Дуайт Дэвид Эйзенхауэр

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
Мұнда ауысу: шарлау, іздеу
Дуайт Дэвид Эйзенхауэр
Dwight David Eisenhower
Дуайт Дэвид Эйзенхауэр
Лауазымы
Ту
34-ші АҚШ Президенті
Ту
20 қаңтар 1953 жыл — 20 қаңтар 1961 жыл
Вице-президент: Ричард Никсон
Ізашары: Гарри Трумэн
Ізбасары: Джон Ф. Кеннеди
Өмірбаяны
Партиясы: АҚШ Республикалық партиясы
Білімі: Вест-Пойнт әскери академиясы
Дүниеге келуі: 14 қазан 1890(1890-10-14)
Денисон, Техас штаты, АҚШ
Қайтыс болуы: 28 наурыз 1969(1969-03-28) (78 жас)
Вашингтон, АҚШ
Жерленді: Абилин, Канзас
Әкесі: Дэвид Джейкоб Эйзенхауэр
Анасы: Ида Элизабет Стовер
Жұбайы: Мейми Дэуд Эйзенхауэр
Балалары: ұлы: Джон
Қолтаңбасы: Қолтаңбасы

Дуайт Дэвид Эйзенхауэр (ағылш. Dwight David Eisenhower; «Айк» деген лақап атымен АҚШ-та белгілі, ағылш. Ike; 14 қазан 1890, Денисон, Техас — 28 наурыз 1969, Вашингтон) — американдық мемлекеттiк және әскери қайраткер, АҚШ-тың армия Генералы(1944), АҚШ президенті(20 қаңтар 195320 қаңтар 1961)

Биографиясы[өңдеу]

Дуайт Эйзенхауэр Техас штатындағы Грейсон аймағында, Денисон қаласында Дэвид Эйзенхауэр мен Айда Стровер Эйзенхауэр жанұясында дүниеге келді. 1891 жылы оны ата-аналары онымен бірге Канзас штатындағы Абилин қаласына жұмыс іздеп көшіп келді. Эйзенхауер 1909 жылы орта мектепті бітірді, бұдан соң Вест-Пойнт әскери академиясында 1911 -1915 жылдар арасында оқыды.

Дiни нанымы[өңдеу]

Дуайт Эйзенхауердің әкесі Дэвид Америка Құрама Штатына 1741 жылы Германиядан діни қудалаудан қашып келген Ганс Николаус Айзенхауер жанұясынан шықты. Ол меннониттердің протестанттық общинасына жататын еді. Дуайт Эйзенхауердің анасы Айда басында «Речные братья» менноиттік бағытының біріне жататын, тарихшылардың айтуы бойынша, шамамен 1895 және 1900 жылдар арасында «Сторожевая Башня» ұйымына көшкен, қазіргі уақыттардағы әлемге «Свидетели Иеговы» атауымен белгілі болған христиан жанұясында дүниеге келіп, тәрбие алды.

Эйзенхауерлер үйінде үнемі дисциплина мен тәртіп салтанат құратын, таң атқанда және ұйқыға кетер алдында бірінші қабатқа жиналып алып, әрқайсысы Киелі кітапты (бөлімін) оқитын. Эйзенхауерлер сол уақытта Дуайт әскери істі меңгеруге ұмтылған уақытта соғысқа қатты қарсылық білдірген пацифистер болатын.

Әкесі оған Наполеон, Ганнибалл және басқа ұлы қолбасылардың шайқастарын суреттейтін кітаптар әкеліп беретін. 1911 жылы ол әскери академияға оқуға түскен кезінде, анасы 400 жыл бойында олардың арғы тегінде әскери адам болмаса да, ұлының мамандық таңдауын талқылауға бір ауыз да сөз айтпаған болатын. Эйзенхауэр 1953 жылы 1 ақпанда Пресвитериан шіркеуінде шоқынды. Бұл қызметтегі президенттің шоқындыру рәсімінен өткен бірден-бір танымал тарихи оқиға болатын.

Өзінің отставкаға кетуінен кейін Гетсбургтегі Пресвитериандық шіркеуінде заң жүзіндегі мүшесі боп қала берді.[1] Алайда оның президенттік кітапханасының кішкене шіркеуі интер-дінді болды, яғни ешбір дінге жатпайтын еді.

Әскери мансабы[өңдеу]

Бірінші дүниежүзілік соғысы[өңдеу]

1917 жылдың 6 сәуірінде АҚШ германияға соғыс жариялады. Бірнеше күн өткен соң, Эйзенхауэр капитан шенін алды.

1917 жылдың 1 сәуірінен бастап ол мұхиттың арғы жағына 57-ші жаяу полкын жіберуге даярлық жасауға Техас штатындағы Леон Спрингсте болды.

1917 жылы 20 қыркүйекте Джорджиидегі Оглерон фортында офицерлерді оқытуға арналған лагерьде инструкторлыққа жіберілді. Бұдан кейін де әр алуан лагерьде бірнеше бекіту бойынша жұмыс істеді.

1918 жылдың 17 маусымында Эйзенхауэрді танкистер даярлаудағы сәтті ісіне медальмен және майор шенін алды. Дуайт өзін соғысқа жіберуін өтінген рапортты бірінен соң бірін жіберді, соңында оның талабы орындалды, алайда Еуропаға жіберілуіне бірнеше күн қалғанда Германиямен бейбітшілікке қол қойылғаны туралы хабарлама келді.

Әскердегі қызметі[өңдеу]

1922-1925 жылдары АҚШ басып алған Панама каналы Аймағында қызмет етті.

1933-1935 жылдар аралығында әскер штабының басшысы генерал Макартураның көмекшісі боп жұмыс істеді.

