Италиядағы ЮНЕСКО Әлемдік мұра нысандар тізімі
ЮНЕСКО Әлемдік мұра тізімінде Италияның 50 нысаны бар (2014 жылғы мәліметі бойынша). Бұл нысан тізімге 46 нысан мәдени, 4 табиғи критерийлар бойынша іліккен[1]. Бұдан басқа, 2014 жылғы жағдайына сәйкес Италия аймағындағы Әлемдік мұра тізіміне 40 нысан үміткер ретінде тіркелген[2].
Тізім
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]Берілген кестеде нысандар Юнеско Әлемдік мұра тізіміне қосылуының хронологиялық тәртібінде орналасқан
| # | Сурет | Аты | Мекені | Жасалған кезі | Тізімге кірген жылы | № | Талаптар |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 | .jpg) | Валькамоника петроглифтары (итал. Incisioni rupestri della Valcamonica) | Брешия Ломбардия | б.з.б.VIмыңжылдықтан бастап | 1979 | 94 | iii, vi |
| 2 |  | Римнің тарихи орталығы және Ватиканның меншігі, оның ішіндеСан-Паоло-фуори-ле-Мура шіркеуі (итал. Centro storico di Roma, le proprietà extraterritoriali della Santa Sede nella città e la Basilica di San Paolo fuori le mura) | Рим қаласы Лацио Ватиканмен бірге  ) | б.з.б.VIII ғ. | 1980 | 91 | i, ii, iii, iv, vi |
| 3 |  | Санта-Мария-делле-Грацие шіркеуі Леонардо да Винчидің «L'Ultima Cena» фрескасымен бірге (итал. Chiesa e Convento Domenicano di Santa Maria delle Grazie con «L'Ultima Cena» di Leonardo da Vinci - Milano) | Милан қаласы Ломбардия | XV ғ. | 1980 | 93 | i, ii |
| 4 |  | Флоренция қаласының тарихи орталығы (итал. Centro storico di Firenze) | Флоренция Тоскана | XV-XVI ғ. | 1982 | 174 | i, ii, iii, iv, vi |
| 5 |  | Венеция жәнеВенециялық лагуна (итал. Venezia e la sua laguna) | Провинция: Венеция Регион: Венето | V ғ. | 1987 | 394 | i, ii, iii, iv, v, vi |
| 6 |  | Пьяцца деи Мираколи (итал. Piazza del Duomo, Pisa) | Пиза қаласы Пиза провинциясы Тоскана | XI-XIV ғ. | 1987 | 395 | i, ii, iv, vi |
| 7 |  | Сан-Джиминьяно қаласының тарихи орталығы (итал. Centro storico di San Gimignano) | Сиена провинциясы Тоскана | — | 1990 | 550 | i, iii, iv |
| 8 |  | И-Сасси-ди-Матера (итал. Sassi di Matera) | Матера провинциясы Базиликата | — | 1993 | 670 | iii, iv, v |
| 9 |  | Виченца қаласы және Венетодағы Андреа Палладио виллалары (итал. Città di Vicenza e le Ville palladiane del Veneto) | Венето | — | 1994 1996 | 712 | i, ii |
| 10 |  | Сиена қаласының тарихи орталығы (итал. Centro storico di Siena) | Сиена провинциясы Тоскана | XII-XV ғ. | 1995 | 717 | i, ii, iv |
| 11 |  | Неаполь қаласының тарихи орталығы (итал. Centro storico di Napoli) | Неаполь провинциясы Кампания | — | 1995 | 726 | ii, iv |
| 12 |  | Креспи-д'Адда (итал. Crespi d'Adda) | Бергамо провинциясы Ломбардия | XIX-XX ғ. | 1995 | 730 | iv, v |
| 13 |  | Феррара ренессанс қаласы және По өзенінің сағасы (итал. Ferrara, città del Rinascimento e il suo Delta del Po) | Феррара провинциясы Эмилия-Романья | XV-XVI ғ. | 1995 (расширен в 1999) | 733 | ii, iii, iv, v, vi |
| 14 |  | Кастель-дель-Монте бекеті (итал. Castel del Monte) | Андрия қаласы Барлетта-Андрия-Трани провинциясы Апулия | XIII ғ. | 1996 | 398 | i, ii, iii |
| 15 |  | Альберобелло қаласындағы «Трулло» (итал. Trulli di Alberobello) | Бари провинциясы Апулия | XVI ғ. | 1996 | 787 | iii, iv, v |
