Жалпы Сырт

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
Jump to navigation Jump to search

Disambig gray.svg Басқа мағыналар үшін Сырт деген бетті қараңыз.

Жалпы Сырт таулы қыраты
Сипаттамасы
Пайда болған кезеңі

Мезо-кайнозой

Ұзындығы

150 км

Ені

30-25 км

Ең биік шыңы

Ешкі тауы

Биіктігі

259 м

Орналасуы

51°43′ с. е. 52°25′ ш. б. / 51.717° с. е. 52.417° ш. б. / 51.717; 52.417 (G) (O) (Я)Координаттар: 51°43′ с. е. 52°25′ ш. б. / 51.717° с. е. 52.417° ш. б. / 51.717; 52.417 (G) (O) (Я) (T)

Елдер

 Қазақстан
 Ресей

Жалпы Сырт таулы қыраты (Қазақстан)
Montanya.svg
Жалпы Сырт таулы қыраты

Жалпы Сырт, Сырт қыраты - Шығыс Еуропа жазығының оңтүстік-шығысындағы аласа таулы үстіртті қырат. Біраз жері Батыс Қазақстанға кіреді. Еділ мен Жайық алабындағы өзендердің су айырығы.

Жер бедері[өңдеу]

Абсолют биіктігі 259 м (Ешкі тауы). Қазақстандық бөлігі (Батыс Қазақстан облысының Тасқала, Зеленов аудандары) оңтүстік-батыстан солтүстік-шығысқа 150 км-ге созылған, ені 30 — 25 км. Жер бедері тегістелген қыраттардан (сырттардан) тұрады, оңтүстігі мен оңтүстік-батыс беткейлері тіктеу, сай-жыралармен (тереңдігі 50 — 70 м) тілімделген. Жер бедеріне күмбез пішінді денудацияланған тау жұрнақтары тән.

Геологиялық құрылымы[өңдеу]

Жер қыртысы мезо-кайнозой кезеңінің бор-мергельді жыныстарынан түзілген. Кейбір тұсын палеогеннің құмды-саздақты шөгінділері жапқан.

Климаты[өңдеу]

Климаты тым континенттік. Қаңтар айының орташа темпетурасы –15оС, шілдеде 22,5оС, жауын-шашынның жылдық орташа мөлшері 350-400 мм. Жайық өзенінің Деркөл, Шаған, Кинделя, т.б. салалары кесіп өтеді. Жалпы Сырттың көпшілік бөлігі жыртылған, табиғи өсімдіктер өзен-көл, сай-жыраларда ғана сақталған.[1][2]

Дереккөздер[өңдеу]

  1. Қазақ ұлттық энциклопедиясы
  2. Батыс Қазақстан облысы. Энциклопедия. — Алматы: «Арыс» баспасы, 2002 жыл. ISBN 9965-607-02-8