Иван Петрович Павлов

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
(Павлов Иван Петрович бетінен бағытталған)
Мұнда ауысу: шарлау, іздеу
Иван Петрович Павлов
Ivan Pavlov NLM3.jpg
Туған күні:

14 (26) қыркүйек 1849(1849-09-26)

Туған жері:

Рязань, Рязан губерниясы, Ресей империясы

Қайтыс болған күні:

27 ақпан 1936(1936-02-27) (86 жас)

Қайтыс болған жері:

Ленинград, РКФСР, КСРО

Ғылыми аясы:

физиология

Альма-матер:

Санкт-Петербург Императорлық университеті

Атақты шәкірттері:

П. К. Анохин, Б. П. Бабкин, К. М. Быков, Н. В. Войцеховский, А. Г. Иванов-Смоленский, Н. И. Красногорский, П. С. Купалов, Л. A. Орбели, Н. Н. Трауготт, В. С. Дерябин

Несімен белгілі:

жоғары жүйке қызметі ғылымын және қорытуды реттеу процестері түсінікті қалыптастырушы; ресейлік ең ірі физиология мектебінің негізін қалаушы

Павлов Иван Петрович.

Иван Петрович Павлов[1] (14 (26) қыркүйек 1849, Рязань — 27 ақпан 1936, Ленинград) — орыс ғалым, бірінші орыс Нобель сыйлығының лауреаты, физиолог, жоғары жүйке қызметін және жүйке тізбектерін қалыптастыру ғылымын жасаушы; Ресейдің ең ірі физиологиялық мектебінің негізін қалаушы; «ас қорыту физиологиясы бойынша жұмысы үшін» Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығының 1904 жылғы лауреаты[2]. Рефлекстер бүкіл жиынтығын: шартты және шартсыз деп екі топқа бөлді.

Оның ұзақ жылғы жүргізілген зерттеулерінің нәтижесінде ас қорытудың механизмі (атақты “Павловтың фистуласы”) ашылды (Нобель сыйлығының лауреаты, 1904). Бұл зерттеулер – ас қорыту процесінің физиологиясын зерттеуге ғылыми негіз болды. Павлов жүрек қызметінің реттелуі – төрт орталықтан тепкіш (эфференттік) жүйкелерге байланысты екенін дәлелдеп, ғылымда үлкен жаңалық ашты. Жоғары жүйке жүйесінің қызметін зерттеуді Павлов ас қорыту сілкейінің бөлінуін бақылаудан бастаған (Рефлекс). Павлов адамда бірінші сигнал жүйесімен (бұл жануарларда да болады) қатар, екінші сигнал жүйесі (сөйлей, жаза алатын қабілет) болатынын дәлелдеп берді. Павлов ашқан жаңалықтардың физиология, медицина, педагогика және психологияның дамуы үшін маңызы зор болды.[3]

Өмір кезеңдері[өңдеу]

1875 жылы Павлов Медицина-хирургиялық академиясы 3-ші курс түсті (қазір Әскери-медицина академиясы, ӘМА), сол уақытта (1876—1878) К. Н. Устимович физиологиялық зертханасында жұмыс істеді; Бітіргеннен соң ӘМА (1879) С. П. Боткин емханасында физиология зертхана меңгерушісі болып қалды. Павлов материалдық әл-ауқаты туралы өте аз ойлайтын және некеге тұрғанға дейін кез келген күнделікті проблемаларға назар аудармаған. Кедейлік тек 1881 жылы ол ростовтық Серафима Васильевна Карчевскаяға үйленгеннен соң оған ілесе бастайды. Олар 70 жылдардың аяғында Санкт-Петербург қаласында кездесті. Павловтың ата-анасы, бұл некені мақұл көрмеді себебі, бірінші кезекте Серафима Васильевна еврей тегінен шыққанына байланысты, екіншіден олар ол уақытта, олардың ұлына қалыңдық таңдап қойған болатын - ол бай петербургтік шенеуігінің қызы [4]. Дегенмен Иван айтқанынан қайтпай және ата-анасының келісімін алмастан, Серафимамен Ростов-Дондағы оның әпкесі өмір сүрген үйге барады. Олардың үйлену үшін ақшаны әйелінің туыстары береді. Алдағы он жылда, Павловтар өте күрделі қысылтаяң өмір сүрген. Иван Петровичтің інісі, Менделеевтің ассистенті болып жұмыс істеген және мемлекеттік пәтерді болған Дмитрий, жас жұбайларды өз үйіне тұрғызған.

