Тұқы балық биттері

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
Jump to navigation Jump to search
Тұқыжегіш
Argulus тұқыжегіші
Ғылыми топтастырылуы
Домен

Эукариоттар

Патшалық

Жануарлар

Тип

Буынаяқтылар

Кіші тип

Шаянтәрізділер

Класс

Максиллоподалар

Кіші класс

Тұқы балық биттері

Халықаралық ғылыми атауы

Branchiura Yamaguti, 1963

Отрядтар
Arguloida
† Cyclida
Chonopeltis
Dipteropeltis
Dolops
Wikispecies-logo.svg
Уикитүрлердегі
жіктелуі
Commons-logo.svg
Ортаққордан
сурет іздеу
ITIS  89403
NCBI  6838
EOL  2630830

Тұқы балық биттері немесе тұқыжегіштер (лат. Branchiura) – шаян тәрізділер. Балықтардың терісі мен желбезегінде тоғышарлық тіршілік етеді. 60 түрі бар. Тоғышарлық өміріне сәйкес мұрттары мен мұртшалары қармақшаларға, төменгі жақтары, қан соратын тұмсыққа, жоғарғы жақтары, екі жақсы жетілген сорғышқа айналған. Сорылған қан ішектің тұйық бөліктерінде жиналады.[1]

Биологиялық сипаттамасы[өңдеу]

Оның дене тұрқы 3-8 мм, пішіні жалпақ, сорғыштарымен балықтың терісіне жабысып, қанын сорады. Бір балықтың қанын сорып тойған соң, оны тастап, екінші балыққа жабысады. Тұқыжегіштердің 60 түрі белгілі. Олар көбіне тұщы сулар мен теңіз суларында тіршілік етеді. Тұқыжегіш шаяндардың денесі алдыңғы және артқы бөлімнен тұрады. Алдыңғы ( баскөкірегі) бөлімін тұтанша қалқанша қаптап тұрады, басындағы бір жұп күрделі көздерінің арасында 3 жай көздері бар. Бас көкірегінде 4 бунақтың әрқайсысында бір жұптан аяқтар орналасқан. Ұшы екіге тармақталған аяқтары жүзу қызметін атқарады, құрсағы өте қысқа. 2 жұп қысқа мұртшалары болады. Қанға әбден тойған тұқыжегіш 3 аптаға дейін қоректенбейді. Жүрегі болмайды, қан дене қуысындағы ішіктері мен құрсақ бөлімінің бұлшық еттерінің жиырылуынан қозғалады. Тұқыжегіш паразиттер балықтан басқа тритондарға, бақаның дернәсілдеріне де зиян келтіреді. Аналығы шөпке, тасқа жабыстырып 20-дан 250-ге дейін жұмыртқа салады. 3-5 апта өткен соң ұзын мұртшалы жас шаяндар дамиды. Олар мұртшаларының көмегімен жүзеді де, алдыңғы мұртшаларымен балықтың желбезегіне жабысады. 8 күнде 2 рет түлеген соң артқы мұртшалары қысқарып, жүзу аяқтары дамиды. Үшінші рет түлегенде сорғыштары пайда болады. Әрбір 3-4 күнде түлеп, бесінші рет түлегеннен соң ересек шаянға айналады.[2]

Дереккөздер[өңдеу]

  1. Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Биология / Жалпы редакциясын басқарған профессор Е. Арын – Павлодар: 2007 - 1028 б. ISBN 9965-08-286-3
  2. Қызықты биология, Жануарлар әлемі, Омыртқасыздар, Р.Сәтімбеков, Р.Әлімқұлова ,Таймас баспа үйі ,Алматы 2010