| 16 |  | Равенна қаласындағы көне христиан ескерткіштері (итал. Primi monumenti cristiani di Ravenna) | Равенна Эмилия-Романья | V-VI ғ. | 1996 | 788 | i, ii, iii, iv |
| 17 |  | Пьенца қаласының тарихи орталығы (итал. Centro storico di Pienza) | Сиена Тоскана | XV ғ. | 1996 | 789 | i, ii, iv |
| 18 | .jpg) | Казертадағы корольдік сарай паркімен бірге, акведук Ванвителли және Сан-Леучо фабрикалық елді мекені (итал. Palazzo Reale di Caserta con il Parco, Acquedotto di Vanvitelli e complesso di San Leucio) | Кампания | XVIII ғ. | 1997 | 549 | i, ii, iii, iv |
| 19 |  | Турин қаласының және оның маңындағы сарайлар (итал. Residenze sabaude di Torino e dintorni) | Турин Пьемонт | XVI ғ. | 1997 | 823 | i, ii, iv, v |
| 20 |  | Падуя қаласындағы ботаникалық бақ (итал. Orto Botanico di Padova) | Падуя Венето | 1545 год | 1997 | 824 | ii, iii |
| 21 |  | Портовенере қаласы, Чинкве-Терре мәдени ландшафты, Пальмария аралдары, Тино және Тинетто (итал. Porto Venere, le Cinque Terre e le isole di Palmaria, Tino e Tinetto) | Лигурия | — | 1997 | 826 | ii, iv, v |
| 22 |  | Модена қаласындағы кафедралық собор, Торре-Чивика мұнарасы және Пьяцца-Гранде алаңы (итал. Duomo, Torre Civica e Piazza Grande di Modena) | Модена Эмилия-Романья | XII ғ. | 1997 | 827 | i, ii, iii, iv |
| 23 |  | Помпеи, Геркуланум және Торре-Аннунциата археологиялық аймақтар (итал. Aree archeologiche di Pompei, Ercolano e Torre Annunziata) | Кампания | I ғ. | 1997 | 829 | iii, iv, v |
| 24 |  | Костьера-Амальфиана (итал. Costiera amalfitana) | Салерно Кампания | XI ғ. | 1997 | 830 | ii, iv, v |
| 25 |  | Агридженто қаласындағы археологилық ескерткіштер (итал. Parco Archeologico e Paesaggistico della Valle dei Templi di Agrigento) | Агридженто Сицилия | б.з.б.VI ғ. | 1997 | 831 | i, ii, iii, iv |
| 26 |  | Су-Нуракси-ди-Барумини тарихқа дейінгі мұнаралар (итал. Su Nuraxi) | Ең жақын елді мекен: Барумини Медио-Кампидано Сардиния | б.з.б.2000 жыл | 1997 | 833 | i, iii, iv |
| 27 |  | Вилла Дель-Казале (итал. Villa Romana del Casale) | Ең жақын елді мекен: Пьяцца-Армерина Энна Сицилия | IV ғ. | 1998 | 832 | i, ii, iii |
| 28 |  | Аквилеядағы археологиялық қорық пен Патриаркале базилика (итал. Zona archeologica e Basilica Patriarcale di Aquileia) | Гориция Фриули-Венеция-Джулия | V ғ. | 1998 | 825 | iii, iv, vi |
| 29 |  | Урбино қаласының тарихи орталығы (итал. Centro storico di Urbino) | Пезаро-э-Урбино Марке | XV ғ. | 1998 | 828 | ii, iv |
| 30 |  | Чиленто ауданының мәдени ландшафты, Валло-ди-Диано ұлттық паркі, Пестум және Элеяның археологиялық ескерткіштері, Чертоза-ди-Падула монастырі (итал. Parco nazionale del Cilento, Vallo di Diano con i siti archeologici di Paestum Velia, e la Certosa di Padula) | Кампания | — | 1998 | 842 | iii, iv |
| 31 |  | Тиволидағы Вилла Адриана (итал. Villa Adriana) | Рим Лацио | II ғ. | 1999 | 907 | i, ii, iii |
| 32 |  | Верона (итал. Città di Verona) | Верона Венето | б.з.б.I-XIV ғ. | 2000 | 797 | ii, iv |
| 33 |  | Ассизи қаласындағы Сан-Франческо шіркеуі және т.б. фрацискандық құрметті жерлері (итал. Assisi, Basilica di San Francesco e altri luoghi francescani) | Перуджа Умбрия | Орта ғасырлар | 2000 | 990 | i, ii, iii, iv, vi |
| 34 |  | Изоле-Эолие (итал. Isole Eolie) | Мессина Сицилия | Плейстоцен — Голоцен | 2000 | 908 | viii |
