1943 жыл

Жылдар
1939 · 1940 · 1941 · 1942 — 1943 — 1944 · 1945 · 1946 · 1947
Онжылдықтар
1920 жж. · 1930 жж. — 1940 жж. — 1950 жж. · 1960 жж.
Ғасырлар
XIX ғасыр — XX ғасыр — XXI ғасыр

II мыңжылдық

XVIII ғасыр

— XIX ғасыр
—  XX ғасыр

— XXI ғасыр

— XXII ғасыр

1890 жж.	1890	1891	1892	1893	1894	1895	1896	1897	1898	1899

1900 жж.	1900	1901	1902	1903	1904	1905	1906	1907	1908	1909
1910 жж.	1910	1911	1912	1913	1914	1915	1916	1917	1918	1919
1920 жж.	1920	1921	1922	1923	1924	1925	1926	1927	1928	1929
1930 жж.	1930	1931	1932	1933	1934	1935	1936	1937	1938	1939
1940 жж.	1940	1941	1942	1943	1944	1945	1946	1947	1948	1949
1950 жж.	1950	1951	1952	1953	1954	1955	1956	1957	1958	1959
1960 жж.	1960	1961	1962	1963	1964	1965	1966	1967	1968	1969
1970 жж.	1970	1971	1972	1973	1974	1975	1976	1977	1978	1979
1980 жж.	1980	1981	1982	1983	1984	1985	1986	1987	1988	1989
1990 жж.	1990	1991	1992	1993	1994	1995	1996	1997	1998	1999

2000 жж.	2000	2001	2002	2003	2004	2005	2006	2007	2008	2009

**1943 жыл басқа күнтізбелерде**
Грегориан күнтізбесі	1943 MCMXLIII
Юлиан күнтізбесі	1942 — 1943 (14 қаңтардан бастап)
Рим қаласының құрылуынан бастап	2695 — 2696 (4 мамырдан бастап)
Византия күнтізбесі	7451 — 7452 (14 қыркүйектен бастап)
Еврей күнтізбесі	5703 — 5704 ה'תש"ג — ה'תש"ד
Ислам күнтізбесі	1362 — 1363
Армения күнтізбесі	1392 ԹՎ ՌՅՂԲ
Қытай күнтізбесі	4639 — 4640 壬午 — 癸未 қара жылқы — қара қой
Ефиопия күнтізбесі	1935 — 1936
Инду күнтізбесі
- Викрам самват	1999 — 2000
- Шака самват	1865 — 1866
- Кали-юга	5044 — 5045
Иран күнтізбесі	1321 — 1322

1943 жыл — Григориан күнтізбесі бойынша аптаның бесінші күні, яғни жұмада басталады. Кібісе жыл емес.

Бұл біздің заманымыздың 1943 жылы, II мыңжылдықтың 943-жылы, XX ғасырдың 43-жылы, 20 ғасырдың 5-онжылдығының 3-жылы, 1940 жылдардың 4-жылы болып табылады.

Оқиғалар

Қаңтар

8 қаңтар – Сталинградта қоршауға алынған неміс әскерлерінің қолбасшысы Фридрих Паулюс кеңес қолбасшылығының берілу туралы ұсынысын қабылдамады.^[1]
12-30 қаңтар – Ленинград қоршауын бұзу мақсатында кеңестік «Искра» әскери операциясы басталды.^[2]
15 қаңтар - Жапон әскерлері Гвадалканалдан Соломон аралдарына шегіне бастады.
16 қаңтар
- Берлин 14 ай ішінде алғаш рет бомбаланды, себебі ағылшын әуе күштерінің бомбалаушы ұшақтары Германия астанасына ең ауқымды шабуыл жасады.^[3]
- Ирак Германия мен Италияға соғыс жариялады.^[4]
- Қызыл әскер Дондағы Ростов қаласын азат етті.
22 қаңтар - «Жолбарыс» операциясы аясында нацистер басып алған Марсельде 4000-нан астам еврейлер тұтқындалып, Польшадағы өлім лагерлеріне апарылды.
23 қаңтар - Британ әскерлері Триполиді итальяндықтардан басып алды.^[5]
27 қаңтар - 50 бомбалаушы ұшақ Германияға алғашқы американдық әуе шабуылын жасады, нысана - Вильгельмсхавен.^[6]
30 қаңтар – Карл Дёниц Кригсмариннің Жоғарғы қолбасшысы болып тағайындалды.^[7]
31 қаңтар -Түркиядағы Адан конференциясы.

