Айя София

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
Jump to navigation Jump to search
Айя-София
түр. Ayasofya-i Kebir Camii
Айя-София үлкен мешіті
Аяси София (Наурыз 2013)
Аяси София (Наурыз 2013)
Ел

 Түркия

Қала

Ыстанбұл

Статусы

Византия христиан соборы (шамамен 360 – 1204.жж, 1261 – 1453.жж)
Латын католик соборы (1204 –1261.жж)
Мұражай (1935 – 2020.жж)
Мешіт (1453 – 1931.жж; 2020 – қазіргі уақытқа дейін)

Ағымы

ИсламСүннет, бұрын Православ шіркеуі және Католицизм

Мешіт түрі

Жұма мешіті

Сәулет стилі

Византия Сәулеті

Жобаның авторы

Милетдан Исидор, Тралдан Анфимий

Сәулетшісі

Милетдан Исидор, Тралдан Анфимий, кейін Мимар Синан

Соғушы

360 – І Константин
530 – І Юстиниан

Құрылыс құны

360 жыл (1661 жыл бұрын)

Құрылысы

532 — 537

Құрылысы басталды

532 жыл

Құрылысы аяқталды

537 жыл

Жалпы ауданы

70 х 75 м

Көлемі

73 м

Күмбездердің саны

1

Биіктігі

55.6 м

Күмбездің диаметрі

31.5 м

Мұнаралар саны

4

Мұнаралардың биіктігі

60 м

Қолданылған материал

Ашлар (мұқият өңделген тас),
Рим кірпіші

Кітапхана

Сұлтан I Махмұт кітапханасы

Сайты

https://ayasofyacamii.gov.tr/

Hagia-Sophia-Grundriss.jpg
Flag of UNESCO.svg Айя София
(ағылш.) Hagia Sophia*
UNESCO World Heritage Site logo.png ЮНЕСКО-ның Әлемдік мұрасы

Hagia Sophia Cathedral.jpg
Ел  Түркия
Түрі мәдени
Критериялар i, ii, iii, iv
Сілтеме 356 {{{ID}}}
Аймақ** TR
Координаттар 41°00′30″ с. е. 28°58′48″ ш. б. / 41.0084667° с. е. 28.9802583° ш. б. / 41.0084667; 28.9802583 (G) (O) (Я)Координаттар: 41°00′30″ с. е. 28°58′48″ ш. б. / 41.0084667° с. е. 28.9802583° ш. б. / 41.0084667; 28.9802583 (G) (O) (Я)
Қосылуы 1985  (9-сессия)

Координаттар: 41°00′31″ с. е. 28°58′48″ ш. б. / 41.00861° с. е. 28.98000° ш. б. / 41.00861; 28.98000 (G) (O) (Я)

Картадағы Айя София
Istanbul centro storico 1 50000.jpeg
* Атауы ағыл. ресми тізімінде
** ЮНЕСКО-ның классификациясы бойынша аймақ

Айя София (түр. Ayasofya) — Ыстанбұлдағы мұражай ғимараты. Көне сәулет өнерінің үлгісі. Iргетасы император Константиннің бұйрығы бойынша 325 жылы қаланған. Оны 10 мың жұмыскер 5 жылда салып бітірген. Содан бері түрлі жағдайларда талай рет қирап, талай рет қалпына келтірілген. Ғимарат 2020 жылы мешіт мәртебесіне қайтарылды.

Шығыс Рим императоры I Юстиниан 532-537 жылдар аралығында Рим империясының мемлекеттік шіркеуі үшін Константинопольдің христиан соборы ретінде салған шіркеу сол кездегі әлемдегі ең үлкен ішкі кеңістік болды және толығымен ілулі күмбезді алғашқылардың бірі болды. Бұл Византия сәулет өнерінің көрінісі болып саналады[1] және "сәулет тарихын өзгертті"делінген.[2] Қазіргі Юстиниан ғимараты дәл осы жерде орналасқан үшінші шіркеу болды, өйткені кезінде Ника көтерілісі (Византияда 532 жылы болған көтеріліс) тәртіпсіздіктер кезінде жойылды. Қалай епископалық таққа эумендік Патриарх Константинопольнің қалуы ірі собором ішінде әлемде шамамен мың жыл, әзірге Севилья соборы аяқталмаса да 1520 жылы. Кейінгі Византия сәулетінен бастап, Айя София православие шіркеуінің парадигматикалық формасына айналды және оның сәулеттік стилі мың жылдан кейін Османлы мешіттеріне еліктеді.[3] ол "христиан әлемінде ерекше орынға ие"деп сипатталды[4] және Византия мен Шығыс православие өркениетінің сәулет және мәдени белгісі ретінде.

Құрылысы[өңдеу | қайнарын өңдеу]

Айя София
Iші

Қазіргі түрі негізінен 532-37 жылдары (император Юстинианның заманында) Анфимий және Исидор атты екі сәулетшінің қолынан шыққан үлгі-нұсқадағы қалпын сақтаған. Олардың ерекше зәулім етіп салған күмбезі 20 жыл өткен соң құлап қалып 563 жылы Родос аралы топырағынан жасалған жеңіл кірпіштен жаңа күмбез орнатылыпты.

Оның биіктігі – 55.6 м, диаметрі – 31.5 м. Күмбездіктің 40 терезесі бар. Негізгі күмбезге жанамалай жалғасқан жартылай күмбездер жүйесі ғимарат бейнесіне көкпен таласқан зәулімдік сипат береді. 1317 жылы император Андроник Палеолог ғимарат ұстындарын нығайту үшін күрделі жөндеу жұмыстарын жүргізген. Айя Софья кезінде әлемнің ең үлкен ғибадатханасы болды.

Түріктерге дейін Византия империясының, кейін 500 жыл бойы (1935 жылға дейін) түріктердің діни орталығы қызметін атқарды. Ол 1453 жылы мешітке айналдырылған соң, ғимараттың ішкі көрінісі қайта көркемделді. 16-18 ғасырларда мешіт мұнаралары, қосымша құрылыстар салынды. 1935 жылы Ататүрік Айя Софияны мұражайға айналдырды.

Ортаққорда бұған қатысты медиа санаты бар: Hagia Sophia

Дереккөздер[өңдеу | қайнарын өңдеу]

  1. Фацио, Майкл; Моффетт, Мариан; Вудхаус, Лоуренс (2009). Уақыт өте келе ғимараттар (3-ші басылым.). Макгроу-Хиллдегі жоғары білім. ISBN 978-0-07-305304-2.
  2. Симонс, Марлиз (22 тамыз 1993 жыл). "Османлы билігінің орталығы". "Нью-Йорк таймс". 2009 жылғы 4 маусымда алынды. Ағылшын тілінде
  3. Heinle & Schlaich 1996
  4. Heinle & Schlaich 1996