Науаи

Науаи
	Қала
	Науаи
	өзб. Navoiy
	Логотипі
Әкімшілігі
Ел	Өзбекстан
Облысы	Науаи облысы
Хәкімі	Мухиддин Базаров
Тарихы мен географиясы
Координаттары	40°05′04″ с. е. 65°23′45″ ш. б. / 40.08444° с. е. 65.39583° ш. б. (G) (O) (Я)Координаттар: 40°05′04″ с. е. 65°23′45″ ш. б. / 40.08444° с. е. 65.39583° ш. б. (G) (O) (Я)
Құрылған уақыты	1958 жыл
Қала статусы	1958 жыл
Орталығының биiктігі	365 м
Уақыт белдеуі	UTC+5:00
Тұрғындары
Тұрғыны	▲ 139 374 адам (2019)
Ұлттық құрамы	өзбектер, орыстар, татарлар, украиндар, қазақтар, тәжіктер, т.б.
Конфессиялар	ислам, христиандық
Ресми тілі	өзбек
Сандық идентификаторлары
Телефон коды	+998 79
Пошта индексі	210100
	navoiy.uz; (өзб.) (ағыл.) (орыс.)
	Науаи
	Науаи шекарасы

Науаи (өзб. Navoiy) — Өзбекстан қаласы, Науаи облысының әкімшілік орталығы және ең ірі қаласы. Қала Әлішер Науаи атымен аталған.^[1]

Сипаттама

Науаи қаласы Зарафшан алқабында өте қолайлы географиялық жағдайға ие, Зарафшан өзенінің сол жағалауында 347 метр биіктікте орналасқан. Ташкенттен оңтүстік-батысқа қарай 360 км жерде.

Науаи аймағы өте қызықты көрікті жерлерге ие, олардың бастысы-жұмбақ Сармыш шатқалы. Орталық Қызылқұмдардағы бұл шатқал әдеттен тыс аймақ болып саналады, өйткені 1980 жылдан бастап мұнда әртүрлі түсініксіз құбылыстар байқалды. Сонымен қатар, Сармыш ғарышкерлерге ұқсайтын түсініксіз киім киген адамдарды бейнелейтін көптеген үңгір суреттерімен бүкіл әлемге танымал болды. Шатқал 2 шақырымға созылған, қара тақтатаста 4000-ға жуық петроглифтер бар.^[2]

Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық

Науаи — үлкен қала. Ол өз елінде (Өзбекстан) халық саны бойынша 15-ші орында, аймақта (Науаи облысы) көш бастап тұр. Әлемдегі барлық қалалар арасындағы орны: шамамен 3738 орын.

Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық: Қарман (4 км), Тыныштық (4 км), Зиадин (26 км), Канимех (27 км), Қызылтөбе (45 км), Жаңарабат (51 км), Зафарабат (55 км), Ақтас (55 км), Ғазған (55 км), Нұрата (57 км), Ғиждуан (58 км), Шафырқан (73 км), Уәбкент (73 км), Бейсенбі (74 км), Қаттықорған (79 км), Су қоймасы (80 км), Қаған (81 км), Галаасия (83 км), Қарауылбазар (83 км), Бұхара (86 км).^[3]

Тарихы

Бұрын Науаи қаласының орнында бір кездері Бұхара хандығының құрамында болған Кермене мекені болған. 1958 жылы үкіметтің шешімімен мұнда тау-кен металлургия комбинатының құрылысы басталып, әйгілі өзбек ақыны Әлішер Науаидың құрметіне Навои деп аталатын жаңа қаланың негізі қаланды.

Қаланың қолайлы географиялық орналасуына байланысты Өзбекстан үкіметі 2008 жылы «Навои еркін индустриалды-экономикалық аймағын» құрды. Ол Оңтүстік Корея, Үндістан, Қытай және Сингапур сияқты шетелдік серіктестермен жұмыс істейді. Науаи өте жас және гүлденген аймақ болғанымен, адамзат өркениетінің дамуына елеулі үлес қосқан ежелгі және бірегей тарихы бар мекен.

Экономикасы және инфрақұрылымы

Науаи облысында табиғи газдың және бағалы металдардың кен орындарының, сондай-ақ құрылыс материалдарын өндіруге арналған шикізаттың мол қоры бар. Навоида 21 ірі өнеркәсіптік кәсіпорын бар. Облыстың жалпы өнеркәсіп өнімінің басым бөлігі Науаи қаласында өндіріледі. Қаланың өнеркәсіптік желілерінде электр энергиясы, минералды тыңайтқыштар, жіп және жібек маталар шығарылады. Науаи азот өндірістік бірлестігі, электрохимиялық зауыт, Навои тау-кен металлургия комбинаты, ұн комбинаты, нан комбинаты, Навои жылу электр орталығы, «Қызылқұмцемент» кәсіпорны, мақта өңдеу зауыты, машина жасау зауыты (НМЗ), сүт және тамақ өнеркәсібі кәсіпорындары, жергілікті өнеркәсіп кәсіпорындары бар. Қалада шет мемлекеттермен бірлесіп салынған 18-ден астам бірлескен кәсіпорын жұмыс істейді.

2 жоғары оқу орны (Науаи атындағы мемлекеттік педагогикалық институты және Науаи мемлекеттік тау-кен институты), 3 академиялық лицей, 18 жалпы білім беретін мектеп, 1 мұражай – Науаи атындағы облыстық тарихи-өлкетану мұражайы, 3 мәдениет сарайы, Науаи атындағы облыстық тарихи-өлкетану мұражайы бар. Кітапханалар, 3 стадион, 3 бассейн, ауруханалар, емханалар, жедел медициналық көмек көрсету пункті, дәрігерлік амбулаториялар қызмет етеді. 1958 жылдан 1960 жылға дейін қала жылы климат пен ұлттық дәстүрлерді ескере отырып, бірыңғай бас жоспар негізінде салынды. Бірқатар сәулетшілер мен құрылысшылар мемлекеттік наградалармен марапатталды.