Мазмұнға өту

Ингмар Бергман

Сілтемелерді өңдеу
Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
Ингмар Бергман
швед. Ernst Ingmar Bergman
Сурет
Ингмар Бергман (1966)
Жалпы мағлұмат
Туған кездегі есімі

Эрнст Ингмар Бергман

Туған күні

14 шілде 1918 (1918-07-14)

Туған жері

Упсала, Швеция

Қайтыс болған күні

30 шілде 2007 (2007-07-30) (89 жас)

Қайтыс болған жері

Форё, Швеция

Азаматтығы

 Швеция

Мамандығы

режиссёр
сценарийші

Белсенді жылдары

1944 — 2005

Жұбайы
  • Эльсе Фишер
    ​
    ​
    (үйл. 1943; аж. 1945)​
  • Эллен Лундстрём
    ​
    ​
    (үйл. 1945; аж. 1950)​
  • Гун Бергман
    ​
    ​
    (үйл. 1951; аж. 1959)​
  • Кяби Ларетеи
    ​
    ​
    (үйл. 1959; аж. 1969)​
  • Ингрид фон Розен
    ​
    ​
    (үйл. 1971; қайтыс болған 1995)​
Марапаттары

«Оскар» (1961, 1962, 1984)
«Сезар» (1984)
«BAFTA» (1976)
«Алтын аю» (1958)

IMDb

ID 0000005

Қолтаңбасы

https://www.ingmarbergman.se/

Эрнст Ингмар Бергман (швед. Ernst Ingmar Bergman [ˈɪŋmar ˈbærjman] (ақп.); 14 шілде 1918 — 30 шілде 2007) — атақты швед режиссёрі, сценарийші, драмалық және опералық театр өнерінің көрнекті қайраткері.[1] Ол әлемдік кино тарихындағы ең ұлы әрі ықпалды кинематографистердің бірі, сондай-ақ еуропалық киноиндустрия мен швед кинематографиясының көрнекті тұлғасы болып саналады. Оның туындылары «адам жаны мен психикасы алдында тұрған сан алуан күрестерге бойлаған терең жеке толғаныс» ретінде сипатталады.[2][3][4]

Оның ең таңдаулы туындыларының қатарына «Жетінші мөр» (1957), «Бүлдірген алаңы» (1957), «Персона» (1966) және «Фанни мен Александр» (1982) фильмдері жатады. Бұл жұмыстар «Sight & Sound» басылымының 2012 жылғы «Әлемдік киноның ең ұлы туындылары» тізіміне енген.[5] Сонымен қатар, 2002 жылы аталған журнал Бергманды «Барлық уақыттың ең үздік режиссерлері» рейтингінде 8-ші орынға қойды.[6]

Бергманның шығармашылығы әлемдік деңгейде мойындалып, мансабында бірнеше мәрте «Оскар» сыйлығын алды. Атап айтқанда, Ирвинг Тальберг атындағы сыйлық және Швеция атынан «Үздік шет тілді фильм» номинациясында жеңіп алған үш бірдей алтын мүсінше бар.

Бергман кино мен телевизия үшін 60-тан астам көркем және деректі фильм түсірді, олардың басым бөлігінің сценарийін өзі жазды. Режиссер туындыларының көбі Швецияда түсірілген, ал 1961 жылдан бастап оның көптеген фильмдері Форё аралында таспаланды. Ол операторлар Гуннар Фишер және Свен Нюквистпен тығыз шығармашылық одақ құрды. Киномен қатар, Бергманның театр саласындағы мансабы да айтарлықтай табысты болды: ол Стокгольмдегі Швеция корольдік драма театрын және Мюнхендегі (Германия) «Резиденц-театрды» басқарды.[7] Режиссер жалпы саны 170-тен астам спектакль қойды.

Оның тұрақты актерлер құрамына («Бергман труппасы») Харриет Андерссон, Биби Андерссон, Лив Ульман, Гуннар Бьёрнстранд, Эрланд Юзефсон, Ингрид Тулин, Гуннель Линдблом және Макс фон Сюдов сияқты шеберлер енді.

Өмірбаяны

[өңдеу | дереккөзін өңдеу]

Алғашқы жылдары

[өңдеу | дереккөзін өңдеу]

Эрнст Ингмар Бергман 1918 жылы 14 шілдеде Упсала қаласында дүниеге келген.[8] Оның анасы Карин (қыз күніндегі тегі Окерблом) медбике, ал әкесі Эрик Бергман лютеран пасторы (кейіннен Швеция королінің капеллан-кеңесшісі) болған. Режиссердің анасы тегі жағынан Валлондардан тарайды.[9] Бергмандар әулетінің түп-тамыры Йервсё өңірінен шыққан. Әкесі жағынан Бергман фин, неміс және швед тектес Брёмс, Эреншёльд және Стокенстрём сияқты беделді діни қызметкерлер әулетінен тарайды.

Эрик пен Кариннің өзге балаларына келсек: режиссердің үлкен ағасы Даг дипломатиялық мансапты таңдаса, қарындасы Маргарета жазушы болды. Әкесі бала тәрбиесіне қатысты аса консервативті көзқарастарды ұстанған; ол балаларын жиі жазалап, тіпті оларға дене жарақатын салатын қатаң жаза түрлерін де қолданған. Бергман тақуа лютеран отбасында тәрбиеленгенімен, кейіннен өз сенімінен сегіз жасында айырылғанын, ал бұл ақиқатты тек 1962 жылы «Қысқы жарық» фильмін түсіру барысында толық түйсінгенін айтқан.[10]

Бергман жас шағында

Бергманның театр мен киноға деген құштарлығы ерте жастан оянды. Тоғыз жасқа толғанда, ағасына Рождество мерекесіне орай «сиқырлы шам» — жарық көзі ретінде керосин лампасы қолданылатын қарапайым проекциялық аппарат сыйға тартылады. Ингмар бұл аппаратты иелену үшін Дагқа өз еркімен қалайы солдаттар коллекциясын айырбасқа ұсынады. Бір жыл ішінде ол осы ойыншықтың көмегімен өзіне ғана тән, қиялындағы жеке әлемін құрып, сонда өзін еркін сезіне бастайды. Бергман өз бетінше сахна безендірулерін, қуыршақтар мен жарық эффектілерін ойлап тауып, Стриндберг пьесаларынан қуыршақ қойылымдарын қояды және ондағы барлық рөлдерді өзі дыбыстап шығады.[11]

Жасөспірім шағында Бергман Палмгрен мектебінде білім алды. Оның оқудағы жолы сәтсіз болып,[12] кейіннен ол бұл кезеңді есіне алғысы келмейтін. 1944 жылы швед орта мектептеріндегі қатал тәртіпті сынға алған «Азап» (Hets) фильмі (сценарийін Бергман жазған) үлкен пікірталас тудырады. Сол тұста мектеп директоры Хеннинг Хокансон Бергманды «мінезі қиын, тіл алмайтын бала» болды деп сипаттаған.[13] Өз кезегінде Бергман ресми білім беру жүйесіндегі үй тапсырмасы мен емтихандарға шектен тыс мән беруді мүлдем ұнатпайтынын жеткізген.

