Ыстанбұл

Ыстанбұл
	Қала
	Ыстанбұл
	түр. İstanbul
Әкімшілігі
Ел	Түркия
Ил	Ыстанбұл
Уәли	Екрем Имамұлы
Тарихы мен географиясы
Координаттары	41°00′36″ с. е. 28°57′37″ ш. б. / 41.01000° с. е. 28.96028° ш. б. (G) (O) (Я)Координаттар: 41°00′36″ с. е. 28°57′37″ ш. б. / 41.01000° с. е. 28.96028° ш. б. (G) (O) (Я)
Құрылған уақыты	б.з.б. 667 жыл
Бұрынғы атаулары	Византий, Жаңа Рим, Константинополь
Жер аумағы	5343 км²
Биіктігі Нум	100 м
Климаты	Субтропикалық
Уақыт белдеуі	UTC+3, жазда UTC+4
Тұрғындары
Тұрғыны	▲ 15 067 724 адам (2018)
Тығыздығы	2 900 адам/км²
Ұлттық құрамы	түріктер
Конфессиялар	мұсылмандар, православтар, иудейлер
Этнохороним	ыстанбұлдық, ыстанбұлдықтар
Ресми тілі	түрік тілі
Сандық идентификаторлары
Телефон коды	+90 252
Пошта индекстері	34010–34850 ; 80000–81800
Автомобиль коды	34
	ibb.istanbul
	Ыстанбұл
	Ыстанбұл шекарасы
	Ортаққордағы санаты: Ыстанбұл

Ыстанбұл (түр. İstanbul), ертеде Византий, кейіннен Константинополь — Түркияның аса ірі қаласы, ірі сауда, өнеркәсіп пен мәдениет орталығы, елдің басты портты қаласы. Бір-бірімен көпірлер және туннельдер арқылы байланысып тұрған, оны еуропалық (негізгі) және азиялық бөліктерге бөлетін Босфор бұғазының жағалауларында орналасқан. Ыстанбұл халық саны 15 миллион адам, бұл Түркия халқының 19%-ын құрайды.^[2]

Халық саны бойынша Еуропа тарихындағы алғашқы миллионер-қала. Рим, Византия, Латын және Осман империясы империяларының бұрынғы астанасы.

Географиясы

Ыстанбұл төбелі жерде Түркияның солтүстік-батысында орналасқан. Қаланың ауданы — 1 538,77 км². Координаттары — 41°00′ с. е. 29°00′ ш. б. / 41.000° с. е. 29.000° ш. б. / 41.000; 29.000 ^(G) ^(O) ^(Я). Ыстанбұл Босфор бұғазының үстiнде жатыр.

Әкімшілік бөлінісі

Тарихи аудандары

Ыстанбұлдың Еуропадағы тарихи аудандары: Айвансарай, Ақсарай, Байрампаша, Бақыркөй, Балат, Бебек, Бешікташ, Беязыт, Ғазиосманпаша, Галата, Долмабахче, Йешілкөй, Зейтінбұрны, Кяғытхане, Қапалы Чаршы, Вефа, Джибали, Зейрек, Қабаташ, Қасымпаша, Лалелі, Ортакөй, Пера, Сарыйер, Сұлтанахмет, Сулыкуле, Тақсим, Фатих, Фенер, Шұқыржұма, Шишлі, Еминөңі, Эйүп.

Ыстанбұлдың Азиядағы тарихи аудандары:

Қадыкөй
Үскідар

Ыстанбұлдың бас сауда көшесі — Истикләл
Тақсим алаңы
Сұлтанахмет алаңы
Левент ауданындағы тұман

Климаты

Ыстанбұл субтропиялық ауа райының аймағының шетiнде орналасады, дегенмен сонымен бiрге солтүстiктен ызғырықтардың ықпалы бар. Ыстанбұлда қыстыгүнi орташа температура +3°C және 9°C аралығында. Қыс салқын және дымқыл. Ыстанбұлда жылына температураның 0°C төмен көрсеткіші орта есеппен 21 күнді құрайды. Әр жыл сайын қар жауады. Ауа-райы бойынша жазғытұрым және күз жағымды жұмсақ, бiрақ температураның күрт өзгеруіне бейім. Ыстанбұлда жазды күнi салыстырмалы ыстық, орташа температура 19°C-ден 28°C-ге дейін, ауаның тым ылғалдыл кезеңдері кездеседі. Қалада аптап ыстық сирек және температура өте сирек 35°C және одан жоғарыға жетедi. Орта есеппен 850 мм жауын-шашын түседі, негізінен жаңбыр түріндегі жауын-шашын бір жылда 123 күнге сәйкес келеді. Қала 2000 астам күн сағатын алады. Жылдық орта мөлшердегi салыстырмалы ылғалдық әрдайым жоғары, орташа 71% шамасында.

Ай	Ыстық		Суық		Жаңбырлы күндер	Ашық аспанды күндер
Ай	орта	Абсолют	орта	Абсолют	Жаңбырлы күндер	Ашық аспанды күндер
Қаңтар	9	19	3	–13	18	2.6
Ақпан	9	24	2	–16	15	3.3
Наурыз	11	27	3	–11	14	4.4
Сәуір	16	33	7	–2	9	6.6
Мамыр	21	34	12	2	8	8.9
Маусым	26	37	16	6	5	10.8
Шілде	29	39	18	11	4	11.7
Тамыз	29	41	20	10	3	11.3
Қыркүйек	25	38	15	6	6	8.5
Қазан	21	33	12	3	10	6.2
Қараша	15	27	9	–7	13	4.6
Желтоқсан	11	22	5	–12	17	2.3

Өнеркәсібі

Ыстанбұлдың дамыған әртараптандырылған саласы бар. Экономика негізінен машина жасау, соның ішінде кеме жасау, химия, цемент, тамақ, жарық, баспа, электрлік, ағаш өңдеу, қағаз және шыны өнеркәсібі, сауда және туризмге негізделген. Сонымен қатар, зәйтүн майы, темекі, көлік құралдары, электроника және т.б. Экономиканың негізінен жоғары қосылған құны жоғары тауарлар өндіретініне қарамастан, көптеген аз құны қосылған тауарлар белсенді түрде шығарылып, одан да көп көрінеді. Бұл кәдесыйлар, түрік тәттілері, орташа сапалы киім, ұлттық костюмдер және тағы басқалар. Жалпы қалалық ЖІӨ-нің 26%-ы ғана болса да, олардың 80%-ы экспортқа тиесілі.^[3]