында орналасуы.

Халқы[өңдеу]

Халық саны 6 663 (2013). Оның ішінде: қазақ 96,8% татар 1,9%, орыс 0,7%, неміс 0,3%.[3]

Тарихы[өңдеу]

Іргесі 19 ғасырдың соңында Жымпиты уезінің құрылуына байланысты қаланды. Ауылда 1895-1997 ж. алғашқы аурухана және мектеп салынды. Сол өңірдегі ірі сауда-саттық орталығы болды. Татар мен орыс саудагерлері Жымпитыда мешіт пен шіркеу салдырды. 1927 жылға дейін әуелі уезд орталығы, 1928 жылдан аудан орталығына айналды. Бұрынғы кәсіпорындар мен мекемелер 1997 жылдан 22 шаруа қожалықтары мен бір серіктестікке біріктірілген.

Инфрақұрылымы[өңдеу]

Ауылда 2 орта, бір орталау мектеп, 1 аурухана, 2 фельдшерлік-акушерлік пункт, қонақ үйі, кинотеатр, мәдениет үйі, клуб, кітапхана т.б. мекемелер бар. Жымпиты арқылы Ақтөбе – Орал автомобиль жолы өтеді.[4]

Дереккөздер[өңдеу]