1934 жылы 16 жасар Бергман жазғы демалысын өткізу үшін Германияға, отбасылық достарына жіберіледі. Ол Веймардағы нацистік жиынға қатысып, Адольф Гитлерді өз көзімен көреді.[14] Кейіннен ол өзінің «Laterna Magica» («Сиқырлы шам») атты өмірбаяндық туындысында неміс отбасы оның төсегінің тұсына Гитлердің суретін іліп қойғанын және «көп жылдар бойы Гитлердің жақтасы болып, оның жетістіктеріне қуанып, жеңілістеріне қайғырғанын» жазды.[15] Бергман: «Гитлер ерекше тартымды, харизматикалық тұлға еді. Ол қалың көпшілікті жігерлендіре білді... Мен көрген нацизм көңілді әрі жас көрінетін», — деп еске алады.[16]

1937 жылы Бергман өнер мен әдебиетті зерттеу үшін Стокгольм университет колледжіне (кейіннен Стокгольм университеті) оқуға түседі. Уақытының көп бөлігін студенттік театрда өткізіп, нағыз киноқұмарға айналады.[17] Дәл осы кезеңдегі сезімдік қарым-қатынасы әкесімен арадағы үлкен кикілжіңге ұласып, олардың байланысы көптеген жылдарға үзіледі. Ол университетті толық бітірмесе де, бірнеше пьеса мен опера жазып, жергілікті театрда режиссердің ассистенті болып қызмет етеді.

1942 жылы оған өзі жазған «Каспардың өлімі» атты сценарийін сахналауға мүмкіндік беріледі. Бұл қойылымды «Svensk Filmindustri» компаниясының өкілдері байқап, Бергманға сценарий бөлімінен жұмыс ұсынады. 1943 жылы ол Эльза Фишермен некеге тұрады.

1975 жылға дейінгі кино мансабы

[өңдеу | дереккөзін өңдеу]
Бергман (1957)

Бергманның кинодағы жолы 1941 жылы сценарийлерді өңдеуден басталды. Алайда оның алғашқы ірі жетістігі — 1944 жылы Альф Шёберг түсірген «Азап» (Hets) фильміне сценарий жазуы болды. Сценариймен қатар, ол бұл жобада режиссердің ассистенті қызметін де атқарды. Өзінің «Бейнелер: Кинодағы өмірім» атты екінші автобиографиялық кітабында Бергман осы фильмнің сыртқы көріністерін түсіру кезеңін өзінің режиссер ретіндегі нағыз дебюті деп сипаттайды.[18]

Фильм Швециядағы ресми білім беру жүйесі туралы қызу пікірталас тудырды. Бергман оқыған мектептің директоры Хеннинг Хокансон фильмнің шығуына байланысты хат жазғанда, Бергман оған қатаң жауап берді.[19] Ғалым Фрэнк Гадоның айтуынша, Бергман директордың «тиісті талаптарға сай келмейтін оқушылар жүйенің қатал немқұрайлылығына лайық» деген астарлы ойын айыптаған. Бергман өз хатында: «Мен мектепті қағида, жүйе және институт ретінде жек көрдім. Сондықтан мен нақты өз мектебімді емес, жалпы мектеп атаулыны сынағым келді», — деп мәлімдеді.[20][21]

Бұл туындының халықаралық табысы Бергманға бір жылдан соң алғашқы жеке режиссерлік мүмкіндігін сыйлады. Кейінгі он жыл ішінде ол оннан астам фильм түсіріп, сценарийін жазды. Олардың қатарында 1949 жылғы «Түрме» (Fängelse), сондай-ақ 1953 жылы жарық көрген «Тайғанақ пен жылтырақ» (Gycklarnas afton) және «Моникамен өткен жаз» (Sommaren med Monika) туындылары бар.

«Бүлдірген алаңы» (1957) фильмінің түсірілім алаңындағы Бергман мен Виктор Шёстрем

Бергман алғашқы әлемдік табысына 1955 жылы жарық көрген «Жазғы түн күлкісі» (Sommarnattens leende) фильмі арқылы қол жеткізді. Бұл туынды келесі жылы Канн кинофестивалінде «Ең үздік поэтикалық юмор» номинациясын жеңіп алып, «Алтын пальма бұтағына» үміткер болды. Одан кейін, 1957 жылы арасына он ай салып Швецияда «Жетінші мөр» (Det sjunde inseglet) және «Бүлдірген алаңы» (Smultronstället) фильмдері шықты. «Жетінші мөр» Канн фестивалінің арнайы жүлдесін иеленсе, «Бүлдірген алаңы» Бергман мен басты рөлдегі Виктор Шёстремге көптеген марапаттар алып келді. Келесі екі онжылдықта да Бергманның өнімділігі бәсеңдеген жоқ. 1960-жылдардың басынан бастап ол өмірінің көп бөлігін Фарё аралында өткізіп, сол жерде бірнеше фильм түсірді.

1960-жылдардың басында ол Құдайға деген сенім мен күмән тақырыбын зерттейтін үш фильмді — «Айна арқылы қарағанда» (Såsom i en Spegel, 1961), «Қысқы жарық» (Nattvardsgästerna, 1962) және «Үнсіздік» (Tystnaden, 1963) туындыларын дүниеге әкелді. Сыншылар бұл үш фильмнің ортақ тақырыптарына сүйеніп, оларды «трилогия» немесе киноматографиялық «триптих» деп атады. Бастапқыда Бергман бұл фильмдерді трилогия ретінде жоспарламағанын және олардан ешқандай ортақ мотив көріп тұрмағанын айтты, бірақ кейінірек, біраз екіұштылық танытса да, бұл тұжырымды қабылдағандай болды. 1964 жылы оның Федерико Феллини фильмдеріне пародия ретінде түсірілген «Осы әйелдердің бәрі туралы айтпағанда» (För att inte tala om alla dessa kvinnor) атты туындысы жарық көрді.[22]

Биби Андерссон мен Лив Ульман басты рөлдерді сомдаған «Персона» (1966) — Бергманның өзі ең маңызды еңбектерінің бірі санаған туынды. Тәжірибелік сипаты басым бұл фильм көп марапат иеленбесе де, кейіннен оның нағыз шедеврі ретінде танылды. Осы кезеңдегі басқа да елеулі фильмдеріне «Бикеш бұлағы» (Jungfrukällan, 1960), «Қасқыр сағаты» (Vargtimmen, 1968), «Ұят» (Skammen, 1968) және «Аннаның құштарлығы» (En Passion, 1969) жатады.

Оператор Свен Нюквистпен бірлесе отырып, Бергман «Сыбыс пен айқай» (Viskningar och rop, 1972) фильмінде қанық қызыл түстер палитрасын қолданды. Бұл туынды «Үздік фильм» номинациясы бойынша «Оскар» сыйлығына үміткер болды.[23] Сонымен қатар, бұл уақытта ол Швеция телевизиясы үшін де өнімді жұмыс істеді. Соның ішінде ерекше атап өтуге болатын екі еңбегі — «Неке өмірінің көріністері» (Scener ur ett äktenskap, 1973) және «Сиқырлы флейта» (Trollflöjten, 1975).

1976 жылғы салық төлеуден жалтару айыбы

[өңдеу | дереккөзін өңдеу]
Бергман (оң жақта) және Свен Нюквист «Айна арқылы қарағанда» фильмін түсіру кезінде (1960)

1976 жылы 30 қаңтарда Стокгольмдегі Корольдік драма театрында Август Стриндбергтің «Өлім биі» қойылымына дайындық үстінде жүрген Бергманды азаматтық киімдегі екі полиция қызметкері тұтқындап, оған табыс салығынан жалтарды деген айып тақты. Бұл оқиға Бергманға ауыр соққы болып тиді. Ол басынан өткерген қорлықтан жүйкесі сыр беріп, терең депрессия жағдайында ауруханаға түсті.

