Сабақ (биология)

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
Jump to navigation Jump to search
Диаметрі 75 м боз аршының діңі (сабағы)

Сабақ - өсімдіктің жер асты мүшелерімен жер үсті мүшелерін жалғастырып тұратын орталық тірек.

Қызметі:

  1. сабаққа бүршік, жапырақ, гүл, жеміс бекінеді;
  2. қоректік заттар сабақ арқылы қозғалады;
  3. органикалық заттар қорға жиналады;
  4. көбеюге қатысады.

Классификациясы[өңдеу]

Phoenix-Camelback-Saguaro-with-exposed-roots-2728.JPG
Ippenburg Efeu.jpg

Жер деңгейіне орналасуына байланысты[өңдеу]

  • жер үстіндегі сабақ
  • жер астындағы сабақ

Қуаруына байланысты[өңдеу]

  • шөптекті,
  • ағаштекті
  • сүректі болып бөлінеді.

Өсу бағытынына байланысты[өңдеу]

  • тік (жүгері, бидай, терек, емен, қайың және т.б.)
  • жатаған немесе желі сабақ - өте әлсіз, жұмсақ. Жер бауырлап жатады. Мұртшалары арқылы ұзарып өседі. Мұртшада желі сабақ тобына жатады.
  • шырмалғыш сабақтар нәзік болғандықтан айналасындағы өсімдіктерге шырмалып өседі ( шырмауық, құлмақ ). Мұртшалары болмайды.
  • өрмелегіш - мұртшасы арқылы басқа өсімдікке жабысып, өрмелеп өседі. Бұлардың сабақтары сүйенетін өсімдікке тығыз жанаспайды.
  • жабысқақ сабақтар түктері арқылы сүйенетін өсімдігіне тығыз жанасады. Сүйенетін өсімдіктен ажырату қиын. Мысалы, ағаш шырмауық, жабысқақ қызыл бояу және т.б. жатады. Сабақтары жеңіл, жіңішке әрі ұзын болғандықтан шырмалғыш, өрмелегіш сабақты өсімдіктерді лианалар дейді.
  • қысқарған сабақ - өсімдіктердің сабағы өте қысқа. Мысалы ( бақбақ, жолжелкен, пияз, ақ қауданды қырыққабат және т.б)

Көлденең қимасының пішініне байланысты[өңдеу]

  • дөңгелек
  • жалпиған
  • үш-, төрт-, көпқырлы
  • қабырғалы
  • атызды
  • қанатты

Сабақтын түр-өзгерістері[өңдеу]

Жердің үстіндегі сабақтардың түрөзгерістері[өңдеу]

  1. Сояу(долана, жабайы алма, жабайы алмұрт т.б.).
  2. Жалған пиязшық немесе туберидия (орхидеялар)
  3. Қылқан (құлпынай, қияр)
  4. Шырынды сабақ немесе кладодия (кактус)
  5. # Бүршік - өнбеген сабақ.

Жердің астындағы сабақтардың түрөзгерістері[өңдеу]

  1. Жатаған тамырсабақтар (інжугүл, жатаған қазтабан)
  2. Столон (қызғалтақ, топинамбур)
  3. Түйнек (картоп, канна)
  4. Пиязшық (пияз)

Сабақтың тармақтануы[өңдеу]

Дереккөздер[өңдеу]

  • “Қазақстан”: Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы “Қазақ энциклопедиясы” Бас редакциясы, 1998
  • Биология:Жалпы білім беретін мектептің 7-сыныбына арналған оқулық. Алматы: Атамұра, 2007.