Жалпы Сырт

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
Jump to navigation Jump to search
Disambig gray.svg Басқа мағыналар үшін Сырт деген бетті қараңыз.
Жалпы Сырт таулы қыраты
Сипаттамасы
Пайда болған кезеңі

Мезо-кайнозой

Ұзындығы

150 км

Ені

30-25 км

Ең биік шыңы

Ешкі тауы

Биіктігі

259 м

Орналасуы

51°43′ с. е. 52°25′ ш. б. / 51.717° с. е. 52.417° ш. б. / 51.717; 52.417 (G) (O) (Я)Координаттар: 51°43′ с. е. 52°25′ ш. б. / 51.717° с. е. 52.417° ш. б. / 51.717; 52.417 (G) (O) (Я) (T)

Елдер

 Қазақстан
 Ресей

Жалпы Сырт таулы қыраты (Қазақстан)
Montanya.svg
Жалпы Сырт таулы қыраты

Жалпы Сырт, Сырт қыраты - Шығыс Еуропа жазығының оңтүстік-шығысындағы аласа таулы үстіртті қырат. Біраз жері Батыс Қазақстанға кіреді. Еділ мен Жайық алабындағы өзендердің су айырығы.

Жер бедері[өңдеу | қайнарын өңдеу]

Абсолют биіктігі 259 м (Ешкі тауы). Қазақстандық бөлігі (Батыс Қазақстан облысының Тасқала, Зеленов аудандары) оңтүстік-батыстан солтүстік-шығысқа 150 км-ге созылған, ені 30 — 25 км. Жер бедері тегістелген қыраттардан (сырттардан) тұрады, оңтүстігі мен оңтүстік-батыс беткейлері тіктеу, сай-жыралармен (тереңдігі 50 — 70 м) тілімделген. Жер бедеріне күмбез пішінді денудацияланған тау жұрнақтары тән. Жалпы Сырт солтүстік-батыс бағытта жатқан аласа қыраттарды түзетін әктастан, бордан, шөгінді жыныстардын түзілген. Қыраттың жер бедері тілімделген, Қазақстанға қарайтын бөлігі тегістеу келеді. Жалпы Сырт арқылы Жайық өзенінің көптеген ұсақ салалары ағады.

Геологиялық құрылымы[өңдеу | қайнарын өңдеу]

Жер қыртысы мезо-кайнозой кезеңінің бор-мергельді жыныстарынан түзілген. Кейбір тұсын палеогеннің құмды-саздақты шөгінділері жапқан.

Климаты[өңдеу | қайнарын өңдеу]

Климаты тым континенттік. Қаңтар айының орташа темпетурасы –15оС, шілдеде 22,5оС, жауын-шашынның жылдық орташа мөлшері 350-400 мм. Жайық өзенінің Деркөл, Шаған, Кинделя, т.б. салалары кесіп өтеді. Жалпы Сырттың көпшілік бөлігі жыртылған, табиғи өсімдіктер өзен-көл, сай-жыраларда ғана сақталған.[1][2]

Дереккөздер[өңдеу | қайнарын өңдеу]

  1. Қазақ ұлттық энциклопедиясы
  2. Батыс Қазақстан облысы. Энциклопедия. — Алматы: «Арыс» баспасы, 2002 жыл. ISBN 9965-607-02-8