Тергеу Бергманның швециялық Cinematograf компаниясы мен оның швейцариялық еншілес кәсіпорны Persona (бұл құрылым негізінен шетелдік актерлерге жалақы төлеу үшін пайдаланылатын) арасындағы 1970 жылғы 500 000 швед кронасы (SEK) көлеміндегі күмәнді транзакцияға бағытталды. Бергман Швеция Орталық банкінен ескерту алғаннан кейін 1974 жылы Persona компаниясын таратып, тиісті табысты декларациялаған болатын. 1976 жылы 23 наурызда арнайы прокурор Андерс Норденадлер айыптың заңдық негізі жоқтығын алға тартып, істі тоқтатты. Ол бұл жағдайды «өз көлігін біреудікі деп ойлап ұрлаған адамға айып тағумен бірдей» деп сипаттады.[24]

Швеция Салық қызметінің бас директоры Гөста С. Экман сәтсіз аяқталған тергеуді қорғап, оның маңызды құқықтық материалдармен байланысты болғанын және Бергманға кез келген өзге күдікті сияқты қаралғанын айтты. Ол Бергманның елден кетіп қалғанына өкініш білдіріп, тергеу оның ешқандай заң бұзбағанын дәлелдеген соң, режиссер «мықтырақ» болады деп үміттенетінін жеткізді.[25]

Айыптар алынып тасталғанына қарамастан, Бергман режиссураға қайта орала алмаймын ба деп қатты қапаланды. Швеция премьер-министрі Улоф Пальме, беделді қоғам қайраткерлері мен киноиндустрия басшыларының өтініштеріне қарамастан, ол Швецияда ешқашан жұмыс істемеймін деп серт берді. Ол Фарё аралындағы студиясын жауып, жоспарланған екі жобасын тоқтатты да, Батыс Германияның Мюнхен қаласына өз еркімен қуғынға кетті. Швеция кино институтының директоры Гарри Шайн бұл оқиғаның ел экономикасына тигізген тікелей шығынын 10 миллион крон және жүздеген жұмыс орнының жоғалуы деп бағалады.[26]

Тұтқындаудан кейінгі салдар

[өңдеу | дереккөзін өңдеу]
Ингмар Бергманның Фарё аралындағы үйі

Осыдан кейін Бергман Америкада жұмыс істеу мүмкіндігін қысқа уақыт қарастырды. Оның келесі фильмі — «Жылан жұмыртқасы» (The Serpent's Egg, 1977) Батыс Германия мен АҚШ-тың бірлескен өнімі болды және режиссердің ағылшын тіліндегі екінші туындысы (біріншісі — 1971 жылғы «Жанасу») ретінде тіркелді. Бұдан кейін Ингрид Бергман (туыстық қатысы жоқ) пен Лив Ульман басты рөлдерді сомдаған «Күзгі соната» (Höstsonaten, 1978, Ұлыбритания-Норвегия) және «Марионеткалар өмірінен» (Aus dem Leben der Marionetten, 1980, Ұлыбритания-Германия) фильмдері жарық көрді.

Ол «Фанни мен Александр» (Fanny och Alexander, 1982) фильмін түсіру үшін отанына уақытша оралды. Бергман бұл туынды оның соңғы фильмі болатынын, бұдан былай тек театр режиссурасына көңіл бөлетінін мәлімдеді. Соған қарамастан, ол кейін бірнеше киносценарий жазып, теледидарға арналған бірқатар жобаларды басқарды. Оның бұрынғы телетуындылары сияқты, бұл жұмыстардың кейбірі кейін кинотеатрлардан көрсетілді. Мұндай жұмыстардың ең соңғысы — «Неке өмірінің көріністері» фильмінің жалғасы іспетті «Сарабанда» (Saraband, 2003) болды. Бергман бұл туындыны 84 жасында түсірген.

Мюнхенде тұрып жатқанына қарамастан, 1978 жылдың ортасына қарай Бергманның Швеция үкіметіне деген өкпесі басыла бастады. Сол жылдың шілдесінде ол Швецияға келіп, өзінің 60 жасқа толған мерейтойын Фарё аралында атап өтті және Корольдік драма театрындағы режиссерлік қызметін ішінара қайта жандандырды. Оның оралуына орай Швеция кино институты жыл сайын кинематографиядағы үздік жетістіктер үшін берілетін жаңа Ингмар Бергман сыйлығын тағайындады. Соған қарамастан, ол 1984 жылға дейін Мюнхенде қалды. 2005 жылы Фарё аралында берген соңғы үлкен сұхбаттарының бірінде Бергман қуғында жүргенде де шығармашылықпен айналысқанына қарамастан, іс жүзінде кәсіби өмірінің сегіз жылын жоғалтқанын айтты.[27]

Зейнетке шығуы және өлімі

[өңдеу | дереккөзін өңдеу]

Бергман кино саласынан 2003 жылдың желтоқсанында кетті. 2006 жылдың қазан айында оның жамбас сүйегіне ота жасалып, оңалту кезеңі өте ауыр өтті. Ол 89 жасқа қараған шағында ұйқыда жатып қайтыс болды;[28] оның денесі 2007 жылы 30 шілдеде Фарё аралындағы үйінен табылды.[29] Бір қызығы, дәл сол күні тағы бір әйгілі экзистенциалист-режиссер Микеланджело Антониони де дүниеден озды.

Жерлеу рәсімі 2007 жылы 18 тамызда Фарё шіркеуінде құпия жағдайда өтті. Фарё зиратындағы орын оған алдын ала, қатаң құпиялықпен дайындалған болатын. Ол Фарё аралында жерленсе де, оның есімі мен туған жылы қайтыс болуынан бірнеше жыл бұрын Норртелье муниципалитетіндегі Рослагсбру зиратындағы әйелінің құлпытасына қашалып жазылған еді.

Жұмыс стилі

[өңдеу | дереккөзін өңдеу]

Репертуарлық топ

[өңдеу | дереккөзін өңдеу]
1963 жылғы «Үнсіздік» фильмінің түсірілім кезіндегі Бергман және актриса Ингрид Тулин.

Бергман өз фильмдеріне тұрақты түрде түсетін швед актерлерінен құралған өзіндік «репертуарлық труппасын» қалыптастырды. Олардың қатарында Макс фон Сюдов, Биби Андерссон, Харриет Андерссон, Эрланд Юзефсон, Ингрид Тулин, Гуннель Линдблум және Гуннар Бьёрнстранд болды. Бұл актерлердің әрқайсысы Бергманның кем дегенде бес туындысына қатысқан.

Норвегиялық актриса Лив Ульман бұл топқа ең соңынан («Персона» фильмі арқылы) қосылғанымен, кейіннен режиссермен шығармашылық әрі жеке тұрғыда ең тығыз байланыста болған тұлғаға айналды. Ол Бергманның тоғыз фильміне және бір телефильміне («Сарабанда») түсті. Олардың ортақ некесінен Линн Ульман (1966 жылы туған) есімді қызы бар.

Бергман өзінің ең танымал операторы Свен Нюквистпен жұмыс істеу барысында ерекше түсіністікке қол жеткізгені соншалық, ол түсірілім басталардан бір күн бұрын ғана кадрдың композициясына алаңдай бастайтын. Түсірілім болатын күні таңертең ол Нюквистке кадрдың көңіл-күйі мен құрылымы туралы қысқаша ғана нұсқау беретін де, оператордың жұмысына мүлдем араласпайтын.

Түсірілім барысында Бергман ешқандай ескерту жасамай, тек келесі күнгі жұмысты талқылау кезінде ғана пікір білдіретін болған.

