Мұхаметсәлім Әбдірахманұлы Кәшімов

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
Jump to navigation Jump to search

Мұхаметсәлім Әбдірахманұлы Кәшімов (1884, Ақмола облысы, Біржан сал ауданы1935, Біржан сал ауданы) – ақын, журналист.

  • Жас кезінде әкесінен, кейін молдадан оқып, хат таныған. Әкесіне еріп Меккеге қажылыққа барып, “Бала қажы” атанған. Ол – бірнеше тәлім-тәрбиелік еңбектердің авторы.
  • “Әдеп” (1907)
  • “Сабақ” (1907)
  • “Насихат қазақия” (1908)
  • “Ақыл кітабы” (1908), т.б. еңбектерінде қазақ балаларына оқу-білім, тәлім-тәрбие, тазалық, мәдениет мәселелері төңірегінде ақыл-кеңес, өнегелі тағлымдар ұсынады.

Ол шәкірт тәрбиесін ұлттық салт-дәстүрге негіздей жүргізуді, мұны имандылық пен адамгершіліктің сан-алуан көріністерімен ұштастырып отыруды уағыздайды. Оқытудың тәрбиелік жағына үлкен мән беріп:

« “Еш уақыт оқуға тәкаппарлық қылмаңыз. Оқу үйрену қандай жақсы болса да, көңілде бұзық ниет болса қадірі кемиді” »

, - дейді. Шәкірттерді аз сөйлеп, көп тыңдауға, жаман істен жиреніп, жақсы істен үйренуге шақырады.

« “Күні бойы істеген ісіңізді кешкісін ойланып, қайта қараңыз, ертеңгі ісіңізге жоспар құрыңыз. Ол әр күнгі ісіңізді көрсететін дәптер сияқты. Дәптерге жаман нәрсе жаздырмауға тырысыңыз” »

деп, адамның өзін-өзі тәрбиелеу ісіне ерекше мән береді.

Кәшімов ананың бала тәрбиесіндегі рөлін жоғары бағалап, қыздарды өз келісімінсіз жастай атастыруға қарсылық білдіріп, оларды мұсылманша оқытып, тәрбиелеуді жақтайды.

  • “Сұлу қыз” (1909) өлеңдер жинағы
  • “Мұңлы Мариям” (1914) романы жарық көрген.

1911 – 14 жылдары “Айқап” журналында қызмет істей жүріп, ел ішіндегі мектеп-медреселердің жай-күйі, олардағы оқу-тәрбие істерінің барысы жайында ой қозғаса, Жетісу, қырғыз, қытай қазақтарын аралаған кезінде (1915 – 16) этнографиялық очерктер жазған. Онда елдің тұрмыс-салты, әдет-ғұрпымен бірге оқу-ағарту мәселелерін де сөз етіп, тәлімдік ой-пікірлерін ортаға салады.[1][2]

Дереккөздер[өңдеу]

  1. Жарықбаев Қ., Қалиев С., Қазақ тәлім-тәрбиесі, Алматы, 1995
  2. Қазақтың тәлімдік ой-пікір антологиясы, 2-том, Алматы, 1998.