Бұдан кейін ол 1939 жылға дейін Филлипинде қызмет етті. 1941 жылды наурыз айы мен желтоқсанында әскердің штабында басшы болды. Бұдан кейін ол полковник шенін, кейін бригада генералы шенін алды.

Екінші Дүниежүзілік соғыс[өңдеу]

Генерал Эйзенхауэрсоғыс уақытында

1941 жылдың желтоқсан айында АҚШ Екінші Дүние соғысқа қатынасты. Басқы кездері Эйзенхауэр әскери және армияның оперативті жоспарлау бөлімінде генерал Джордж Маршалл басшылығымен бірге басқарушылық орындарды иеленді.

1942 жылдың қарашасынан 1943 жылдың қазанына дейін Солтүстік Америка, Сицилия және Италия жеріне басып кіруде Одақтастар күшіне басшылық етті. Тегеран конференциясынан кейін екінші майдан ашылды да, Эйзенхауэр экспедициялық күштің Жоғарғы басқолбасшысы болды.

Ол 1944 жылы 6 маусымда Нормандияға әскер түсіруде англо-американ күшіне жетекшілік етті. Сәтті қондырылудан кейін адютант Эйзенхауэрдің қалтасынан жеңіліс табу жағдайында жазылған дайын мәтін табылды: «Біздің Шербур-Гавр ауданында қонуымыз плацдармның шегеру алып келмеді. Менің бұл уақыттағы шешімім шабуылдау болатын және бұл жерде мен ойлаған ақпаратқа негізделген еді. Егер, бұл жердегі сәтсіздікке кім кіналы болса, ол мына мен.»

Желтоқсан айында Эйзенхауэрге әскер генералы шені берілді. Кеңестік «Жеңіс» орденінің кавалері. (1945)

Соғыстан кейінгі мансабы[өңдеу]

Дуайт Эйзенхауэр

Соғыс аяқталған соң, Эйзенхауэр маршалл Жуковпен дастық қарым-қатынаста болды. Алайда оның әскери мансабының соңына қарай 1947 жылы ол салқын соғыстың жақтасына айналды.

1950 жылдың қыркүйегі мен 1952 жылдың маусым айларында НАТО біріккен қарулы күштеріне басшылық етті.

Президенттің аса маңызды еңбегі 1956 жылы федералды заңшығару актісін қабылдай отырып, жұмыстың бастамасы басталып кеткен АҚШ штатаралық автомагистраль Жүйесін салуды ұйымдастыру болатын.

Президенттік мансабы[өңдеу]

Ақ үйдiң кабинетiндегi президент Эйзенхауэр

Билікке келген соң, Эйзенхауэр Кореядағы соғысты тоқтатты.

Эйзенхауэрдің қалтқысыз еңбегінің бірі «Антиамерикалық істер тергеуі бойынша комиссия» жұмыстарын тоқтату, маккартизм тәжірибесін солақай сенiмдерде қудалауды аяқтау және сенатор Маккртидің өзіне сенімсіздік білдіру жұмыстарын айтуға болады.

КСРО-мен қарым-қатынасы[өңдеу]

Эйзенхауэр 1955-1959 жылдар арлығында екі рет жоғары дәрежеде кеңестік-американдық кездесу ұйымдастырды. Алайда ол соғыстың және қару-жарақтар жарысының жақтасы болды.

Ішкі саясат[өңдеу]

1954 жылы Гватемалада, Эйзенхауэр ойынша, коммунизм орнатуға жол салған және кеңестік тұрғыда икемдеген осы елдің президенті Хакобо Арбенсті құлату мақсатында ОТБ интервенциясы ұйымдастырылды. Арбенс ығыстырылды. 1956 жылы Египетте англия компаниясына жататын Суэтск каналын мемлекеттік меншікке айналдырды. Ұлыбритания, Франция, Израиль жауап ретінде соғыс қимылдарын бастады. АҚШ пен КСРО олардың қарсылығын тоқтартуына шақырды. КСРО Франция мен Ұлыбритания қатынасындағы ядролық қаруды қолдануы мүмкiндiгін ескертті, осыдан кейін олар кейін шегінді

1958 жылы Ливанда острый азаматтық қақтығыс оты шарп етті. Эйзенхауэр Ливанға өкiметте ұстап қалу үшiн нағыз американдық үкiметтен 15 000 әскер жіберді. 1960 жылы Свердловск түбінде U-2 америкалық барлау ұшағы құлатылды. Бұл Хрущевпен кезесудің бұзылуына себеп болды.

Президенттіктен кейін[өңдеу]

1960 жылы Эйзенхауэрден кейін Джон Кеннеди сайланды. Ақ үйден кеткен соң, Эйзенхауэр саясаттан да кетті. 1968 жылы соңғы 13 жыл шамасында төртінші инфаркті бастан өткерді. Ол Вашингтондағы Уолтер-Рид әскери госпиталінде жатып, оның жұбайы Мейми үнемі жанында болған еді. 1969 жылы 28 наурызда Эйзенхауэр қайтыс болды – Мейми жанында болып, оның қолынан ұстап отырды. Дуайт Эйзенхауэрдің немересі Сюзан россиялық танымал оқымысты-физик Роальд Сагдеевпен некелескен еді.

Марапаттары[өңдеу]

АҚШ марапаттары[өңдеу]

Шет мемлекеттер марапаттары[өңдеу]

Естелік[өңдеу]

  • Эйзенхаууэр туралы ақша және пошталық марка шығарылған.

Жиылыстарда сөйлеген сөздері[өңдеу]

Дереккөздер[өңдеу]

  1. Gettysburg Presbyterian Church

Сілтемелер[өңдеу]

Ізашары:
Гарри Трумэн
АҚШ Президенті
19531961
Ізбасары:
Джон Кеннеди