Қаржыландыру

[өңдеу | дереккөзін өңдеу]

Бергманның өз айтуынша, ол ешқашан қаржыландыру жағынан қиындық көрмеген. Ол фильмдерді қаржыландырудың өзіндік әдіс-тәсілдерін қалыптастырып, халықаралық инвестицияларға тәуелді болмай жұмыс істей алған сол замандағы санаулы режиссерлердің бірі еді. Ол мұны екі себеппен түсіндірді: біріншісі — кассалық түсімді бәрінен жоғары қоятын АҚШ-та тұрмауы, екіншісі — оның фильмдерінің бюджеті өте төмен болуы. Мәселен, «Сыбыр мен айқай» фильмі шамамен 450 000 долларға аяқталса, алты сериялы «Неке өмірінен көріністер» атты телетуындысы небәрі 200 000 долларға түсірілген.[30]

Техникасы

[өңдеу | дереккөзін өңдеу]
Бергманның көптеген интерьерлік көріністері Стокгольмнің солтүстігіндегі Filmstaden студиясында түсірілген.

Бергман әдетте өз фильмдерінің сценарийін өзі жазатын. Ол нақты жазу процесіне кіріспес бұрын, оқиғаны айлап, тіпті жылдап ой елегінен өткізетін, ал жазудың өзін біршама жалықтырғыш іс деп санайтын. Оның алғашқы фильмдері мұқият құрылған және не өз пьесаларына негізделген, не өзге авторлармен бірлесіп жазылған.

Бергман кейінгі туындыларында актерлер қандай де бір сахнаны оның ойлағанынан басқаша орындағысы келсе, оларға еркіндік бергенін айтады. Оның байқауынша, ол бұлай істемеген жағдайда нәтиже көбіне «сәтсіз» болатын. Мансабы өскен сайын Бергман актерлеріне диалогтарды импровизациялауға көбірек мүмкіндік берді. Соңғы фильмдерінде ол тек сахнаның негізгі идеяларын ғана жазып, нақты сөздерді таңдауды актерлердің еркіне қалдырған.

Күнделікті түсірілген материалдарды көргенде, Бергман сын көзбен қараудың, бірақ эмоцияға берілмеудің маңыздылығын баса айтқан. Ол өзіне «бұл жұмыс керемет пе әлде сұмдық па?» деп емес, «бұл жеткілікті ме, әлде қайта түсіру керек пе?» деген сұрақ қоятынын мәлімдеген.[30]

Тақырыптары

[өңдеу | дереккөзін өңдеу]

Бергманның фильмдері әдетте ажал, жалғыздық және діни сенім сияқты экзистенциалды сұрақтарды қарастырады. Осындай терең тақырыптармен қатар, оның туындыларының көбінде жыныстық құштарлық мәселесі алдыңғы қатарға шығады. Бұл орта ғасырдағы оба дерті («Жетінші мөр»), ХХ ғасырдың басындағы Уппсала қаласындағы жоғарғы тап өкілдерінің өмірі («Фанни мен Александр») немесе заманауи жатсыну («Үнсіздік») болсын, бәріне ортақ.

Оның фильмдеріндегі әйел кейіпкерлер, әдетте, ер адамдарға қарағанда өздерінің сексуалдылығын жақсырақ түсінеді және оны ашық білдіруден қорықпайды. Кейде бұл «Айқай мен сыбыс» фильміндегідей таңғаларлық ашықтықпен беріледі. Бұл ерекшелік Бергманның 1960 жылы TIME журналына берген сұхбатында өзін атағандай, «сиқыршының» қолтаңбасын айқындай түседі.[31]

1964 жылы Playboy журналына берген сұхбатында ол былай деген:

«Сексуалдылықтың көрініс табуы өте маңызды, әсіресе мен үшін. Себебі, мен тек интеллектуалды фильмдер жасаумен шектелгім келмейді. Мен көрерменнің фильмдерімді түсінгенінен гөрі, оны сезінгенін, түйсінгенін қалаймын»..[32]

Бергман киноны өзінің «талапшыл көңілдесі» деп атаған. Ол ересек шағында социал-демократ болғанымен: «Өнерпаз ретінде мен саясатқа араласпаймын... Мен қандай да бір көзқарастың насихатын жасамаймын», — деп мәлімдеген.[33]

Бергманның өз мансабына көзқарасы

[өңдеу | дереккөзін өңдеу]

Мари Нюрерёд швед телевизиясы үшін жүргізген және 2004 жылы жарық көрген «Ингмар Бергман – кино, театр, Форе және өмір туралы 3 деректі фильм» атты сұхбаттар сериясында Бергман өз туындыларының ішінде «Қысқы жарық» (Winter Light),[34] «Персона» және «Айқай мен сыбыс» (Cries and Whispers) фильмдерін бәрінен жоғары бағалайтынын айтқан.[35] Сондай-ақ, ол «Персона» мен «Айқай мен сыбыс» фильмдерінде кинематографияның шекарасын кеңейте алғанын атап өткен.

Бергман бірнеше рет (мысалы, «Бергман Бергман туралы» атты сұхбат-кітабында) «Үнсіздік» (The Silence) фильмі оның шығармашылығындағы діни сұрақтар негізгі орында болған дәуірдің аяқталғанын білдіретінін айтқан.

Бергман өз фильмдерінен кейін депрессияға түсетінін де жасырмаған:

«Мазам қашып, жылағым келеді... өзімді сорлы сезінемін».[36]

Сол сұхбатта ол тағы былай дейді: «Егер кинода жұмыс істеуге қатысты сағынатын бір нәрсем болса, ол — Свенмен (Нюквист) бірге жұмыс істеу». Свен Нюквист онымен бірге қызмет еткен үшінші оператор болатын.

Театрдағы қызметі

[өңдеу | дереккөзін өңдеу]

Бергман кино өнеріне қосқан үлесімен әлемге танымал болғанымен, ол өмір бойы белсенді әрі өнімді театр режиссері де болды. Сол кездегі Стокгольм университеттік колледжінде оқып жүргенде, ол студенттік театрда белсенділік танытып, ерте жастан-ақ көзге түсті. Оқуын бітіргеннен кейінгі алғашқы жұмысы Стокгольм театрларының бірінде режиссердің көмекшісі болу еді. Жиырма алты жасында ол Хельсингборг қалалық театрында Еуропадағы ең жас театр менеджері атанды.

Хельсингборгте үш жыл жұмыс істегеннен кейін, 1946-1949 жылдар аралығында Гётеборг қалалық театрында режиссер болды. 1953 жылы ол Мальмё қалалық театрына режиссер болып келіп, онда жеті жыл қызмет етті. Оның көптеген жұлдызды актерлері — жұмысын алғаш рет сахнада онымен бірге бастаған адамдар еді. 1960-1966 жылдар аралығында Стокгольмдегі Корольдік драма театрында режиссер, ал 1963-1966 жылдары менеджер қызметін атқарды. Онда ол хореограф Доня Фейермен ұзақ жылғы ынтымақтастығын бастады.

Салық төлеуден жалтару дауына байланысты Швециядан кеткеннен кейін, ол Батыс Германиядағы Мюнхен Резиденц-театрының режиссері болды (1977–1984). Ол 1990-жылдар бойы театрдағы белсенділігін тоқтатқан жоқ, ал оның сахнадағы соңғы қойылымы 2003 жылы Бруклин музыка академиясында қойылған Генрик Ибсеннің «Елестер» (Ghosts) пьесасы болды.[37]

Жеке өмірі

[өңдеу | дереккөзін өңдеу]

Некелері мен балалары

[өңдеу | дереккөзін өңдеу]
Бергман өзінің төртінші жары — эстондық концерттік пианист Кяби Ларетеймен бірге.