| 35 |  | Тиволидағы Вилла д'Эсте (итал. Villa d'Este) | Рим Лацио | XVI ғ. | 2001 | 1025 | i, ii, iii, iv, vi |
| 36 |  | Валь-ди-Нотодағы бергі барокко қалалары (итал. Città tardo barocche del Val di Noto (Sicilia sud orientale)) | Рагуза, Сиракуза Сицилия | 1693 | 2002 | 1024 | i, ii, iv, v |
| 37 |  | Пьемонт және Ломбардиядағы Сакри-Монти кешені (итал. Sacri Monti del Piemonte e della Lombardia) | Пьемонт, Ломбардия | XVI-XVII ғ. | 2003 | 1068 | ii, iv |
| 38 |  | Валь д'Орча мәдени ландшафты (итал. Val d'Orcia) | Ең жақын елді мекен: Сиена Сиена Тоскана | XIV-XV ғ. | 2004 | 1026 | iv, vi |
| 39 |  | Черветери және Тарквиниядағы этрус қорымдары (итал. Necropoli etrusche di Cerveteri e Tarquinia) | Рим, Витербо Лацио | б.з.б.IX-I ғ. | 2004 | 1158 | i, iii, iv |
| 40 |  | Ежелгі Сиракуза және Панталика қорымы (итал. Siracusa e la Necropoli Rupestre di Pantalica) | Сиракуза Сицилия | б.з.б.XIII-VII ғ. | 2005 | 1200 | ii, iii, iv, vi |
| 41 |  | Генуядағы Ле-Страде-Нуове көшесі және Палацци-деи-Ролли сарайлар кешені (итал. Genova: Le Strade Nuove ed il complesso dei Palazzi dei Rolli) | Генуя Лигурия | XVI ғ. соңы - XVII ғ. басы | 2006 | 1211 | ii, iv |
| 42 |  | Ретика темір жолы (итал. Ferrovia retica nel paesaggio dell'Albula e del Bernina) | Ең жақын елді мекен: Тирано Сондрио Ломбардия Швейцариямен бірге  | 1904 | 2008 | 1276 | ii, iv |
| 43 |  | Мантуя және Саббьонета (итал. Mantova e Sabbioneta) | Мантуя Ломбардия | XI-XVI ғ. | 2008 | 1287 | ii, iii |
| 44 |  | Доломит Альпылар (итал. Dolomiti) | Венето, Трентино — Альто-Адидже | — | 2009 | 1237 | vii, viii |
| 45 |  | Монте-Сан-Джорджио (итал. Monte San Giorgio) | Варезе Ломбардия Швейцариямен бірге | — | 2003 (расширен в 2010) | 1090 | viii |
| 46 |  | Италиядағы лонгобардтар (итал. Longobardi in Italia: i luoghi del potere (568-774)) | Удине, Брешия, Варезе, Перуджа, Беневенто, Фоджа Фриули-Венеция-Джулия, Ломбардия, Умбрия, Кампания, Апулия | VI -VIII ғ. | 2011 | 1318 | ii, iii, vi |
| 47 |  | Альпының маңындағы тарихтан бұрынғы бағана үстіндегі тұрғын жайлар (итал. Antichi insediamenti sulle Alpi) | Фриули-Венеция-Джулия, Ломбардия, Пьемонт, Трентино — Альто-Адидже Франциямен  , Германиямен  , Швейцариямен , Австриейямен  , Словениямен  ) бірге | б.з.б.V-I мыңжылдықтар | 2011 | 1363 | iii, iv |
| 48 |  | Этна жанартауы (итал. Etna) | Ең жақын елді мекен: Катания Катания Сицилия | — | 2013 | 1427 | viii |
| 49 |  | Тосканадағы Медичи әулетінің сарайлары, бақтары және қала сыртындағы виллалары (лит. Ville e Giardini medicei in Toscana) | Прато, Флоренция Тоскана | XV ғ. | 2013 | 175 | ii, iv, vi |
| 50 |  | Италиялық жүзім егісінің табиға ландшафты: Ланге-Роеро және Монферрат (итал. Paesaggio vitivinicolo del Piemonte: Langhe, Roero e Monferrato) | Пьемонт, Ломбардия | — | 2014 | 1390 | iii, v |
Әлемдік мұра тізіміне үміткер нысандар
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]Берілген кестеде нысандар Юнеско Әлемдік мұра тізіміне қосылуының хронологиялық тәртібінде орналасқан
| # | Сурет | Аты | Орналасуы | Құрылған уақыты | Тізімге кірген уақыты | № | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 |   | Лаго-Маджоре және Орта көлдері (итал. Lago Maggiore e Lago d'Orta) | Новара, Вербано-Кузьо-Оссола, Варезе Пьемонт, Ломбардия | — | 2006 | 325 | ii, vi |
