Марокко

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
Мұнда ауысу: шарлау, іздеу
المملكة المغربية
Al-Mamlakah al-Maghribīyyah
Kingdom of Morocco
Morocco байрағы Morocco елтаңбасы
Ұраны الله، الوطن، الملك  (Араб тілі)
"Allāh, al Waţan, al Malik"  (transliteration)
«God, Country, King»
ӘнұраныHymne Chérifien
Morocco орналасуы
The striped area on the map shows Western Sahara, most of which is de facto administered by Morocco as its "Southern Provinces". Its sovereignty, however, is currently in dispute (see main article).
Елордасы Рабат
34°02′N, 6°51′W
Ең ірі қаласы Касабланка
Ресми тілдері Араб тілі
(Moroccan Arabic is the spoken dialect. Amazigh, Испанша and Француз тілі are also widely spoken)
Үкімет түрі Constitutional monarchy
 —  King Mohammed VI
 —  Prime Minister Driss Jettou
Тәуелсіздік
 —  от Франция Наурыздың 2 1956 
 —  от Испания April 7 1956 
Аумағы
 —  Барлығы 446 550  км² (57th)
Айтылым қатесі: Танылмаған тыныс белгісі « » sq mi 
 —  Су (%) negligible
Жұрты
 —  2005 сарап. 33,241,259 (37th)
ЖІӨ (АҚТ) 2005 сарап.
 —  Бүкіл $135.74 billion (54th)
 —  Жан басына шаққанда $4,503 (109th)
АДИ (2004) Green Arrow Up Darker.svg 0.640 (medium) (123rd)
Ұлттық ақшасы Moroccan dirham (MAD)
Уақыт белдеу(лер)і UTC (UTC+0)
 —  Жазғы уақыт UTC (UTC+0)
Интернет үйшігі .ma
Телефон белгілемесі +212
All data excludes Western Sahara, much of which is under Moroccan de facto administrative control.
Рабат қаласы

Марокко (араб.: المغرب‎‎‎ — әл-Магриб — «батыс», Магриб әл-Акса — «алыс батыс», кейде Марокко деп аталады) — Марокко корольдігі, әл-Мамлака әл-Марокко Солтүстік-Батыс Африкадағы мемлекет. Толық ресми атауы — Марокко Патшалығы (араб.: المملكة المغربية‎‎‎ — әл-Мамләка әл-Магрибия). Жер ауМарокко 446,5 мың км². Халқы 30,1 млн. (2000). Ресми тілі — араб тілі, сонымен қатар француз тілі кеңінен қолданылады. Халқы негізінен ислам дінінің сүннит тармағын ұстанады. Астанасы — Рабат қаласы. Әкімшілік жағынан 35 провинцияға және 8 префектураға бөлінген. Марокко — конституциялы монархиялы ел. Мемлекет және үкімет басшысы — король. Жоғарғы заң шығарушы органы — екі палаталы парламент (Өкілдер палатасы және өлттық жиналыс). Ақша бірлігі — дирхем.

Табиғаты[өңдеу]

Марокко жері таулы келеді. Ел аймағындағы орташа және биік таулар қыратты жазықтармен, үстірттермен ұласады. Оңтүстік-батысынан солтүстік-шығысына қарай Атлас таулары созылған. Жерорта теңізінің жағалауы Эр-Риф тауына жалғасады. Климаты негізінен субтропиктік , солтүстігінде жерорта теңіздік. Шілденің орташа температурасы 24 — 28С, қаңтарда 10 — 12С. Жылдық жауын-шашын мөлшері — таулы өңірде 1000 мм, елдің оңтұстік бөлігінде 200 мм, Сахара шөліне көршілес өңірде 100 мМарокко Мароккода тұрақты ағынды өзендер аз. Біршама ірі өзендер қатарына Мулуя, Себу, УмМароккоәр-Рабия, Тенсифит жатады. Бұлар Атлант мұхитына, Жерорта теңізіне құяды. Елдің таулы және солтүстік-батыс бөліктері қалың орманды келеді. Емен, самырсын, қылқан жапырақты ағаштар өседі. Жануарлардан жылан түрлері, тасбақа, жабайы шошқа, макака маймылы, қорқау қасқыр, сілеусін, түлкі, т.б. кездеседі.

Тарихы[өңдеу]

Марокко жерін ертеден ливий немесе ежелгі бербер тайпалары мекендеген.