Бергман бес рет некеде болған:

  • 1943 жылғы 25 наурыз – 1945, Эльсе Фишер (1 наурыз 1918 – 3 наурыз 2006), хореограф және биші (ажырасқан). Балалары:
    • Лена Бергман, актриса, 1943 жылы туған.
  • 1945 жылғы 22 шілде – 1950, Эллен Лундстрём (23 сәуір 1919 – 6 наурыз 2007), хореограф және кинорежиссер (ажырасқан). Балалары:
    • Ева Бергман, кинорежиссер, 1945 жылы туған;
    • Ян Бергман, кинорежиссер (1946–2000);
    • егіздер Матс пен Анна Бергман, екеуі де актер және кинорежиссер, 1948 жылы туған.
  • 1951 – 1959, Ган Грутп (1916–1971), журналист (ажырасқан). Балалары:
    • Ингмар Бергман (кіші), авиакомпанияның отставкадағы капитаны, 1951 жылы туған.
  • 1959 – 1969, Кэби Ларетей (14 шілде 1922 – 31 қазан 2014), концерттік пианист (ажырасқан). Балалары:
    • Даниэль Бергман, кинорежиссер, 1962 жылы туған.
  • 1971 жылғы 11 қараша – 1995 жылғы 20 мамыр, Ингрид фон Розен (қыз күніндегі тегі Карлебо, 17 қаңтар 1930 – 20 мамыр 1995). Балалары:
    • Мария фон Розен, автор, 1959 жылы туған.
Бергман 1968 жылы норвегиялық актриса Лив Ульманмен бірге. Жұптың 1966 жылы туған Линн Ульман есімді қызы болды.

Алғашқы төрт некесі ажырасумен аяқталды, ал соңғы некесі 1995 жылы әйелі Ингрид 65 жасында асқазан обырынан қайтыс болғанда аяқталды. Некелерінен бөлек, Бергман актрисалар Харриет Андерссонмен (1952–1955), Биби Андерссонмен (1955–1959) және Лив Ульманмен (1965–1970) романтикалық қарым-қатынаста болған. Ол Лив Ульманнан туған жазушы Линн Ульманның әкесі.

Бергманның жалпы тоғыз баласы болды, олардың біреуі өзінен бұрын қайтыс болған. Бергман Лив Ульманды қоспағанда, барлық балаларының аналарына үйленген. Соңғы әйелі Ингрид фон Розеннен туған қызы олардың ресми некесінен он екі жыл бұрын дүниеге келген. Оның өмір бойы ондаған көңілдестері болды және ол бұл қарым-қатынастарын әйелдеріне: «Менің өмірім тым көп», — деп ақталып түсіндіретін.[38]

Денсаулығы

[өңдеу | дереккөзін өңдеу]

Бергман балалық шағынан бастап ұйқысыздықтан және асқазанның ауыр кінәраттарынан зардап шеккен.[39] Ол өзінің жүйкеге байланысты асқазан ауруын «масқара әрі ақымақ сор» деп атайтын. Сондай-ақ, өзі жұмыс істеген театрларда өзіне арнап жасатқан жеке әжетханаларын «театр тарихына қосқан ең тұрақты үлесім» деп әзілдейтін.[40]

Фильмография

[өңдеу | дереккөзін өңдеу]
Жыл Атауы Шынайы атауы Рөлі
1946 ф Дағдарыс Kriрежиссёр, сценарист
1946 ф Махаббатымызға жауған жаңбыр Det regnar på vår kärlekрежиссёр, сценарист
1947 ф Үндістанға барар кеме Skepp till India landрежиссёр, сценарист
1948 ф Қараңғыдағы музыка Musik i mörkerрежиссёр, сценарист
1948 ф Порттағы қала Hamnstadрежиссёр, сценарист
1949 ф Түрме Fängelseрежиссёр, сценарист
1949 ф Шөл Törstрежиссёр
1950 ф Қуанышқа Till glädjeрежиссёр, сценарист
1950 ф Бұл жерде олай болуы мүмкін емес Sånt händer inte härрежиссёр
1951 ф Жазғы интерлюдия Sommarlekрежиссёр, сценарист
1952 ф Әйелдер күтуде Kvinnors väntanрежиссёр, сценарист
1953 ф Моникамен өткен жаз Sommaren med Monikaрежиссёр, сценарист
1953 ф Масқарапаздар кеші Gycklarnas aftonрежиссёр, сценарист
1954 ф Махаббат сабағы En lektion i kärlekрежиссёр, сценарист
1955 ф Әйел армандары Kvinnodrömрежиссёр, сценарист
1955 ф Жазғы түн күлкісі Sommarnattens leendeрежиссёр, сценарист
1957 ф Жетінші мөр Det sjunde insegletрежиссёр, сценарист
1957 ф Бүлдірген алаңы Smultronställetрежиссёр, сценарист
1958 ф Өмір табалдырығында Nära livetрежиссёр, сценарист
1958 ф Бет-бейне Ansiktetрежиссёр, сценарист
1960 ф Ібілістің көзі Djävulens öгарежиссёр, сценарист
1960 ф Бикеш бұлағы Jungfrukällanрежиссёр, продюсер
1961 ф Айна арқылы қарағанда Såsom i en spegelрежиссёр, сценарист
1962 ф Қысқы жарық Nattvardsgästernaрежиссёр, сценарист
1963 ф Үнсіздік Tystnadenрежиссёр, сценарист
1964 ф Осы әйелдердің бәрі туралы айтпағанда För att inte tala om alla dessa kvinnorрежиссёр, сценарист
1966 ф Персона Personaрежиссёр, продюсер, сценарист
1967 қысқа Стимуляция Stimulantia«Дэниэль» новелласының режиссөрі
1968 ф Қасқыр сағаты Vargtimmenрежиссёр, сценарист
1968 ф Ұят Skammenрежиссёр, сценарист
1969 ф Аннаның құштарлығы En passionрежиссёр, сценарист
1969 тф Рәсім Ritenрежиссёр, сценарист
1971 ф Жанасу Beröringenрежиссёр, сценарист
1972 ф Сыбыс пен айқай Viskningar och ropрежиссёр, сценарист
1973 тф Неке өмірінің көріністері Scener ur ett äktenskapрежиссёр, сценарист
1975 ф Сиқырлы флейта Trollflöjtenрежиссёр, сценарист
1976 тф Бетпе-бет Ansikte mot ansikteрежиссёр, сценарист
1977 ф Жылан жұмыртқасы Das Schlangeneiрежиссёр, сценарист
1978 ф Күзгі соната Höstsonatenрежиссёр, сценарист
1980 тф Марионеткалар өмірінен Aus dem Leben der Marionettenрежиссёр, продюсер, сценарист
1982 ф Фанни мен Александр Fanny och Alexanderрежиссёр, сценарист
1983 дер Кариннің бет-бейнесі Karins ansikteрежиссёр, сценарист
1984 тф Дайындықтан кейін Efter repetitionenрежиссёр, сценарист
1986 тф Жарылқаушылар De två saligaрежиссёр
1997 тф Масқарапаздың қатысуымен Larmar och gör sig tillрежиссёр, сценарист
2003 тф Сарабанда Sarabandрежиссёр, сценарист

Марапаттары мен номинациялары

[өңдеу | дереккөзін өңдеу]

