Нүкіс

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
Мұнда ауысу: шарлау, іздеу
Нүкіс қаласының орталық бөлігі

НүкісҚарақалпақстан Республикасының астанасы. Халқы 191 мың (1996).

Географиялық орналасуы[өңдеу]

Нүкіс қаласы Қарақалпақстанның орталығынада, Ташкент қаласына 800 км солтүстік-батыста орналасқан. Әмудария өзенінің оң жағасында, теңіз деңгейінен 76 м биіктікте орналасқан. Оңтүстік мен шығысында Қызылқұм шөлімен, солтүстікнде Әмудария өзенімен шектеседі. Қаланы Қызкеткен каналы кесіп өтеді.

Тарихы[өңдеу]

  • 1932 жылдан қала мәртебесі берілген. Нүкіс Хожейлі темір жолы бекетінен 38 км жерде.
  • 19 ғ-дың 60-жылдарында қазіргі Нүкістің орнында Нүкіс ауылы болды.
  • 1873 жылы Қарақалпақтар Ресей құрамына кіргеннен кейін Нүкісте Әмудариядағы су жүйесін бақылайтын гидрол. обсерватория құрылды.
  • 1877 жылы Нүкісте бірінші орыс-түзем мектебі ашылды.
  • 1930 жылы 12 қарашада Қарақалпақстан өлкелік партия комитетінің өткен бюро кеңесінде Нүкіс ауылын республика орталығына айналдыру туралы шешім қабылданды. Бұған дейін Төрткүл қаласы астана саналатын.
  • 1932 жылы жаңа астананың құрылысы басталды.
  • 1939 жылы республика мекемелер Нүкіске көшірілді. Нүкісте 1934 жылы педогогикалық институты ашылды.
  • 1959 жылы Өзбекстан ҒА-ның қарақалпақ бөлімшесі ашылды
  • 1976 жылы Қарақалпақ мемлекеттік университеті ашылды. Нүкісте Ташкент ауылшаруышылық университетінің, педиатрия мен политехникалық институтардың бөлімшелері, бірнеше колледж жұмыс істейді. Онда хим. комб., құрылыс материалдары (кірпіш, гранит-мәрмәр з-ты) мен тамақ өнеркәсібі кәсіпорындары, киіз комбинаты, жиһаз ф-касы, 2 театр, өнер, тарихи-өлкетану музейлері бар.[1]

Тұрғындар саны[өңдеу]

Жыл 1939 1959 1974 1991 1999 2010
Тұрғындар,
мың адам
10 39 88 180 [2] 199 271,4

Ауа-райы[өңдеу]

  • Шілдедегі орташа температурасы 27,1°С, қаңтарда –7°С.

Дереккөздер[өңдеу]

  1. Узбекистон Республикаси. Энциклопедия, Таш., 1997
  2. «Современный толковый словарь»: изд. «Большая Советская Энциклопедия», 1997