Буркина-Фасо

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
Мұнда ауысу: шарлау, іздеу
Burkina Faso
Burkina Faso байрағы Burkina Faso елтаңбасы
Ұраны"Unité, Progrès, Justice"  (Француз тілі)
"Unity, Progress, Justice"
ӘнұраныUne Seule Nuit  (Француз тілі)
"One Single Night"

Burkina Faso орналасуы
Елордасы
(және ең ірі қаласы)
Ouagadougou
12°20′N, 1°40′W
Ресми тілдері Француз тілі
Үкімет түрі Parliamentary system
 —  President Blaise Compaoré
 —  Prime Minister Paramanga Ernest Yonli
Тәуелсіздік from Франция 
 —  Date August 5 1960 
Аумағы
 —  Барлығы 274 000  км² (74th)
Айтылым қатесі: Танылмаған тыныс белгісі « » sq mi 
 —  Су (%) 0.1%
Жұрты
 —  2005 сарап. 13,228,000 (66th)
 —  1996 жұрт санағы 10,312,669 
ЖІӨ (АҚТ) 2005 сарап.
 —  Бүкіл $16.845 billion1 (117th)
 —  Жан басына шаққанда $1,284 (163rd)
АДИ (2004) Green Arrow Up Darker.svg 0.342 (low) (174th)
Ұлттық ақшасы CFA franc (XOF)
Уақыт белдеу(лер)і GMT
Интернет үйшігі .bf
Телефон белгілемесі +226
1 The data here is an estimation for the year 2005 produced by the International Monetary Fund in April 2005.

Буркина-Фасо (1984 жылға дейін Жоғарғы Вольта республикасы) — Батыс Африкада орналасқан мемлекет. Жері 274,4 мың км². Халқы 10,4 млн. адам. 100-ден астам этн. тайпалардан тұрады. Ірілері моси (50%-тен астам), фульбе, лоби, бобо, т.б. Астанасы — Уагадугу (50 мың). Халқының 40%-і мұсылмандар, 10%-і христиандар, қалғандары жергілікті діни нанымды ұстанады. Мемлекет басшысы — президент. Заң шығарушы органы — Халық өкілдері ассамблеясы.

Табиғаты[өңдеу]

Жер бедері үстіртті (Моса үстірті) келеді. Климаты субэкваторлық (қараша — наурыз айлары аралығында құрғақ болады). Жыл бойғы орташа темп-ра 24 — 26ӘС, құрғақ айларда 30 — 35ӘС. Жауын-шашынның орташа жылдық мөлш. 500 — 1000 мм, солтүстігінде 120 — 200 мм. Үлкен өзендері: Қара Вольта және Ақ Вольта. Жерінің 10%-і орман.

Тарихы[өңдеу]

Қазіргі Буркина-Фасо жерінде адам баласы неолит дәуірінен бастап өмір сүре бастады. 11 ғасырларда оңтүстік-шығыстан моси тайпалары көшіп келді де, жергілікті тайпаларды бағындырып, өз мемлекетін құрды. 16 — 17 ғ-ларда саяси бытыраңқылықты бастан кешірді. Осы кезде ел ішінде ислам діні тарай бастады. 18 ғасырдың аяқ кезінен бастап, Буркина-Фасо жеріне келе бастаған еуропалықтар өзара қырқысқан тайпа көсемдеріне өз ықпалдарын жүргізіп отырды. Осы аймақ үшін Англия мен Францияның арасындағы тартыс 19 ғасырдың аяғына дейін созылды. 1897 жылы бірнеше қантөгіс шайқастан кейін жергілікті тайпалар Францияның билігін толық мойындады және Жоғарғы Вольта деген атпен француздардың Батыс Африка құрамына кірді. 2-дүниежүзілік соғыс жылдарында Буркина-Фасо солдаттары Франция жағында фашистік коалицияға қарсы соғысты. Соғыс аяқталғаннан кейін алдыңғы қатарлы зиялы қауымның басшылығымен елде әр түрлі саяси ұйымдар құрылып, ұлт-азаттық қозғалыс күшейді. Нәтижесінде 1960 жылы 5 тамыз күні Буркина-Фасо тәуелсіз мемлекет болып жарияланды. Экон. дағдарыстарға байланысты жиі-жиі әскери төңкерістер болып тұрды. 1984 жылы 4 тамыз күні болған кезекті төңкерісте Жоғарғы Вольта Республикасы атын Буркина-Фасо (“Адал адамдар елі”) деп өзгертті. Жер, табиғи байлық мемлекет меншігіне алынып, дәстүрлі тайпа көсемдерінің билігі жойылды. Қазіргі кезде ішкі ұлттық өнім жылына 320 АҚШ долларынан аспайды. Экономикада және сыртқы саудада француз капиталына тәуелді. Халқының 90%-і а. ш-нда жұмыс істейді.

Пайдаланылған әдебиет[өңдеу]

“Қазақ Энциклопедиясы”, ||-том