Негізгі марапаттар

[өңдеу | дереккөзін өңдеу]
Жыл Санаты Номинацияланған жұмыс Нәтижесі Дереккөз
«Оскар»
1959 Үздік түпнұсқалық сценарий Бүлдірген алаңы Номинация [41]
1960 Шет тіліндегі үздік фильм Бикеш бұлағы Жеңді [42]
1961 Шет тіліндегі үздік фильм Айна арқылы қарағанда Жеңді [43]
1962 Үздік түпнұсқалық сценарий Номинация [44]
1970 Ирвинг Тальберг атындағы сыйлық Жеңді [45]
1973 Үздік фильм Сыбыс пен айқай Номинация [46]
Үздік режиссер Номинация
Үздік түпнұсқалық сценарий Номинация
1976 Үздік режиссер Бетпе-бет Номинация [47]
1978 Үздік түпнұсқалық сценарий Күзгі соната Номинация [48]
1983 Үздік режиссер Фанни мен Александр Номинация [49]
Үздік түпнұсқалық сценарий Номинация
Шет тіліндегі үздік фильм Жеңді
«Алтын глобус»
1959 Шет тіліндегі үздік фильм Бүлдірген алаңы Жеңді [50]
1960 Шет тіліндегі үздік фильм Бикеш бұлағы Жеңді [50]
1968 Шет тіліндегі үздік фильм Ұят Номинация [50]
1972 Шет тіліндегі үздік фильм Сыбыс пен айқай Номинация [50]
1974 Шет тіліндегі үздік фильм Неке өмірінің көріністері Жеңді [50]
1975 Шет тіліндегі үздік фильм Сиқырлы флейта Номинация [50]
1976 Шет тіліндегі үздік фильм Бетпе-бет Жеңді [50]
1978 Шет тіліндегі үздік фильм Күзгі соната Жеңді [50]
1983 Үздік режиссер Фанни мен Александр Номинация [51]
Шет тіліндегі үздік фильм Жеңді
BAFTA
1957 Кез келген дереккөзден алынған үздік фильм Жазғы түн күлкісі Номинация
1959 Бүлдірген алаңы Номинация
1960 Бет-бейне Номинация [52]
1963 Айна арқылы қарағанда Номинация
1976 Үздік шетелдік теледидарлық бағдарлама (BAFTA TV) Сиқырлы флейта Жеңді [53]
Канн кинофестивалі
1947 Алтын пальма бұтағы Үндістанға барар кеме Номинация [54]
1956 Үздік поэтикалық юмор Жазғы түн күлкісі Жеңді [55]
Алтын пальма бұтағы Номинация
1957 Қазылар алқасының арнайы жүлдесі Жетінші мөр Жеңді [55]
Алтын пальма бұтағы Номинация
1958 Үздік режиссер Өмір табалдырығында Жеңді [55]
Алтын пальма бұтағы Номинация
1960 Арнайы аталым Бикеш бұлағы Жеңді [56]
[57]
FIPRESCI жүлдесі Жеңді
Алтын пальма бұтағы Номинация
1973 Техникалық Гран-при Сыбыс пен айқай Жеңді [58]
1997 Пальмалардың пальмасы Барлық шығармашылығы үшін Жеңді [55]
1998 Экуменикалық қазылар алқасының жүлдесі Барлық шығармашылығы үшін Жеңді [59]
«Ерекше көзқарас» жүлдесі Масқарапаздың қатысуымен Номинация
Венеция кинофестивалі
1958 Pasinetti жүлдесі Бүлдірген алаңы Жеңді
1959 Қазылар алқасының арнайы жүлдесі Бет-бейне Жеңді [60]
Жаңа кино жүлдесі Жеңді
Pasinetti жүлдесі Жеңді
Алтын арыстан Номинация [61]
1983 FIPRESCI жүлдесі Фанни мен Александр Жеңді [62]
Берлин кинофестивалі
1957 Алтын аю Бүлдірген алаңы Жеңді [63]
FIPRESCI жүлдесі Жеңді [57]
1961 Алтын аю Айна арқылы қарағанда Номинация
OCIC жүлдесі Жеңді

Басқа да марапаттар

[өңдеу | дереккөзін өңдеу]
Марапат Жыл Санаты Номинацияланған жұмыс Нәтижесі Дереккөз
Бодиль 1957 Үздік еуропалық фильм Жазғы түн күлкісі Жеңді [64]
1959 Бүлдірген алаңы Жеңді
1974 Сыбыс пен айқай Жеңді
1979 Күзгі соната Жеңді
Давид Ди Донателло 1973 Үздік шетелдік режиссер Сыбыс пен айқай Жеңді [65]
1984 Үздік шетелдік режиссер Фанни мен Александр Жеңді [66]
Үздік шетелдік фильм Жеңді
Үздік шетелдік сценарий Жеңді
Америка режиссерлер гильдиясының сыйлығы 1983 Толықметражды фильмдегі үздік режиссерлік жетістік Фанни мен Александр Номинация [67]
European Film Awards 1988 Кино өнеріне қосқан зор үлесі үшін Тұлғаға берілген Жеңді
Guldbagge Awards 1964 Үздік фильм Үнсіздік Жеңді [68]
Үздік режиссер Жеңді
1967 Үздік фильм Персона Жеңді [69]
1973 Үздік фильм Сыбыс пен айқай Жеңді [70]
1983 Үздік фильм Фанни мен Александр Жеңді [71]
Үздік режиссер Жеңді
1993 Үздік сценарий Ізгі ниет Жеңді [72]
Nastro d'Argento 1960 Үздік шетелдік фильм Бүлдірген алаңы Жеңді [73]
1961 Жетінші мөр Жеңді
1974 Сыбыс пен айқай Жеңді
1979 Күзгі соната Жеңді
1984 Фанни мен Александр Жеңді
1996 Кино өнеріне қосқан зор үлесі үшін Тұлғаға берілген Жеңді
Ұлттық киносыншылар кеңесі 1959 Үздік шетелдік фильм Бүлдірген алаңы Жеңді [74]
1969 Үздік шетелдік фильм Ұят Жеңді [74]
1973 Үздік режиссер Сыбыс пен айқай Жеңді [75]
Үздік шетелдік фильм Жеңді
1976 Үздік шетелдік фильм Неке өмірінің көріністері Номинация [76]
1978 Үздік шетелдік фильм Күзгі соната Жеңді [77]
Үздік режиссер Жеңді
1984 Үздік шетелдік фильм Фанни мен Александр Жеңді [74]
National Society of Film Critics 1968 Үздік фильм Персона Жеңді [78]
Үздік режиссер Жеңді
Үздік сценарий 2-орын
1968 Үздік фильм Ұят Жеңді [79]
Үздік режиссер Жеңді
Үздік сценарий 2-орын
1971 Үздік режиссер Аннаның құштарлығы Жеңді
1972 Үздік сценарий Сыбыс пен айқай Жеңді [80]
1975 Үздік фильм Неке өмірінің көріністері Жеңді [81]
Үздік режиссер 2-орын
Үздік сценарий Жеңді
1975 Арнайы марапат Сиқырлы флейта Жеңді [82]
Сезар 1976 Үздік шетелдік фильм Сиқырлы флейта Номинация [83]
1979 Күзгі соната Номинация [84]
1984 Фанни мен Александр Жеңді [85]
2005 Үздік еуропалық фильм Сарабанда Номинация [86]

Құрметті марапаттар

[өңдеу | дереккөзін өңдеу]
Ұйымдар Жыл Марапат атауы Нәтижесі Дереккөз
Америка өнер және ғылым академиясы 1961 Шетелдік құрметті мүше Жеңді [87]
Praemium Erasmianum Foundation 1965 Эразм сыйлығы Жеңді
Венеция кинофестивалі 1971 Кино өнеріне қосқан зор үлесі үшін «Алтын арыстан» Жеңді
Майндағы Франкфурт қаласы 1976 Гёте сыйлығы Жеңді
Франция президенті 1985 Құрметті легион орденінің командирі Жеңді
BAFTA 1988 BAFTA Fellowship (Академия мүшелігі) Жеңді
JPMorgan Chase Bank 1995 Дороти және Лиллиан Гиш сыйлығы Жеңді [88]
Швеция банкі 2015 Бергманның портреті жаңа 200 швед кроны банкнотында бейнеленді Жеңді [89]