| 2 |   | Павияның және Чертозаның тарихи орталығы (итал. Centro storico di Pavia e Certosa di Pavia) | Провинция: Павия Ломбардия | XIV ғ. | 2006 | 327 | ii, iv, v |
| 3 |  | Бергамо (итал. Bergamo) | Бергамо Ломбардия | I ғ. | 2006 | 331 | iv |
| 4 |  | Хэнбери ботаникалық бағы (итал. Giardini Botanici Hanbury) | Вентимилья Империя Лигурия | XIX ғ. | 2006 | 336 | ii, iv |
| 5 |  | Лукканың тарихи орталығы (итал. Centro storico di Lucca) | Лукка Тоскана | XII ғ. | 2006 | 340 | ii, iv |
| 6 |  | Орвието (итал. Orvieto) | Терни Умбрия | XII ғ. | 2006 | 344 | i, iv, v |
| 7 |  | Аппиа жолы (лит. Via Appia) | Лацио, Апулия, Кампания, Молизе | IV ғ. | 2006 | 349 | i, iii iv, v, vi |
| 8 |  | Папа ақсүйектер отбасыларының виллалары (лит. Ville della nobiltà papale) | Рим, Витербо Лацио | XVI ғ. | 2006 | 351 | i, ii, iii, iv |
| 9 |  | Парманың тарихи орталығы (итал. Centro storico di Parma) | Провинция: Парма Регион: Эмилия-Романья | С XI века | 2006 | 1148 | i, ii, iv |
| 10 |  | Саленто және Барокко Леччезедағы тарихи ескерткіштер (итал. Salento e Barocco leccese) | Апулия | XVI-XVIII ғ. | 2006 | 1149 | i, iii, iv |
| 11 |  | Каттолика ди Стило және басқа византия-базилиан кешендері (итал. Cattolica di Stilo e altri siti basiliano-bizantino calabresi) | Стило Реджо-Калабрия Калабрия | XI ғ. | 2006 | 1150 | ii, iii, iv |
| 12 |   | Ористано шығанағының ылғал жерлері, Синис түбегі және Маль-ди-Вентре аралы (итал. Stagni di golfo di Oristano / Penisola del Sinis / Isola Mal di Ventre) | Ористано Сардиния | — | 2006 | 1152 | ix, x |
| 13 |  | Скровеньи капелласы (итал. Cappella degli Scrovegni) | Падуя Падуя Венето | 1300—1303 | 2006 | 1153 | i, ii, iii |
| 14 |  | Пальманова қала-бекет (итал. Palmanova) | Удине Фриули-Венеция-Джулия | XVI-XVII ғ. | 2006 | 1154 | i, iii, iv |
| 15 |  | Апулиядағы роман шіркеулері (итал. Cattedrali romaniche di Puglia) | Апулия | XI-XIII ғ. | 2006 | 1160 | ii, iii, iv |
| 16 |   | Таормина және Изола-Белла (итал. Taormina e Isola Bella) | Мессина Сицилия | XIV ғ. | 2006 | 1164 | iii, iv, vi |
| 17 |  | Ла-Маддалена архипелагы және Бонифачо бұғазының аралдары (итал. Arcipelago della Maddalena e gruppo di isole di bocche di Bonifacio) | Ольбия-Темпио Сардиния | — | 2006 | 2028 | vii, ix, x |
| 18 |  | Мотия аралы және Лилибей көне қаласы (итал. Mozia e Lilibeo) | Трапани Сицилия | б.з.б. XII ғ. | 2006 | 2029 | iii, iv, vi |
| 19 | _-2.jpg) | Флегрей жазығындағы брадисейсмдер (итал. Il bradisismo nei Campi Flegrei) | Неаполь Неаполь Кампания | — | 2006 | 2030 | vii, viii, x |
| 20 |   | Каската-делле-Марморе қолдан жасалған сарқырама және Вальнерина жазығы (итал. Cascata delle Marmore e Valnerina) | Терни Терни Умбрия | — | 2006 | 2031 | i, iv, v, vi |
| 21 |  | Лигурий теңізіндегі халықаралық киттер қорығы (итал. Santuario per i mammiferi marini) | Лигурия, Тоскана, Сардиния | — | 2006 | 2032 | vii, ix, x |
| 22 |  | Азинара аралы (итал. Asinara) | Сассари Сардиния | — | 2006 | 5002 | vii, ix, x |
| 23 |  | Сульчис-Иглесьенте тарихи аймағы (итал. Sulcis-Iglesiente) | Сардиния | — | 2006 | 5003 | ix, x |
