Османлы садрағзамдарының тізімі

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
Мұнда ауысу: шарлау, іздеу

Османлы империясынің садрағзамы (осм. صدر اعظم‎ — Sadr-ı Azam) — Османлы империясы дуанының басшысы, Османлы сұлтанның абсолютті өкілі, мемлекетте сұлтаннан кейінгі екінші беделгі тұлға. ҰОМ-нің мөрі садрағзамда болған-ды. Садрағзам мемлекеттік мәселелерді шешу үшін басқа уәзірлерді жинауға құқылы болды. Османлы сұлтандарының резиденциясы Топқапыда орналасқан кезде, садрағзамдардың да кеңселері сол сарайдың аймағында орналасқан Ұлы Қақпа (осм. باب عالی‎‎ — Bâb-ı Âli) атты ғимаратта болды. Ал дуан кеңесі Күмбезасты (түр. Kubbealtı) ғимаратында өткізіліп отырды. Садрағзамға қатысты келесі атақтар қолданылды: "ұлы уәзір" (осм. وزیر اعظم‎ — Vezîr-i Azam), "ұлы садр" (осм. وزیر علي‎ — Sadr-ı Âlî), "абсолютті өкіл" (түр. Vekil-i Mutlak), "мемлекет сақшысы" (түр. Sâhib-i Devlet), "жомарт сардар" (түр. Serdar-ı Ekrem), "ұлы сардар" (түр. Serdar-ı Azam). Бастапқы кезеңде бұл лауазымға қатысты тек "уәзір" деген атақ қолданды. Ал "ұлы уәзір" атағын алғашқы рет Шандарлы Қара Халил Қайыреддин паша иеленді. Бұл атақ бас уәзірді басқа уәзірлерден ажырату үшін ойлап табылды.

1320 жылдан бастап садрағзамдар сұлтандардың кейбір міндеттерін атқара бастады: сұлтан қазынасына қатысты бұйрық беруге құқылы болды, дуанның әр мүшесін орнынан босата алды және әр саланы бақылауға құқылы болды. Сұлтан мемлекеттің жоғарғы билеушісі болса да, атқарушы билікті садрағзамдар басқарды.

Көпрүлі дәуірі (1656-1710 жж.) кезінде сұлтандар тәжірибесіз болғандықтан, садрағзамдардың өкілеттіліктері артты. Бұл заманда садрағзамдар және басқа уәзірлер, көбінесе, Көпрүлі әулетінен болды. Заманның атауы соған байланысты.

Танзимат дәуірінен бастар садрағзамдар Османлы империясындегі беделі еуропалық премьер-министрлердің Еуропа елдеріндегі беделімен теңдес болды.

Садрағзамдар тізімі[өңдеу]