Дереккөздер

[өңдеу | дереккөзін өңдеу]
  1. ↑ Қазақ Телевизиясы. Энциклопедия. Алматы: "ҚазАқпарат" 2009, 1-т: 640 бет, ISBN №978-601-03-0070-5
  2. ↑ Rothstein, Mervyn. Ingmar Bergman, Master Director, Dies at 89, The New York Times (30 July 2007). «Ingmar Bergman, the 'poet with the camera' who is considered one of the greatest directors in motion picture history, died today on the small island of Faro where he lived on the Baltic coast of Sweden, Astrid Soderbergh Widding, president of The Ingmar Bergman Foundation, said. Bergman was 89.».
  3. ↑ Tuohy, Andy A-Z Great Film Directors — Octopus. — ISBN 9781844038558.
  4. ↑ Gallagher, John Film Directors on Directing — ABC-CLIO. — ISBN 9780275932725.
  5. ↑ Critics' top 100. British Film Institute. Басты дереккөзінен мұрағатталған 7 ақпан 2016. Тексерілді, 11 наурыз 2023.
  6. ↑ BFI | Sight & Sound | Top Ten Poll 2002 – The Directors' Top Ten Directors. (13 October 2018). Басты дереккөзінен мұрағатталған 13 қазан 2018.
  7. ↑ Norwich John Julius Oxford illustrated encyclopedia — Oxford [England]: Oxford University Press. — P. 44. — ISBN 0-19-869129-7.
  8. ↑ Steene 2005, p. 23.
  9. ↑ Gado 1986, p. 374.
  10. ↑ Kalin, Jesse The Films of Ingmar Bergman — 2003. — P. 193.
  11. ↑ Rothstein, Mervyn. Ingmar Bergman, Master Filmmaker, Dies at 89 (31 July 2007).
  12. ↑ Steene 2005, p. 33.
  13. ↑ Macnab, Geoffrey Ingmar Bergman: The Life and Films of the Last Great European Director — I.B. Tauris. — ISBN 978-0857713575.
  14. ↑ Vermilye, Jerry Ingmar Bergman: His Life and Films — 2001. — P. 6.; see also Bergman's autobiography, Laterna Magica.
  15. ↑ Ingmar Bergman, The Magic Lantern (transl. from Swedish: Laterna Magica), Chicago: University of Chicago Press, 2007;
  16. ↑ Bergman admits Nazi past, BBC News (7 September 1999).
  17. ↑ Vermilye, Jerry Ingmar Bergman: His Life and Films — 2001. — P. 6.
  18. ↑ Ingmar Bergman, Images : my life in film (translated from the Swedish by Marianne Ruuth), London: Bloomsbury, 1994.
  19. ↑ Gado 1986, p. 59.
  20. ↑ Bergman, Ingmar. in the Aftonbladet (9 October 1944) (translated from Swedish)
  21. ↑ Fristoe, Roger Torment (1944). Turner Classic Movies, Inc.. Басты дереккөзінен мұрағатталған 29 наурыз 2017. Тексерілді, 28 наурыз 2017.
  22. ↑ Theall, Donald F. Beyond the Word: reconstructing sense in the Joyce era of technology, culture, and communication — University of Toronto Press, 1995. — P. 35. — ISBN 9780802006301.
  23. ↑ The 46th Academy Awards (1974) Nominees and Winners. Academy of Motion Picture Arts and Sciences. Басты дереккөзінен мұрағатталған 15 наурыз 2015. Тексерілді, 31 желтоқсан 2011.
  24. ↑ Åtal mot Bergman läggs ned (News report). Sveriges Television.
  25. ↑ Generaldirektör om Bergmans flykt (News report). Sveriges Television.
  26. ↑ Harry Schein om Bergmans flykt (News report). Sveriges Television.
  27. ↑ Ingmar Bergman: Samtal på Fårö, Sveriges Radio, 28 March 2005
  28. ↑ Bergman was buried in a quiet ceremony, BBC News (18 August 2007).
  29. ↑ Film Great Ingmar Bergman Dies at 89. (30 July 2007). Басты дереккөзінен мұрағатталған 26 қыркүйек 2007. Тексерілді, 30 шілде 2007.
  30. 1 2 American Film Institute seminar, 1975, on The Criterion Collection's 2006 DVD of The Virgin Spring.
  31. ↑ THE SCREEN: I Am A Conjurer (14 March 1960).
  32. ↑ Koskinen Maaret Ingmar Bergman's The Silence: Pictures in the Typewriter, Writings on the Screen — University of Washington Press. — ISBN 9780295801957.
  33. ↑ Bergman on Bergman: Interviews with Ingmar Bergman. By Stig Björkman, Torsten Manns, and Jonas Sima; translated by Paul Britten Austin. Simon & Schuster, New York. p. 176-178. Swedish edition copyright 1970; English translation 1973.
  34. ↑ Winter Light. (2005). Басты дереккөзінен мұрағатталған 25 желтоқсан 2010. Тексерілді, 6 қаңтар 2011.
  35. ↑ Steene 2005.
  36. ↑ Bergman 'depressed' by own films, BBC News (10 April 2004).
  37. ↑ Simonson, Robert Swedish Swan Song: Ingmar Bergman's Final Stage Effort, Ghosts, Plays BAM June 10–14 (ағыл.). Playbill. (10 June 2003). Басты дереккөзінен мұрағатталған 14 мамыр 2021. Тексерілді, 17 тамыз 2021.
  38. ↑ Ingmar Bergman:The messy life of a magic filmmaker. INDEPENDENT. (25 January 2019). Басты дереккөзінен мұрағатталған 25 мамыр 2021. Тексерілді, 25 мамыр 2021.
  39. ↑ The Magic Lantern: An Autobiography. Publishers Weekly. Басты дереккөзінен мұрағатталған 2 қазан 2022. Тексерілді, 2 қазан 2022.
  40. ↑ Ingmar Bergman, The Magic Lantern (transl. from Swedish: Laterna Magica), Chicago: University of Chicago Press, 2007; p. 62
  41. ↑ Winners & Nominees. Academy of Motion Picture Arts and Sciences. (5 October 2014). Басты дереккөзінен мұрағатталған 4 наурыз 2021. Тексерілді, 5 тамыз 2019.
  42. ↑ Winners & Nominees. Academy of Motion Picture Arts and Sciences. (5 October 2014). Басты дереккөзінен мұрағатталған 14 қыркүйек 2018. Тексерілді, 5 тамыз 2019.
  43. ↑ Winners & Nominees. Academy of Motion Picture Arts and Sciences. (5 October 2014). Басты дереккөзінен мұрағатталған 15 желтоқсан 2019. Тексерілді, 5 тамыз 2019.
  44. ↑ Winners & Nominees. Academy of Motion Picture Arts and Sciences. (5 October 2014). Басты дереккөзінен мұрағатталған 29 желтоқсан 2024. Тексерілді, 30 қазан 2016.
  45. ↑ The Irving G. Thalberg Award – Past Honorees. Academy of Motion Picture Arts and Sciences. Басты дереккөзінен мұрағатталған 17 маусым 2022. Тексерілді, 26 тамыз 2025.
  46. ↑ The 46th Academy Awards. Academy of Motion Picture Arts and Sciences. (4 October 2014). Басты дереккөзінен мұрағатталған 2 қазан 2017. Тексерілді, 12 қараша 2017.
  47. ↑ Winners & Nominees. Academy of Motion Picture Arts and Sciences. (5 October 2014). Басты дереккөзінен мұрағатталған 1 желтоқсан 2015. Тексерілді, 5 тамыз 2019.
