Қала

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
Мұнда ауысу: шарлау, іздеу
ChacaoAltamiraView2004-8.jpg
Sunset over florence 1.jpg

Қала, шаһар — тұрғындары өнеркәсіп пен сауда орындарында және ғылыми, мәдени, басқару мекемелерінде еңбек ететін ірі елді мекен.

Қала орталық коныстандырылған пункт, кішкене қала мен ауылдардан айырмашылығы шекара ішінде діни, әскери-саяси, экономикалық және мәдени қызметтің жүзеге асырылу деңгейімен және үлкен көлемімен ерекшеленеді. Осы әрекеттер жиынтығы қоршаған шағын ауылдарға билік жүргізуді білдіреді.[1]

Қала көбіне өз атырабының әкімшілік және мәдени орталығы болып табылады. Елді мекенді қала дәрежесіне көтеретін басты межелер — ондағы, халықтың саны және олардың атқаратын қызметі (өнеркәсіп, мәдени, саяси-әкімшілік орталықтары).

Қалалар Жер бетінде 6000 жыл бұрын құрылы бастаған еді. Ол адамзаттың ең керемет қолөнерлерінің бірі еді. Себебі, қала мағынасы - осы ауданда мекен еткен халықтың ең маңызды оқиғаларын суреттейді. Қала деегніміз мәдениет, ғылым, білім және ондіріс орталығы болып саналады. Қалалар сауда – саттық болған жерлерде, керемет ғимараттар айналасында және ел басқару болған жерлерде салынған еді.

Астана қалалар. Әлем бойынша, ең маңызды қалалар қатары болып саналады. Олар әлеуметтік, экономикалық әрі мәдени орталықтар. Бірақ, осындай критерийлерге кірмейтін де Астана қалалар да бар. Мысалы, Канаданың ең ірі өндірістік, әрі транспорттық орталығы ретінде Монреаль қаласы саналады. Ал, негізгі астанасы ретінде Оттава саналады. Оттава - парламент, үкімет, посол мен екі университет орналасқан, тыныш, кітапхана, мұражай, білім ізденуші орталық.

Миллионер қалалар. Әлем бойынша, бүгінде 10 млн. адам тұрғындарынан асқан, 20 ең ірі қала саны бар. Оларға: Москва, Нью – Йорк, Шанхай, Мехико, Токио және тағы басқалары жатады. Алатын ауданның кіші болуы, ал халық саны өте жоғары болуы осындай қалалардың арасында көптеген қақтығыстарды тудырады: тұрғын үй жетіспеушілігі, медициналық қызметтің жетіспеушілігі және тағы басқалары.

Бұрынна бері, тұрғындар саны көп өңірлерде экологиялық мәселелер де туындаған, бірақ қазіргі кезде олардың тек үлкен қалалардан да асып түскендігі мәлім. Сондықтан, табиғатты қорғау адамзаттың ең үлкен алаңдатушы жағдайлардың бірі болуда. Осынжай мәселені шешу барысында, күн сайын түрлі биоотын, қуатты тазартушы қондырғылар, және айналаны көгалдандыру мақсатында табиғи қорлар мен саябақтар салуда. [2][3][4]

Қалалық әлеуметтану[өңдеу]

Қалалық әлеуметтану - қаладағы әлеуметтік қатынастар мен құрылымдарды зерттеу. Осы пәнге оның зерттеу пәні туралы пікірталастар, ғалымдардың пәнаралық тәсілдерді қолдануға даярлығы және әлеуметтанудағы интеллектуалды дамуды негізгі бағытынан тыс жұмыска шақырған әлеуметтік қолданбалы бағыт әсер етті.[1]

Қалалық экология[өңдеу]

Қалалық экология - Чикаго университетінде 1920 ж. басталған қаланы, әлеуметтік сипаттағы аудандарды немесе өлкелерді зерттеу.[1][5]

Дереккөздер[өңдеу]

  1. a b c Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Әлеуметтану және саясаттану бойынша / Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д., профессор Е. Арын – Павлодар: «ЭКО» ҒӨФ. 2006. – 569 б. ISBN 9965-808-89-9
  2. http://www.gumer.info/bibliotek_Buks/Sociolog/Vagin/01.php
  3. http://www.impresaitalia.info/sitemap.asp
  4. http://godwomen.org/index.php?option=com_content&view=article&id=4895:2010-06-19-19-46-58&catid=171:2009-06-22-06-04-58&Itemid=673
  5. Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: Экология және табиғат қорғау / Жалпы редакциясын басқарған – түсіндірме сөздіктер топтамасын шығару жөніндегі ғылыми-баспа бағдарламасының ғылыми жетекшісі, педагогика ғылымдарының докторы, профессор, Қазақстан Республикасы Мемлекеттік сыйлығының лауреаты А.Қ.Құсайынов. – Алматы: «Мектеп» баспасы» ЖАҚ, 2002 жыл. – 456 бет. ISBN 5-7667-8284-5

Тағы қараңыз[өңдеу]