Ақпан

2 ақпан - Сталинградта 6-шы неміс армиясы тапсырылды. Ұлы Отан соғысы мен екінші дүниежүзілік соғыстағы үзіліс нүктесі.^[8]
5 ақпан - Қызыл әскер Ескі Оскол қаласын азат етті.
7 ақпан – Азов қаласы азат етілді.
8 ақпан - Кеңес әскерлері Курскті азат етті.
9 ақпан – Жапон әскерлері Гвадалканалды эвакуациялады. Гвадалканал шайқасы аяқталды.^[9]
16 ақпан - Кеңес әскерлері Харьковты алғаш рет азат етті. Алайда, 15 наурызда немістердің қарсы шабуылынан кейін қала қайтадан жауланып алынды.
19-24 ақпан – Кассерин асуы шайқасында неміс генералы Эрвин Роммельдің Африка корпусы және итальяндық күштері Тунистегі одақтастардың қорғанысына шабуыл жасады, бұл АҚШ-тың соғыстағы алғашқы ірі жеңілісі болды.^[10]
27 ақпан – «Ганнерсайд» операциясының нәтижесінде норвегиялық диверсанттар Норвегияның Рюкан қаласындағы ауыр су электр станциясын жарып жіберді, бұл Германияның ядролық жобасын қиындатты.

Наурыз

1 наурыз
- Кеңес әскерлері Демьянск қаласын азат етті.
- Хайнц Гудериан неміс әскерінің бронды күштерінің бас инспекторы болып тағайындалды.
1-2 наурыз – Украинада неміс СС бөлімшесі Корюковканың 6700 тұрғынын өлтірді.
3 наурыз - Лондонның Бетнал Грин қаласындағы әуе шабуылдарынан қорғанатындарға арналған баспанаға кіру кезінде болған төбелес кезінде 173 адам қаза тапты.
5 наурыз – Алғашқы британдық реактивті жойғыш ұшақ Gloster Meteor-дың алғашқы ұшуы.
13 наурыз - Неміс әскерлері оккупацияланған Польшадағы Краков геттосындағы еврейлерді жойды.
22 наурыз – Беларусьтің Хатынь қаласының бүкіл халқы неміс оккупациялық күштерімен тірідей өртелді.
23 наурыз – Германияда Викодин мен Лортаб есірткілері өндірісі басталды.

Сәуір

6 сәуір - Тунисте Вади Акарит үшін шайқас басталды.
7 сәуір
- Боливия Германияға, Италияға және Жапонияға соғыс жариялап, Екінші дүниежүзілік соғысқа одақтастарға жақ 33-ші ел болды.
- Гитлер мен Муссолинидің Зальцбургтегі кездесуі өтті. Муссолини КСРО-мен сепараттық бейбітшілік орнату туралы ұсынысы Гитлер тарапынан бірден қабылданбады.^[11]
9 сәуір - Немістермен оккупациялаған Украинадағы Зборов геттосындағы еврейлерді жою басталды, алғашқы күні шамамен 2300 адам атылды.^[12]
12 сәуір - Мартин Борманн нацистік Германиядағы екінші жоғары лауазым - фюрердің хатшысы болып тағайындалды.^[13]
13 сәуір – Берлин радиосы Вермахттың Катынь қырғынында кеңес әскерлері өлтірген поляктардың жаппай қабірлерін тапқаны туралы хабарлайды.
15 сәуір:
- Америка Құрама Штаттары мен Қытай Республикасы арасында Қытай-АҚШ техникалық ынтымақтастығы туралы арнайы келісімге қол қойылды, нәтижесінде Қытай-АҚШ ынтымақтастық ұйымы (SACO) құрылды.
- Эфиопияның Мемлекеттік банкі жақында итальяндық бақылаудан босатылған африкалық елде жаңа орталық банк ретінде құрылды. Мемлекеттік банк сонымен қатар банкноттар мен монеталарды басып шығару құқығына ие болды. 1964 жылы оның орнына Эфиопияның Ұлттық банкі келді.
18 сәуір - Жапония империялық флотының бас қолбасшысы Исороку Ямамотоны өлтіру бойынша американдық «Кек алу» операциясы басталды.^[14]
19 сәуір - Варшава геттосында нацизмге қарсы көтерілістің басталуы.
22 сәуір - Швейцариялық химик Альберт Хофман ЛСД-ның галлюциногендік қасиеттері туралы алғашқы баяндама жасады.
23 сәуір - СС полицейі Юрген Штроуп Генрих Гиммлердің Варшава геттосының барлық ғимараттарын өртеу туралы бұйрығын орындады.^[15]

