Рүм сұлтандығы

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
Jump to navigation Jump to search
Рүм сұлтандығы
парсы: Saljūqiyān-i Rūm

Сұлтандық
Saljuq flag.jpg
 
Малая Азия 1097 г..svg
 
Armenia, beginning of the 13th Century.png
 
Flag of None.svg
 
Flag of None.svg
1077 — 1307


Flag of the Ottoman Empire (1844–1922).svg
 
Anadolu Beylikleri.png
 
Flag of Ilkhanate.gif
 
Flag of the Rubenid Dynasty.svg
Flag of Sultanate of Rum.svg SelcukluKartali2.png
байрақ Елтаңбасы
Sultanate of Rûm.svg
Астанасы Никеа (1077—1096)
Кониа (1096—1307)
Ірі қалалары Қайсері, Сивас, Ерзурум
Тіл(дер)і парсыша (ресми және сарай/әдебиет),
ескі анатолы түрікше,
орта грекше (кеңсе)
Діні Ислам (суннит)
грек православ
Аумағы 400 мың км²
Басқару формасы феодалды монархия
Династиясы Селжүктер
Рүм сұлтаны
 - 1077 бастап 1086 дейін I Сүлеймен
 - 1303 бастап 1308 дейін II Месүт
Тарихы
 -  1077 Қаланды — Cүлеймен шаһ
 - 12191236 Кейқұбат тұсында ең үлкен күшке жетті
 -  1243 Көседақ түбіндегі шайқас
 -  1308 II Месүттің өлімі
 -  1328 Қараманоғлылардың жаулап алуы
Рум сұлтандығы мен көрші мемлекеттері, 1200 жыл.
Қызыл мұнара 1221–1226 жылдары Кайғубад I Аланияда салдырған

Рүм сұлтандығы, Кониа сұлтандығы, Икониа сұлтандығы немесе Селжүк сұлтандығы (парсы: سلجوقیان روم‎, Saljūqiyān-i Rūm) — ирандалған қала мәдениеттің элементтерін, қарапайым түрікмен көшпелілерінің мал шаруашылығы мен әскери дағдыларын, сондай-ақ жаулап алынған жергілікті христиандардың (негізінен гректердің) ежелгі қолөнері мен мәдениетін біріктірген ортағасырлық Кіші Азиядағы түрік-мұсылман мемлекеті.

1077 жылы Византия империясынан тартып алынған жерлерде пайда болған сұлтандық XI ғасырдың соңына дейін осында болған христиан халқын ығыстыра ассимиляциялап, аймақ тарихында маңызды рөл атқарды. Мемлекеттің бастапқы орталығы Никеа болды, 1096 жылдан бастап астана Кониа (Иконий) қаласына көшірілді. Түрік мемлекеттілігінің өз жерінде қалыптасуында маңызды рөлді Константинопол тағына азаматтық соғыстарда көшіп келген түріктерді, сондай-ақ жалдамалыларды саяси жағдай қажет еткен Батыс елдермен күресу үшін пайдаланған Византия ақсүйектерінің өзі атқарды. Рүм сұлтандығы I Алаеддин Кейқұбат сұлтан (1219-1236 жж.) кезінде өзінің ең үлкен өркендеуіне жетті. Ішкі қақтығыстар мен моңғолдардың шапқыншылығы нәтижесінде 1307 жылға қарай Рүм сұлтандығы бірқатар бейліктерге бөлінді, олардың бірі ақырында Осман империясына айналды.

Тарихы[өңдеу | қайнарын өңдеу]

Негізінің қалануы[өңдеу | қайнарын өңдеу]

Рүм сұлтандығы Кіші Азияны селжүк түріктерінің (араб және парсы авторларының арасында - Рүм) XI—XIII ғасырларда жаулап алуы нәтижесінде құрылды.

1070-жылдары батыс Анадолыда билікке селжүк әскери қолбасшысы, сұлтан I Мәлік шаһтың немере інісі Сүлеймен Құталмышоғлы келді. 1075 жылы ол Никеа мен Никомедиа қалаларын басып алды. Екі жылдан кейін ол өзін тәуелсіз Селжүк мемлекетінің сұлтаны деп жариялап, орталығын Никеада орналастырды. 1081 жылға қарай селжүктер Кіші Азиядағы барлық Византия қалаларын жаулап алды (Понтикалық Гераклийден басқа) және Босфор мен Дарданеллге дейін жетті.

Кеңеюі[өңдеу | қайнарын өңдеу]

Толық мақаласы: Селжүк әулеті

Дереккөздер:[өңдеу | қайнарын өңдеу]