Понка
| Понка | |
| Páⁿka, Ppáⁿkka | |
 | |
| Бүкіл халықтың саны | |
|---|---|
|
6700[1] | |
| Ең көп таралған аймақтар | |
| Тілдері | |
| Діні | |
|
христиандық, байырғы америкалықтардың шіркеуі |
Понка (Páⁿka iyé : Páⁿka, Ppáⁿkka) — Америкадағы Небраска мен Оклахома штаттарында тұратын үндіс халқы. Халық саны 2,7 мың адам, оның 2,2 мыңы Оклахома штатындағы резервацияда, 500 адам Небраскадағы резервацияда тұрады.
Тілі
[өңдеу | қайнарын өңдеу]Олар понка тілінде сөйлейді. Ағылшын тілі де кең таралған.[2]
Діні
[өңдеу | қайнарын өңдеу]Дінге сенушілердің діни ағымы: протестанттар.[3]
Тарихы
[өңдеу | қайнарын өңдеу]XVI ғасырда понка омахалармен бірге Миссури өзенімен жоғары көтерілді. XVII ғасырдың ортасында омахадан бөлініп, қазіргі Миннесота мен Оңтүстік Дакотаның батысындағы әртүрлі жерлерде өмір сүрді. Олардың халқы XIX ғасырдың басында 700–800 адамды құрады.
1858 жылғы келісім бойынша понка Ниобрара өзенінің бойындағы резерватқа орналасып, егіншілікпен айналыса бастады. 1876 жылы олар Үндіс территориясындағы резервацияға (қазіргі Оклахома) көшірілді. Кейбірі омахамен бірге солтүстікте қалды және көп ұзамай солтүстік Небраскада резервацияға орналасты.[4]
Кәсібі
[өңдеу | қайнарын өңдеу]Дәстүрлі мәдениеті Ұлы шығыс жазықтардағы үндістерге тән. Олар қолмен атқарылатын егіншілікпен және атпен бизон аулаумен айналысты.[5]
Тұрмыс салты
[өңдеу | қайнарын өңдеу]Тайпа 8 тотемдік патрилиндік руға бөлінді, олардың бірі Ақ ұлдар, ақ саудагерлермен аралас некеден шыққан ұрпақтарды қамтыды. Көсемдердің 3 категориясы болды: рулық кеңесті құрайтын ірі, кіші (әскери жетекшілер және ірі көсемдердің руларының мүшелері) және «немерелері» (ерекше жауынгерлер). Отбасы үлкен. Туысқандық есеп патрилиндік болып табылады.
Олар жартылай тұрақты ауылшаруашылық ауылдарында тұрды. Үйлері жартылай қазылған жеркепе үй болды.
Понка ерлері дәстүрлі түрде шаштарын ұзын өсірді.
Дәстүрлі культтер – шамандық, сауда-саттық, жеке жебеуші рухтар, қасиетті түтік, аграрлық ғұрыптардың қалдықтары. Дамыған мифология болды.[6]
Дереккөздер
[өңдеу | қайнарын өңдеу]- ↑ Oklahoma Indian Affairs. Oklahoma Indian Nations Pocket Pictorial Directory. Мұрағатталған 11 ақпанның 2009 жылы. 2008: page 28.
- ↑ Қазіргі заман энциклопедиясы. Тексерілді, 23 шілде 2025.
- ↑ Қазіргі заман энциклопедиясы. Тексерілді, 23 шілде 2025.
- ↑ В.А.Тишков Дүние жүзіндегі халықтар мен діндер. Энциклопедия. — Москва: Үлкен Ресей энциклопедиясы, 1999. — Б. 428. — 930 б. — 100 000 таралым. — ISBN 5-85270-155-6.
- ↑ Понка - Britannica Online энциклопедиясы. Тексерілді, 23 шілде 2025.
- ↑ Әлем халықтары/Понка. Тексерілді, 23 шілде 2025.