Есімі Қызмет атқарған мерзімі Уақыты
Құрылу дәуірі
(27 шілде 129920 шілде 1402)
1 Алаеддин паша 13201331 11 жыл
2 Низамуддин Ахмет паша 13311348 17 жыл
3 Қажы паша 13481349 1 жыл
4 Синануддин Факих Жүсіп паша 13491364 15 жыл
5 Шандарлы Қара Халил Қайыреддин паша 13641387 23 жыл
6 Шандарлы Әли паша 22 қаңтар 138720 шілде 1402 15 жыл
Сұлтанаралық дәуірі
(20 шілде 14025 шілде 1413)
Шандарлы Әли паша 20 шілде 140218 желтоқсан 1406 4 жыл
7 Имамзада Халил паша 18 желтоқсан 14061413 7 жыл
Өркендеу дәуірі
(5 шілде 141329 мамыр 1453)
8 Амасьялы Баязит паша 5 шілде 141326 мамыр 1421 8 жыл
9 Шандарлы Ибраһим паша 25 маусым 142115 тамыз 1429 8 жыл
10 Қожа Мехмет Низамуддин паша 14291439 10 жыл
11 Шандарлы Халил паша 14391 маусым 1453 10 жыл
Даму дәуірі
(29 мамыр 145311 қазан 1479)
12 Зағанос паша 1 маусым 14531456 3 жыл
13 Әулие Махмұт паша 14561466 10 жыл
14 Римлі Мехмет паша 14661469 3 жыл
15 Ысқақ паша 14691472 3 жыл
16 Әулие Махмұт паша 14721474 2 жыл
17 Гедик Ахмет паша 14741476 2 жыл
18 Қожа Синан паша 14761477 1 жыл
19 Қараманлы Мехмет паша 14771481 4 жыл
20 Ысқақ паша 14811482 1 жыл
21 Қожа Дәуіт паша 14821497 15 жыл
22 Херсеклі Ахмет паша 14971498 1 жыл
23 Шандарлы Ибраһим паша 14981499 1 жыл
24 Мәсіх паша 14991501 2 жыл
25 Хадым Әли паша 15011503 2 жыл
26 Херсеклі Ахмет паша 15031506 3 жыл
27 Хадым Әли паша 15061511 5 жыл
28 Херсеклі Ахмет паша 15111511 3 ай
29 Қожа Мұстафа паша 15111512 1 жыл
30 Херсеклі Ахмет паша 151228 қараша 1514 2 жыл
31 Дукакинұлы Ахмет паша 18 желтоқсан 1514наурыз 1515 4 ай
32 Хадым Синан паша 18 маусым 151523 қыркүйек 1515 4 ай
33 Херсеклі Ахмет паша 23 қыркүйек 151526 сәуір 1516 8 ай
34 Хадым Синан паша 26 сәуір 151622 қаңтар 1517 9 ай
35 Жүніс паша 22 қаңтар 151713 қыркүйек 1517 9 ай
36 Пір Мехмет паша 25 қаңтар 151827 маусым 1523 5 жыл
37 Паргалы Ибраһим паша 27 маусым 152314 наурыз 1536 13 жыл
38 Аяз Мехмет паша 14 наурыз 153613 шілде 1539 3 жыл
39 Лүтфі паша 13 шілде 1539сәуір 1541 2 жыл
40 Хадым Сүлеймен паша сәуір 154128 қараша 1544 3 жыл
41 Дамат Рүстем паша 28 қараша 15446 қазан 1553 9 жыл
42 Қара Ахмет паша 6 қазан 155329 қыркүйек 1555 2 жыл
43 Дамат Рүстем паша 29 қыркүйек 155510 шілде 1561 6 жыл
44 Семіз Әли паша 10 шілде 156128 маусым 1565 4 жыл
45 Соколлы Мехмет паша 28 маусым 156512 қазан 1579 14 жыл
Тоқырау дәуірі
(12 қазан 147926 қаңтар 1699)
46 Шәмші Ахмет паша 12 қазан 157928 сәуір 1580 7 ай
47 Лала Мұстафа паша 28 сәуір 15807 тамыз 1580 5 ай
48 Қожа Синан паша 7 тамыз 15806 желтоқсан 1582 2 жыл
49 Кәнижелі Сияуш паша 24 желтоқсан 158225 шілде 1584 2 жыл
50 Өзтемірұлы Осман паша 28 шілде 158429 қазан 1585 1 жыл
51 Хадым Мәсіх Мехмет паша 1 қараша 158514 сәуір 1586 5 ай
52 Кәнижелі Сияуш паша 14 сәуір 15862 сәуір 1589 3 жыл
53 Қожа Синан паша 14 сәуір 15891 тамыз 1591 2 жыл
54 Сардар Фархат паша 1 тамыз 15914 сәуір 1592 8 ай
55 Кәнижелі Сияуш паша 4 сәуір 159228 қаңтар 1593 9 ай
56 Қожа Синан паша 28 қаңтар 159315 ақпан 1594 1 жыл
57 Сардар Фархат паша 15 ақпан 15947 шілде 1595 1 жыл
58 Қожа Синан паша 7 шілде 159519 қараша 1595 3 ай
59 Текелі Лала Мехмет паша 19 қараша 159528 қараша 1595 9 күн
60 Қожа Синан паша 1 желтоқсан 15953 сәуір 1596 5 ай
61 Дамат Ибраһим паша 4 сәуір 159627 қазан 1596 6 ай
62 Жүсіп Синан паша 27 қазан 15965 желтоқсан 1596 2 ай
63 Дамат Ибраһим паша 5 желтоқсан 15963 қараша 1597 11 ай
64 Хадым Хасан паша 3 қараша 15979 сәуір 1598 5 ай
65 Жеррах Мехмет паша 9 сәуір 15986 қаңтар 1599 9 ай
66 Дамат Ибраһим паша 6 қаңтар 159910 шілде 1601 2 жыл
67 Жемісші Хасан паша 22 шілде 16013 қазан 1603 2 жыл
68 Малқош Жауыз Әли паша 3 қазан 160326 шілде 1604 10 ай
