Ламалар

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
Jump to navigation Jump to search
Ламалар
Лама
Ғылыми топтастыруы
Дүниесі: Жануарлар
Жамағаты: Хордалылар
Табы: Сүтқоректілер
Сабы: Жұптұяқтылар
Тұқымдасы: Camelidae
Тайпасы: Lamini
Тегі: Lama
Түрлері

 Lama glama
 Lama guanicoe

Ламалар (лат. Lama) — сүтқоректілер класы, жұптұяқтылар отрядына жататын, күйіс қайыратын жануарлар.

Ламаның түйелерден айырмашылығы – өркеші болмайды.

Дене тұрқы 120 – 175 см, шоқтығына дейінгі биіктігі 90 – 100 см, салмағы 48 – 95 кг.

Лама Оңтүстік Америкадағы Анд тауларының биік беткейлерінде қолда өсіріледі. Лама Оңтүстік Америкада (негізінен Перуде) бұдан 2000 – 2500 жыл бұрын қолға үйретілген. Ламаның жабайы екі түрі (гуанако, викунья) және Перу мен Боливияда қолға үйретілген екі түрі (лама, альпака) бар. Қорегі – шөптесін өсімдіктер.

Жыныстық жағынан 2,5 – 3 жылда жетіледі. 11 ай буаздық мерзімнен кейін жалқы төл туады. Лама мен альпаканы таулы жерде көлік ретінде және бағалы жүні, дәмді еті үшін қолда ұстайды. Жылдан жылға саны азаюда. Олардың арасынан викунья қорғауға алынып, Халықаралық табиғат қорғау одағының “Қызыл кітабына” енгізілген.

Қолдануы[өңдеу | қайнарын өңдеу]

Ламалар төрт мың жыл бұрын қазіргі Перуде қолға үйретілген. 1553 жылы олардың алғашқы сипаттамасы мен бейнесі Сис де Леонның «Перу хроникасы» кітабында берілген.

Лама жүні альпака жүніне қарағанда құнды емес; Лама негізінен ауыр жүкті жануар ретінде қолданылады. Лама майынан шырақ жасалады, ал көң отын ретінде пайдаланылады.

Ламалар, гуанакостардың ата-бабалары Анд тауларының биік үстіртінде өмір сүрген. Бұл түр әлі күнге дейін ауыр жүктерді тау сілемдері арқылы заманауи көлікке қол жетпейтін жолдармен тасымалдау үшін қолданылады. Тек еркектер жүктеледі: бір жануар тәулігіне 27-45 кг жүкті шамамен 24 км қашықтықта жүктейді.Егер қаптама тым ауыр болса, лама тоқтап, отырады, ешқандай жаза оны шамадан тыс жүктемейді, ол сағызы бар тітіркендіргіш жүргізушінің бетіне түкіріп қояды.

Аналық ламалар тек өсіру үшін пайдаланылады: олар ешқашан сауылмайды және жүктелмейді.

Еркек инкалардың етін жеді, бірақ тек ерекше жағдайларда ғана, ал аналықтары ешқашан сойылмаған. Діни мейрамдар кезінде құдайларға еркек төлдерді құрбандыққа шалатын. Жоғарғы құдай Виракоча қоңыр, найзағай құдайы Ильхапе - пиебалд (дауылды аспанның түсі астында), күн құдайы Инти - ақ болуы керек еді.

Дереккөздер[өңдеу | қайнарын өңдеу]