Павлов Ростов-Донда болған, және екі рет бірнеше жыл бойы өмір сүрген: үйленгеннен кейін 1881 жылы және әйелі мен ұлы үшеуі 1887 жылы. Екі ретте де Павлов мына мекен жайдағы үйде тоқтады: Большая Садовая көшесі,97. Үй бүгінгі күнге дейін сақталған. Мемориалдық тақта орнатылған.

Отбасы жағдайы[өңдеу]

туған күні Аты
14 қыркүйек 1849 ж. Иван Петрович Физиолог.
29 наурыз 1851 ж. Дмитрий Петрович Химия профессор, Жаңа Александрияда өмір сүрген.
14 қаңтар 1853 ж. Петр Петрович Зоолог. Погиб на охоте в возрасте 24 лет.
29 маусым 1854 ж. Николай Петрович Жас күнінде қайтыс болған.
24 мамыр 1857 ж. Николай Петрович Жас күнінде қайтыс болған.
17 мамыр 1859 ж. Константин Петрович Жас күнінде қайтыс болған.
16 мамыр 1862 ж. Елена Петровна Жас күнінде қайтыс болған.
1 маусым 1864 ж. Сергей Петрович Дін қызметкері.
4 қазан 1868 ж. Николай Петрович Жас күнінде қайтыс болған.
22 қаңтар 1874 ж. Лидия Петровна Андреевпен некеде. Бес баланың анасы, 1946 ж. қайтыс болды

Шығармалары[өңдеу]

  • Полное собрание сочинений п, 2 изд., т. 1 – 6, М., 1951 – 52;
  • Избранные труды, М., 1951.

Марапаттары[өңдеу]

Ескерткіштер[өңдеу]

  • Рязаньдағы ескерткіш (1949, архитектор А. А. Дзержкович) қола, гранит, скульптор М. Г. Манизер.
  • Рязанидағы ескерткіш-бюст, Manor Павлов мемориалдық мұражай үй-жайлық аумағында.
  • Колтуши ауылындағы ескерткіш-бюст, Ленинград обл. (1930-ші жылдар, скульптор Безпалов И. Ф.).
  • Колтуши ауылындағы ескерткіш Ленинград обл. (1953 жыл, скульптор Лишев В. В.)[7].
  • Санкт-Петербурге у Института физиология РАН на Тифлисской ул. (открыт 24 қараша 2004 жылы; скульптор А. Г. Дема).
  • Светогорск қаласындағы ескерткіш-бюст
  • Армавиредағы ескерткіш Краснодарского края, у здания зооветеринарного техникума.
  • Киевдағы ескерткіше на территории центрального военного госпиталя (историческое Госпитальное укрепление Киевской крепости).
  • Сочидағы ескерткіш.
  • Абхазиядағы ескерткіш, қала Сухум, на территории обезьяньего питомника НИИЭПиТ.
  • Клиндағы ескерткіш.
  • Латвии, қала Юрмала (Jūrmala), микрорайон Кемери (Ķemeri), улица Эмила Дарзыня (Emīla Dārziņa), № 15 үй жанында (бұрынғы аурухана ғимараты).
  • «Озеро Карачи» шипажайы аумағындағы ескерткіш-бюст, Озеро-Карачи ауылында орналасқан Чанов ауданы Новосибирск облысы.
  • Туапсе қаласындағы Қазан революциясы алаңындағы ескерткіш-бюст.
  • Горячий Ключ қаласындағы ескерткіш-бюст, «Горячий Ключ» шипажайы аумағында

Филателия[өңдеу]

Кинематографияда[өңдеу]

Библиография[өңдеу]

Әдебиет[өңдеу]

  • Todes D. P. Ivan Pavlov: A Russian Life in Science — New York, 2014. — P. 855.

Дереккөздер[өңдеу]

  1. Жантану атауларының түсіндірме сөздігі. — Алматы: "Сөздік-Словарь", 2006. - 384 бет. ISBN 9965-409-98-6
  2. Новиков Ю. Ю. Первый российский Нобелевский лауреат Иван Петрович Павлов (посвящается 100-летию присуждения И. П. Павлову Нобелевской премии). — Москва: Компания Спутник+, 2005. — 92 с.
  3. “Қазақстан”: Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы “Қазақ энциклопедиясы” Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9
  4. Бида, Оксана. Иван Павлов: «Жена была предана семье, как я — лаборатории». Газета «Новая». (11.08.2010, 11:09). Тексерілді, 6 сәуір 2015.
  5. Павлов, Иван Петрович
  6. И. П. Павловтың СПб Волков зиратындаға қабірі
  7. В. Шарпило Памятники И. П. Павлову и его собакам // Собачий остров : журнал. — СПб: 2013. — № 3(23). — С. 20-21.