Үнді мемлекетіндегі діннің, мәдениеттің дамуы

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
Jump to navigation Jump to search

Ортағасырлық Үндістанның бір ерекшелігі - халықтың касталарға бөлінуі. Әр кастаның феодалдық қоғам өмірінде белгілі орны болды. Әр кастаның кәсібі әкеден балаға көшіп отырды. Басқа кастаның өкілімен некелесуге рұқсат етілмеді. Әр кастаның қалыптасқан салт-дәстүрі қатаң сақталды. Бір кастадан екінші кастаға өтуге тыйым салынды. Индуизм діні Үндістан қоғамындағы касталық бөліністі қолдап отырды. Индуизм әр түрлі діни нанымдарды қамтиды. Үндістан халықтары үнділердің үш құдайы: Брахма, Вишну және Шиваға табынды. Брахма - дүниенің жаратушысы, Вишну - бейбітшілік сақтаушы, Шива - күйретуші және қайта құру құдайы. Шива мен Вишну өте жоғары құрметке ие болып, оларға арнап храмдар тұрғызылады, құрбандықтар шалынады. Киелі нәрсеге табынушылықтың ізі күні бүгінге дейін сақталған. Үнділер Ганг өзенін, жануарлардан - сиырды, өсімдіктерден лотосты киелі деп санайды.

Діннің дамуы[өңдеу]

IV-VII ғасырларда Үндістанда будда діні дамыды. Діннің негізгі қағидасы мистикалық негізде құрылған. Буддизм бойынша, адам өлгеннен кейін жаны басқа адамға - жануар, жәндік, өсімдікке ауысады, о дүниеде өмір бар, күнәһар адам құдай алдында жауапты. Буддизм Үндістаннан Азияның көптеген елдеріне тараған. Қазіргі кезде Қытай, Жапония, Моңғолия және Бурят, Саха елдерінде жалғасуда.

VIII ғасырда Үндістанды арабтар жаулап алғаннан кейін Ұлы Моғол империясы ислам дінін енгізеді. Ислам діні кең тарап, шаруалар, қолөнершілер жаңа дінді кабылдайды. Қазіргі заманда да Үндістанда буддизм, христиан және ислам діндері кеңінен тараған.

Үндістанда ғылым және мәдениеттің дамуы[өңдеу]

Тәж-Махал кесенесі

Ортағасырлық Үндістанда ғылымның математика, астрономия және медицина салалары дамыған. Үнді математигі Арьбхата Пифагор теоремасын білген, синус және косинустар теоремасын ашқан. Тригонометриялық функция арқылы математикалық есептер шығарған. Арьбхата - сонымен бірге аспан әлемін зерттеп, Жердің Күнді айналатынын алғаш рет айтқан ғалым.Жұлдыздардың орналасуын анықтаған. Медицина саласында өсімдіктерден әр түрлі ауруларға қарсы дәрі жасауды ойлап тапқан. Операция жасау әдістерін білген. Көз ауруларын да емдеген. Үнді дәрігерлері адам тамырының лүпілі мен денсаулығының арасында тығыз байланыс бар екендігін дәлелдеді. V ғасырда өмір сүрген үнді жазушысы Калидасаныц «Шакунтала» деген драмасы дүниежүзілік әдебиеттің алтын қорына қосылды. V-VII ғасырларда үнді философиясы дамыды. Оның көрнекті өкілдері - Нагарджун, Джаймини, Васубандху. Олар идеалистік көзқарас ұстанды.

Шебер құрылысшылар тамаша сарайлар мен храмдар салды. Үнді мүсіндерінің ішіндегі көрнектілері - әртүрлі құдайлар мүсіндері. VI-XVII ғасырларда үнді сәулетшілері мен құрылысшылары көптеген сәулетті сарайлар тұрғызды. Олардың ішінде тау өңірінде салынған Аджант сарайының орны ерекше. Аджант сарайы тастан қашап салынып, ішіне сол кездегі дін уағыздарын бейнелейтін көптеген құдай мүсіндері орналастырылған. Үндістан сәулетшілерінің әлемдік деңгейде салынған Тәж-Махал кесенесі күні бүгінге дейін таңғажайып әсемдігімен таңғалдыруда.[1]

Тағы қараңыз[өңдеу]

Дереккөздер[өңдеу]

  1. Орта ғасырлардағы дүние жүзі тарихы. - Алматы: Атамұра,2007.ISBN 9965-34-625-9