  48. ↑ Winners & Nominees. Academy of Motion Picture Arts and Sciences. (5 October 2014). Басты дереккөзінен мұрағатталған 15 тамыз 2016. Тексерілді, 5 тамыз 2019.
  49. ↑ The 56th Academy Awards (1984) Nominees and Winners. Academy of Motion Picture Arts and Sciences. Басты дереккөзінен мұрағатталған 2 сәуір 2015. Тексерілді, 27 қазан 2013.
  50. 1 2 3 4 5 6 7 8 Ingmar Bergman – Golden Globes. Golden Globe Awards. Басты дереккөзінен мұрағатталған 20 шілде 2025. Тексерілді, 3 тамыз 2025.
  51. ↑ Fanny & Alexander. Hollywood Foreign Press Association. Басты дереккөзінен мұрағатталған 12 желтоқсан 2017. Тексерілді, 11 желтоқсан 2017.
  52. ↑ Film in 1960. British Academy of Film and Television Arts. Тексерілді, 5 тамыз 2019.
  53. ↑ Television in 1976. bafta.org. Басты дереккөзінен мұрағатталған 28 шілде 2022. Тексерілді, 19 ақпан 2021.
  54. ↑ Official Selection 1947 : All the Selection – Festival de Cannes 2013 (International Film Festival). Басты дереккөзінен мұрағатталған 29 қазан 2013.
  55. 1 2 3 4 Rooney, David Bergman to get special Cannes salute. Variety. (9 April 1997). Басты дереккөзінен мұрағатталған 23 тамыз 2019. Тексерілді, 22 тамыз 2019.
  56. ↑ Historical Dictionary of Scandinavian Cinema — Lanham, Maryland: The Scarecrow Press. — P. xxiii. — ISBN 978-0810855243.
  57. 1 2 Ingmar Bergman. fipresci. Басты дереккөзінен мұрағатталған 28 ақпан 2021. Тексерілді, 25 ақпан 2021.
  58. ↑ Le Prix Vulcain de l'Artiste Technicien(French). Commission supérieure technique de l'image et du son. Басты дереккөзінен мұрағатталған 12 қараша 2008. Тексерілді, 14 қараша 2009.
  59. ↑ Gray, Tim Ingmar Bergman's Centennial: A Time to Celebrate Joy of Filmmaking. Variety. (22 June 2018). Басты дереккөзінен мұрағатталған 21 тамыз 2019. Тексерілді, 22 тамыз 2019.
  60. ↑ The Magician. ingmarbergman.se. Басты дереккөзінен мұрағатталған 8 наурыз 2021. Тексерілді, 25 ақпан 2021.
  61. ↑ Venice Film Festival 1959. filmaffinity.
  62. ↑ 40th Venice Film Festival. FIPRESCI. Басты дереккөзінен мұрағатталған 16 маусым 2023. Тексерілді, 25 ақпан 2021.
  63. ↑ Berlinale: Prize Winners. berlinale.de. Басты дереккөзінен мұрағатталған 15 қазан 2013. Тексерілді, 3 қаңтар 2010.
  64. ↑ Denmark's National Union of Film Critics. bodilprisen. Басты дереккөзінен мұрағатталған 9 қазан 2015. Тексерілді, 10 мамыр 2021.
  65. ↑ Cries and Whispers. Gustavus Adolphus College. Басты дереккөзінен мұрағатталған 18 қараша 2017. Тексерілді, 17 қараша 2017.
  66. ↑ Fanny and Alexander (1982): Awards. Swedish Film Institute. Басты дереккөзінен мұрағатталған 12 желтоқсан 2017. Тексерілді, 11 желтоқсан 2017.
  67. ↑ NY Times: Fanny and Alexander. The New York Times. (2010). Басты дереккөзінен мұрағатталған 23 ақпан 2010. Тексерілді, 1 қаңтар 2009.
  68. ↑ Tystnaden (1963). Swedish Film Institute. (24 February 2014). Басты дереккөзінен мұрағатталған 11 наурыз 2014.
  69. ↑ Persona. Swedish Film Institute. (1 March 2014). Басты дереккөзінен мұрағатталған 11 наурыз 2014.
  70. ↑ Viskningar och rop (1973). Swedish Film Institute. (2 March 2014). Басты дереккөзінен мұрағатталған 19 қаңтар 2015.
  71. ↑ Fanny och Alexander (1982). Swedish Film Institute. (9 March 2014). Басты дереккөзінен мұрағатталған 11 наурыз 2014.
  72. ↑ Den goda viljan (1992). Swedish Film Institute. (22 March 2014). Басты дереккөзінен мұрағатталған 12 сәуір 2014. Тексерілді, 9 желтоқсан 2017.
  73. ↑ Nastro d’Argento/Bester nichtitalienischer Film. (11 July 2025).
  74. 1 2 3 Best Foreign Language Film Archives – National Board of Review. National Board of Review. Басты дереккөзінен мұрағатталған 6 желтоқсан 2015. Тексерілді, 2 ақпан 2015.
  75. ↑ 1973 Award Winners. National Board of Review. Басты дереккөзінен мұрағатталған 3 маусым 2017. Тексерілді, 12 қараша 2017.
  76. ↑ 1976 Award Winners. National Board of Review of Motion Pictures. (2019). Басты дереккөзінен мұрағатталған 21 қараша 2019. Тексерілді, 13 тамыз 2019.
  77. ↑ 1978 Award Winners. National Board of Review. Басты дереккөзінен мұрағатталған 21 наурыз 2015. Тексерілді, 24 тамыз 2019.
  78. ↑ Past Awards. National Society of Film Critics. (19 December 2009). Басты дереккөзінен мұрағатталған 29 шілде 2017. Тексерілді, 12 қараша 2016.
  79. ↑ Past Awards. National Society of Film Critics. (19 December 2009). Басты дереккөзінен мұрағатталған 2 шілде 2018. Тексерілді, 12 қараша 2016.
  80. ↑ Past Awards. National Society of Film Critics. (19 December 2009). Басты дереккөзінен мұрағатталған 29 шілде 2017. Тексерілді, 12 қараша 2017.
  81. ↑ Gates, Anita There Are Movies, And Then There Are Movies. The New York Times. (15 January 1995). Басты дереккөзінен мұрағатталған 3 қазан 2016. Тексерілді, 2 қазан 2016.
  82. ↑ Past Awards. National Society of Film Critics. (19 December 2009). Басты дереккөзінен мұрағатталған 2 шілде 2018. Тексерілді, 5 тамыз 2019.
  83. ↑ Prix et nominations : César 1976. AlloCiné. Басты дереккөзінен мұрағатталған 22 тамыз 2019. Тексерілді, 22 тамыз 2019.
  84. ↑ Prix et nominations : César 1979. AlloCiné. Басты дереккөзінен мұрағатталған 22 тамыз 2019. Тексерілді, 22 тамыз 2019.
  85. ↑ Prix et nominations : César 1984. AlloCiné. Басты дереккөзінен мұрағатталған 12 желтоқсан 2017. Тексерілді, 11 желтоқсан 2017.
  86. ↑ France – César: Un long dimanche de fiançailles domine les nominations(French). Le Devoir. (26 January 2005). Тексерілді, 22 тамыз 2019.
  87. ↑ Book of Members, 1780–2010: Chapter B. American Academy of Arts and Sciences. Басты дереккөзінен мұрағатталған 23 қараша 2018. Тексерілді, 16 маусым 2011.
  88. ↑ GISH PRIZE 1995. www.gishprize.org. Басты дереккөзінен мұрағатталған 15 наурыз 2012.
  89. ↑ Sweden's new banknotes and coins. Swedish National Bank. (6 April 2011). Басты дереккөзінен мұрағатталған 27 қыркүйек 2011. Тексерілді, 6 қазан 2015.

Әдебиет

[өңдеу | дереккөзін өңдеу]
«https://kk.wikipedia.org/w/index.php?title=Ингмар_Бергман&oldid=3600485» бетінен алынған