  • Б.з.б. 2-мыңжылдықтың аяғында Марокконың теңіз жағалауында бірсыпыра финикиялық қоныстар салынып, кейінірек Карфагеннің илігіне көшті.
  • Б.з.б. 3 — 2 ғасырлардағы Рим мен Карфаген арасындағы соғыстардан кейін Марокко Римнің ықпалында болды.
  • Ал б.з.б. 27 ж. римдіктерге толығымен бағынды.
  • 5 ғасырда Марокконың солтүстік бөлігін славян текті вандалдар,
  • 6 ғасырда Византия басып алды.
  • 701 — 711 ж. Марокко жерін арабтар жаулап алып, араб халифатының құрамына қосты.
  • 788 ж. Марокконың солтүстік-батысында Идрис(Ыдырыс) әулеті билеген мемлекет орнады.
  • 10 ғасырда Марокко жері Фатима әулеті билеген халифатқа қосылды.
  • 11 ғасырдың ортасынан бастап Мароккода әр түрлі әулеттер бір-бірін ауыстырып, билік құрды.
  • 15 ғасырда Мароккоға португалдар мен испандар басып кіре бастады.
  • 16 ғасырда Саади әулеті көптеген қалаларды еуропалықтардан азат етті. Ахмед әл-Мансур (1578 — 1603) кезінде Марокко Сонгам, Судан, т.б. Африка елдерін бағындырды.
  • 17 — 18 ғасырларда орт. билік әлсіреп, саяси жағдай жиі шиеленісті.
  • 1845 ж. Франция Марокко мен Алжир жерінің түгеліне дерлік бақылау орнатты. Сұлтан Хасан І (1873 —94) тұсында бірқатар реформалар жүргізілді, өндіріс орындары мен жаңа порттар салынды.
  • 1907 ж. француз әскерлері Марокконың солт.-шығыс бөлігіндегі Ужда аймағын, кейіннен Касабланка мен Шауиа облысын, Испания Мелиль аймағындағы жерлерді жаулап алды.
  • 1912 ж. Мароккода француз протектораты орнады.
  • 1921 ж. маусымда Марокконың Абд әл-Керим басқарған риф тайпалары Анвал түбінде испан армиясын талқандап, тәуелсіз Риф республикасын құрды.
  • 1926 ж. Франция мен Испанияның біріккен күштері Риф республикасын талқандады.
  • 2-дүниежүзілік соғыс (1939 — 45) кезінде елде ұлт-азаттық қозғалыс күшейді.
  • 1952 ж. Марокко қалаларында протекторат туралы шарттың 40 жылдығына байланысты бұқаралық шерулер өтті.
  • 1955 ж. 7 желтоқсанда Франция ұлттық үкімет құруға келісім беруге мәжбүр болды.
  • 1956 ж. 2 наурызда Франция Марокконың ұлттық тәуелсіздігі мен аумақтық тұтастығын мойындады.
  • 7 сәуірде Марокконың испандық аймағы қайта қосылып, елдің тұтастығы қалпына келтірілді.
  • 1956 ж. 12 қарашада Марокко БҰҰ-ға мүшелікке қабылданды.
  • 1958 ж. Марокко Тарфая провинциясын испан үстемдігінен азат етті,
  • 1961 ж. қарашада елден француз әскерлері толық шығарылды.
  • 1962 ж. желтоқсанда конституция қабылданды. Марокко Араб мемлекеттерінің лигасына мүше.
  • 1992 ж. 28 мамырдан Марокко мен Қазақстан арасында дипломат. байланыс орнаған. Екі ел арасындағы мәдени, оқу-ағарту саласының қарым-қатынастары біршама дами бастады. Мароккода балық және мал шаруашыдлығы дамыған. Экспортқа фосфорит, теңіз өнімдері, темекі, тоқыма бұйымдары шығарылады. Шеттен мұнай, электр, өндіріс құрал-жабдықтарын сатып алады. Жалпы ішкі өнім 87,5 млрд. АҚШ долл-н құрайды, жан басына шаққанда 3060 долл. болады (1994). Негізгі сауда серіктестері — ЕО, АҚШ, Үндістан, Сауд Арабиясы. Ел аумағында Касабланка, Мохаммедия, Танглер, т.б. ірі теңіз порттары орналасқан.[1]

Пайдаланылған әдебиеттер[өңдеу]

  1. “Қазақстан”: Ұлттық энцклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы “Қазақ энциклопедиясы” Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9