Шатырша қысшылшөп

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
Мұнда ауысу: шарлау, іздеу
Шатырша қысшылшөп
Шатырша қысшылшөп.jpg
Амандық күйі
Status TNC G5.svg
Қатерсіз (TNC)
Ғылыми топтастыруы
Дүниесі: Өсімдіктер
Бөлімі: Гүлді өсімдіктер
Табы: Қос жарнақтылар
(unranked) Asterids
Сабы: Ericales
Тұқымдасы: Ericaceae
Кіші тұқымдасы: Pyroloideae
Тегі: Chimaphila
Түрі: C. umbellata
Екі-есімді атауы
Chimaphila umbellata
(L.) Barton

Шатырша қысшылшөп (лат. Chimaphila umbellata) – көкбұта тұқымдасы, қысшылшөп туысына жататын көп жылдық гүлді өсімдік.

Ботаникалық сипаты[өңдеу]

Chimaphila umbellata Sturm51.jpg
  • Биіктігі 8-20 см.
  • Тармақталған жер асты тамыр сабағы жатаған.
  • Жерүсті өскіндері көтеріңкі, төменгі бөлігі бұтақталған.
  • Жоғарғы бөлігін гүлсағағымен бірге ұсақ безді емізікше жапқан.
  • Өткір ара тісті мәңгі жасыл жапырақтары қалың, қар астында қыстап қалады, беті тегіс, үстіңгі жағы күңгірт жасыл, астыңғы жағы ашық жасыл, ұзынша келген сына тәрізді. Жапырақ тақтасының ұзындығы 1,5-6 см, ені 0,1-1,5 см, тақтасынан 5-10 есе кіші қысқа сағағы болады. Сабақ ұшында орналасқан гүлсағаққа бекіген шатырша гүлшоғырындағы 2-8 гүлі (сирек 12) төмен қарай иіліп тұрады. Гүлсағағының ұзындығы 0,6-2,5 см (жеміс салған кезінде ұзындығы 3,5 см-ге дейін жетеді).
  • Гүлжапырағы таспа тәрізді, гүлсағағының орта тұсында орналасады. Тостағаншасы жалпақ жұмыртқа тәрізді, жиегі тісшелі. Гүлі қызғылт түсті, кең ашылған, диаметрі 8-12 (15) мм, күлтесі де жұмыртқа тәрізді, иіліген, жиегі қысқа түкті.
  • Жемісі - қысқа түкті шар тәрізді қауашақ.
  • Маусым-шілде айларында гүлдеп, шілде-тамызда жеміс береді.

Өсетін ортасы мен таралуы[өңдеу]

Солтүстік жарты шардың қоңыржай климатындағы қарағайлы-қайыңды ормандарда өседі. Қазақстанда Тобыл-Есіл жазығында, Ертіс өзені бойында, Көкшетау қыратында кездеседі.

Емдік қасиеті[өңдеу]

  • Шатырша қысшылшөптің құрамында флавоноидтар, органикалық қышқылдар бар.
  • Емдік шөп ретінде нефрит, цистит, несеп жолдарына тас байлануына, соз, буын ауруларына, ревматизмге, қан тоқтатуға, т.б. ауруларға қолданылады. [1]
Ортаққорда бұған қатысты медиа файлдар бар: Chimaphila umbellata

Тағы қараңыз[өңдеу]

Дереккөздер[өңдеу]

  1. Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5