| 24 |  | Каррарадағы мәрмәр кашалатын орындар (итал. Carrara) | Масса-Каррара Тоскана | — | 2006 | 5004 | ii, vi, vii, viii, ix, x |
| 25 |  | Трансуманца: Италияның корольдік мал айдау жолдары (итал. La transumanza: i Regi Tratturi) | Абруццо, Молизе, Кампания, Апулия | — | 2006 | 5005 | ii, iii, x |
| 26 |  | Вольтерраның тарихи орталығы және мәдени ланшафты (итал. Centro storico di Volterra) | Пиза Тоскана | б.з.б. IV ғ. | 2006 | 5006 | iv, v |
| 27 |   | Аниене өзенінің алабы жәнеГригориан вилласы (итал. Valle dell'Aniene e Villa Gregoriana) | Тиволи Рим Лацио | XIX ғ. | 2006 | 5008 | i, ii, iii, iv |
| 28 |  | Мурджия карст платосы (итал. Murgia) | Бари Апулия | — | 2006 | 5009 | iii, vii, viii |
| 29 |  | Болоньядағы кіші порттар (итал. Portici a Bologna) | Болонья Эмилия-Романья | XI-XX ғ. | 2006 | 5010 | iii, iv, v |
| 30 |  | Апулиядағы карст үңгірлері (итал. Grotte della Puglia) | Лечче Апулия | — | 2006 | 5011 | i, ii, iii |
| 31 |  | Алессандрия цитаделі (итал. Cittadella di Alessandria) | Алессандрия Пьемонт | XVIII ғ. | 2006 | 5013 | ii, iii, iv |
| 32 |  | Изерниа-ла-Пинета және Нотарчирикодағы төменгі неолит тас қазбалары (итал. Sito archeologico del Paleolitico di Isernia La Pineta e di Notarchirico) | Веноза Потенца Базиликата | — | 2006 | 5020 | iii, iv, vi |
| 33 |  | Монблан тау массивы (итал. Massiccio del Monte Bianco) | Валле-д’Аоста Валле-д’Аоста | — | 2008 | 5265 | vii, viii, ix, x |
| 34 |  | Палермодағы араб-норман архитектурасы/ Чефалу соборлары / Монреале соборы (итал. Palermo / Duomo di Cefalù / Duomo di Monreale) | Палермо Сицилия | XI-XIII ғ. | 2010 | 5565 | i, ii, iv |
| 35 |  | Конельяно және Вальдоббьаденедегі просекко өндіру орындары мен жүзімдіктер (итал. Prosecco di Conegliano e Valdobbiadene) | Тревизо Венето | — | 2010 | 5566 | iii, v, vi |
| 36 |  | Сила ұлттық паркі (итал. Parco nazionale della Sila) | Кротоне Катандзаро, Кротоне, Козенца Калабрия | — | 2012 | 5669 | viii, ix, x |
| 37 |  | Иврея (итал. Ivrea) | Турин Пьемонт | XX ғ. | 2012 | 5736 | ii, iv, vi |
| 38 |  | Теңіз жағалауындағы Альпы (итал. Mercantour/Alpi Marittime) | Кунео, Империя Пьемонт, Лигурия | — | 2013 | 5820 | viii, ix, x |
| 39 |  | XV — XVII ғ-дағы Венеция республикасының қорғаныс құрылыстары (итал. Fortificazioni veneziane degli XV — XVII secoli) * Бергамо * Пескьера-дель-Гарда * Пальманова | Ломбардия, Венето, Фриули-Венеция-Джулия | XV-XVII ғ. | 2013 | 5844 | ii, iii, iv |
| 40 |  | Еуропаның атақты батпақ шипажайлары (итал. Montecatini Terme) * Монтекатини-Терме | Пистоя Тоскана | XX ғ. | 2014 | 5928 | ii, iii, iv, vi |
Дереккөздер
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]- ↑ Критерии. Басты дереккөзінен мұрағатталған 29 қазан 2012.
- ↑ Tentative (ағыл.). UNESCO World Heritage Centre. — Италиядағы ЮНЕСКО Әлемдік мұра нысандар тізіміне үміткерлер.Басты дереккөзінен мұрағатталған 5 ақпан 2012. Тексерілді, 30 тамыз 2011.
Тағы қараңыз
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]Сыртқы сілтемелер
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]- ЮНЕСКОның ресми сайты: Италиядағы ЮНЕСКО Әлемдік мұра нысандар тізіміне үміткерлер
- Италиядағы ЮНЕСКО Әлемдік мұра нысандарының каталогі
| ||||||||
