Фин тілі

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
Jump to navigation Jump to search
Фин тілі
Өз атауы:

suomi

Елдер:

Финляндия, Эстония, Швеция, Норвегия, Ресей (Карелия, Санкт-Петербург және Ленинград облысы

Ресми күйі:

Финляндия, Еуропа одағы
Аймақтық немесе жергілікті ресми тіл: Швеция, Ресей: Карелия.

Реттейтін мекеме:

Финляндияның байырғы тілдер институты

Сөйлеушілер саны:

5,8 млн (Финляндия 5,4 млн, Швеция 0,40 млн (2020))

Рейтинг:

52

Күйі:

қауіпсіздікте

Классификация
Санаты:

???

Еуразия тілдері

Орал тілдері
Финно-угор тармағы
Фин-Волга тобы
Балтық-фин топшасы
Жазуы:

Латын әліпбиі Фин алфавиті

Тіл коды
МЕСТ 7.75–97:

фин 740

ISO 639-1:

https://id.loc.gov/vocabulary/iso639-1/fi

ISO 639-2:

https://iso639-3.sil.org/code/fin

ISO 639-3:

https://iso639-3.sil.org/code/fin

Тағы қараңыз: Жоба:Лингвистика

Фин тілі (фин. suomi, suomen kieli) — фин-угор тілдерінің фин-волга тобының балтық-фин тобына кіретін фин тілі; флективтіліктің маңызды элементтері бар номинативті құрылымның агглютинативті тілі. Фин-угор тілдері мен самодий тілдері (энец, ненец, нганасан, селькуп) орал тілдерінің отбасын құрайды.

Фин тілі — Еуропалық Одақтың 24 ресми тілінің бірі.

Лингвогеография[өңдеу | қайнарын өңдеу]

Ауқымы мен саны[өңдеу | қайнарын өңдеу]

(көк) Фин тілі ресми мәртебеге ие. (жасыл) Фин тілін халықтың едәуір бөлігі қолданады.

Фин тілінде Финляндия халқының көпшілігі (92,1 %), сондай — ақ Финляндиядан тыс жерлерде — Швеция мен Норвегияда, Финнмарк провинциясында, АҚШ, Эстония, Ресейдегі фин диаспорасы арасында (негізінен Ленинград облысы мен Карелияда) тұратын этникалық финдер сөйлейді.

Швециядағы фин тілі[өңдеу | қайнарын өңдеу]

Швецияда фин тілінің таралуы (2005)

Фин тілі Швецияда кең таралған, ол ресми түрде мойындалған азшылық тілі болып табылады (мәртебе 1999 жылы берілген). Фин диаспорасы Швецияда негізінен қысқы соғыс кезінде Финляндиядан балаларды эвакуациялау мен Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі жылдарда және 1970 жылдардың басына дейінгі финдердің (негізінен шығыс және орталық Финляндиядан) жаппай еңбек эмиграциясының нәтижесінде қалыптасты. Финдік азшылықтың саны 712 мың адамға дейін жетеді, оның ішінде әртүрлі бағалаулар бойынша 250-ден 470 мыңға дейін адам фин тілін қолданады немесе ең болмағанда фин тілін түсінеді. Шведтік финдер тек швед тілінде сөйлейді немесе екі тілде сөйлейді, ал финді ең жақсы жағдайда мұра ретінде қолданады. Диаспорада фин тілінің стандарты да, фин швед аймағы Турнедаленнің жергілікті нұсқасы - меянкиели де қолданылады. Швециядағы фин тілі швед тілінде сөйлейтіндердің көпшілігі мәртебесінің төмендеуіне және толыққанды сөйлеушілер санының төмендеуіне алып келген мәртебесі төмен тіл ретінде қабылданды. 1970 жылдардан бастап фин тілінің рөлін арттыру үшін жасалған талпыныстар айтарлықтай нәтижеге жетпегеніне қарамастан, фин тілінде сөйлейтін азшылықтың лингвистикалық құқықтары барған сайын заңнамада бекітілуде: мысалы, 2014 жылдан бастап 290 швед коммуналарының 52-сі Фин тілінде негізгі қызметтерді ұсынып келеді. Екі тілділікке жақын болу Финляндиямен шекаралас Швецияның аудандарында ғана байқалады (Лулео, Хапаранда).