Мамыр

2 мамыр - Жапонияның жиырма Zero бомбалаушы және жойғыш ұшақтары Аустралияның Дарвин қаласына ірі шабуыл жасады.
5 мамыр - Жапон физигі Иосио Нисина Жапонияның әуе күштерінің штабына атом бомбасын жасау техникалық тұрғыдан мүмкін екенін хабарлады. Құпия атом бағдарламасы — "Эн" жобасы бекітілді.
10 мамыр
- 1933 жылғы Құқықтандыру туралы заңның мерзімі аяқталатын күні Адольф Гитлер өз диктатурасын шексіз ұзарту туралы жарлыққа қол қойды.^[16]
- Германиядағы нацисттердің кітап өртеулердің он жылдығын атап өту үшін Америка Құрама Штаттарындағы ең ірі 300 кітапхана өз туларын түсірді.^[17]
13 мамыр - Солтүстік Африкадағы итальяндық-неміс әскерлері Бон түбегінде тапсырылды - Солтүстік Африка науқаны ресми аяқталды.^[18]
15 мамыр - Коминтерн ресми түрде таратылды.^[19]
16 мамыр – Варшава геттосындағы фашисттерге қарсы көтеріліс ақыры басылды.^[20]
18 мамыр - Біріккен Ұлттар Ұйымының Азық-түлік және ауыл шаруашылығы ұйымының негізін қалаған Хот-Спрингс конференциясы Америка Құрама Штаттарында, Вирджиния штатындағы Хот-Спрингсте ашылды.^[21]
19 мамыр - Германияның үгіт-насихат министрі Йозеф Геббельс 60 күндік жұмыстан кейін Берлин енді еврейлерден азат болғанын мәлімдеді.^[22]
23 мамыр - Британ Корольдік Әскери-әуе күштері Дортмундқа 2000 тонна бомба тастады, бұл 12 мамырда Дуйсбургке тасталған 1500 тонна рекордтық көрсеткіштен асып түсті.^[23]

Маусым

2 маусым - Львов геттосының жойылуы. Неміс басқыншылары геттоны толық жойып, тірі қалған еврейлерді Яновска концлагеріне депортациялады. Соғысқа дейін қалада болған 160 000 еврейдің басым бөлігі қараша айына дейін өлтірілді. Соғыстан кейін қала Украин КСР құрамына еніп, ресми түрде Львов деп аталды.^[24]
3 маусым - Қытайдағы Батыс Хубэй шайқасы тактикалық тең нәтижемен аяқталды.
7 маусым
- Германияда Вернер фон Браунның зымыран бағдарламасы вермахт үшін бірінші болатындығын жариялады.
- Генерал Артуро Раузон басқа офицерлерден қолдау таппағандықтан, Аргентина президенттігіне кіріспеу туралы шешім қабылдап, генерал Педро Рамиреске жол берді.
10 маусым - Германия мен Италия генерал Педро Рамирестің жаңа режимін ресми түрде таныды. Аргентина Батыс жарты шардағы фашисттік елдерімен байланысын үзбеген жалғыз мемлекет еді. Алайда сол түні Рамирес үкіметі Германия, Италия және Жапонияға шифрланған жеделхаттар жіберуге тыйым салды. Келесі күні АҚШ пен Ұлыбритания да Аргентинаның жаңа үкіметін ресми мойындады.^[25]
20 маусым - Жаңа Гвинеядағы Лабабия жотасындағы шайқас аустралиялық және жапон күштері арасында басталды.

Шілде

3 шілде - Соломон аралдарындағы Уикхэм Анкоридж аралындағы шайқас американдықтардың жапон күштеріне қарсы жеңісімен аяқталды.
5 шілде - Шығыс майданында Курск шайқасы ретінде тарихқа енген Германияның стратегиялық шабуыл операциясының басталуы.^[26]
9 шілде – 17 тамыз – Одақтас әскерлерінің Сицилияны басып алуымен аяқталған Хаски операциясы өтті.^[27]
15 шілде - Нацистік әскерлер Курск доғасына шабуылын тоқтатты. Осы сәттен бастап Шығыс майданындағы стратегиялық бастама ақыры Қызыл Әскерге өтті.
25 шілде - Италияның ұлы фашистік кеңесі Бенито Муссолиниді биліктен шеттетті.^[28]

Тамыз

1 тамыз - Жапония Бирмаға тәуелсiздiк бердi.^[29]
13 тамыз - 22 қыркүйек - Қызыл әскердің Донбассқа шабуылдау операциясы өтті.
20 тамыз - Жапония мен Таиланд бейбітшілік келісіміне қол қойды, оған сәйкес Жапония басып алған Британдық Малаяның төрт провинциясы (Кедах, Перлис, Келантан және Тренгану) Тайландтың құрамына кіруі керек еді.^[30]
26 тамыз - Мысыр КСРО-мен дипломатиялық қарым-қатынас орнатты.
31 тамыз - Ағылшын әуе күштерінің бомбалаушы ұшақтарының үлкен контингентімен Берлинге 613 бомбалаушы ұшақты пайдаланып, жойқын шабуыл жасалды, оның 47-сі жоғалып кетті. Шабуыл 45 минутқа созылып, 1000 тонна бомба тасталды.^[31]

Қыркүйек

9 қыркүйек - Иран Германияға соғыс жариялады.

Қазан

Қараша

6 қараша - Кеңес әскерлері Киевті босатты.

Желтоқсан

28 желтоқсан - Қалмақ халқының Сібірге жер аударылуы.

Туғандар

Тағы қараңыз: Санат:1943 жылы туғандар

Қайтыс болғандар

Тағы қараңыз: Санат:1943 жылы қайтыс болғандар

Тағы қараңыз