Сарышатыр

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
Jump to navigation Jump to search
Сарышатыр
Hieracium sp Sturm63.jpg
Ғылыми топтастыруы
Дүниесі: Өсімдіктер
Бөлімі: Гүлді өсімдіктер
Табы: Қос жарнақтылар
(unranked) Asterids
Сабы: Asterales
Тұқымдасы: Asteraceae
Кіші тұқымдасы: Cichorioideae
Тайпасы: Cichorieae
Кіші тайпасы: Hieraciinae
Тегі: Hieracium
L.
түрлері

10,000+ түрі белгілі

Сарышатыр (лат. Hieracium) – астралылар тұқымдасына жататын көп жылдық шөптесін өсімдік. Дүние жүзінде 1000-ға жуық түрі белгілі. Қазақстанда ашық ормандарда, ормандардың шетінде, бұталар арасында өсетін 24 түрі бар. Жиі кездесетіні — түкті сарышатыр (H. pіlosella). Оның биікт. 5 — 35 см. Өсімдіктің өрмелей өсетін өркендері болады. Жапырақтары сопақша немесе сүйір, жоғ. жағы жасыл, төм. бөлігі сұр не ақшыл түсті. Гүл сабақтары жапырақсыз. Сырт жағынан қарағанда қызғылт тіл тәрізді жолақтары бар қалқанша тәрізді дара гүлі себет гүлшоғырына топталған. Мамыр — тамыз айларында гүлдеп, маусым — қыркүйекте жеміс салады. Жемісі — қара-қошқыл түсті, ұзындығы 2 мм-дей тұқымша. Түкті Сарышатырдың құрамында ащы заттар, шайыр мен шырыш, кумарин, флавоноидтар болады. Дәрілік өсімдік, сары ауруды, өкпе туберкулезін, асқазан ауруларын, сарыпты емдеуде пайдаланады. Сарышатырдың 1 түрі — құмбел сарышатыры (H. kumbelіcum) Іле және Күнгей Алатауларында ғана кездесетін эндемик. ҚазақстанныңҚызыл кітабына” енгізілген.[1]

Пайдаланылған cілтемелер[өңдеу]

  1. Қазақ Энциклопедиясы, 7 том