69 Соколлызада Лала Мехмет паша 5 тамыз 160421 маусым 1606 2 жыл
70 Босняк Дәруіш Мехмет паша 21 маусым 16069 желтоқсан 1606 6 ай
71 Қойшы Мұрат паша 11 желтоқсан 16065 тамыз 1611 5 жыл
72 Насух паша 5 тамыз 161117 қазан 1614 3 жыл
73 Өгіз Мехмет паша 17 қазан 161417 қараша 1616 2 жыл
74 Дамат Халил паша 17 қараша 161618 қаңтар 1619 3 жыл
75 Өгіз Мехмет паша 18 қаңтар 161923 желтоқсан 1619 11 ай
76 Истанкөйлі Шелеби Әли паша 23 желтоқсан 16199 наурыз 1621 2 жыл
77 Өхрілі Құсайын паша 9 наурыз 162117 қыркүйек 1621 6 ай
78 Дилавер паша 17 қыркүйек 162120 мамыр 1622 6 ай
79 Өхрілі Құсайын паша 20 мамыр 162220 мамыр 1622 1 күн
80 Қара Дәуіт паша 20 мамыр 162213 маусым 1622 1 ай
81 Мере Құсайын паша 13 маусым 16228 тамыз 1622 1 ай
82 Лефкелі Мұстафа паша 8 тамыз 162221 қыркүйек 1622 1 ай
83 Гүржі Хадым Мехмет паша 21 қыркүйек 16225 ақпан 1623 5 ай
84 Мере Құсайын паша 5 ақпан 162330 тамыз 1623 6 ай
85 Кеманкеш Қара Әли паша 30 тамыз 16233 сәуір 1624 9 ай
86 Шеркеш Мехмет Әли паша 3 сәуір 162428 қаңтар 1625 7 ай
87 Хафиз Ахмет паша 8 ақпан 16251 желтоқсан 1626 1 жыл
88 Дамат Халил паша 1 желтоқсан 16266 сәуір 1628 2 жыл
89 Қысырау паша 6 сәуір 162825 қазан 1631 3 жыл
90 Хафиз Ахмет паша 25 қазан 163110 ақпан 1632 4 ай
91 Топал Режеп паша 10 ақпан 163218 мамыр 1632 3 ай
92 Табаныяссы Мехмет паша 18 мамыр 16322 ақпан 1637 5 жыл
93 Мейрам паша 2 ақпан 163726 тамыз 1638 1 жыл
94 Таяр Мехмет паша 27 тамыз 163823 желтоқсан 1638 4 ай
95 Кеманкеш Қара Мұстафа паша 23 желтоқсан 163831 қаңтар 1640 6 жыл
96 Сұлтанзада Мехмет паша 31 қаңтар 164417 желтоқсан 1645 2 жыл
97 Неуесінлі Салих паша 17 желтоқсан 164516 қыркүйек 1647 2 жыл
98 Қара Мұса паша 16 қыркүйек 164721 қыркүйек 1647 4 күн
99 Хезарпаре Ахмет паша 21 қыркүйек 16478 тамыз 1648 1 жыл
100 Сопы Мехмет паша 8 тамыз 164821 мамыр 1649 9 ай
101 Қара Мұрат паша 21 мамыр 16495 тамыз 1651 2 жыл
102 Мелек Ахмет паша 5 тамыз 165121 тамыз 1651 16 күн
103 Сияуш паша 21 тамыз 165127 қыркүйек 1651 1 ай
104 Гүржі Мехмет паша 27 қыркүйек 165120 маусым 1652 10 ай
105 Тархуншы Ахмет паша 20 маусым 165221 наурыз 1653 9 ай
106 Биік Қожа Дәруіш Мехмет паша 21 наурыз 165328 қазан 1654 1 жыл
107 Ібшір Мұстафа паша 28 қазан 165411 мамыр 1655 7 ай
108 Қара Мұрат паша 11 мамыр 165519 тамыз 1655 3 ай
109 Ермени Сүлеймен паша 19 тамыз 165528 ақпан 1656 6 ай
110 Телі Құсайын паша 28 ақпан 16565 наурыз 1656 1 ай
111 Зұрназен Мұстафа паша 5 наурыз 16565 наурыз 1656 4 сағат
112 Сияуш паша 5 наурыз 165625 сәуір 1656 1 ай
113 Бойнұяралы Мехмет паша 26 сәуір 165615 қыркүйек 1656 6 ай
114 Көпрүлі Мехмет паша 15 қыркүйек 165631 қазан 1661 5 жыл
115 Көпрүлі Фазыл Ахмет паша 31 қазан 166119 қазан 1676 15 жыл
116 Мерзифонлы Қара Мұстафа паша 19 қазан 167614 желтоқсан 1683 7 жыл
117 Байбұртты Қара Ибраһим паша 15 желтоқсан 168318 қараша 1685 2 жыл
118 Сары Сүлеймен паша 18 қараша 168518 қыркүйек 1687 2 жыл
119 Көпрүлі Дамат Абаза Сияуш паша 18 қараша 168723 ақпан 1688 3 ай
120 Нышаншы Ысмайыл паша 23 ақпан 16882 мамыр 1688 3 ай
121 Тақырдақты Бекір Мұстафа паша 30 мамыр 16887 қараша 1689 1 жыл
122 Көпрүлі Фазыл Мұстафа паша 10 қараша 168919 тамыз 1691 2 жыл
123 Баһадүрзада Арабашы Әли паша 24 тамыз 169121 наурыз 1692 7 ай
124 Мерзифонлы Шалық Қажы Әли паша 23 наурыз 169217 наурыз 1693 1 жыл
125 Бозоқты Мұстафа паша 17 наурыз 169313 наурыз 1694 1 жыл
126 Сүрмелі Әли паша 13 наурыз 169422 сәуір 1695 1 жыл
127 Алмас Мехмет паша 3 мамыр 169511 қыркүйек 1697 2 жыл
128 Көпрүлі Амжазада Қажы Құсайын паша 17 қыркүйек 169726 қаңтар 1699 2 жыл
Әлсіреу дәуірі
(26 қаңтар 169910 қаңтар 1792)
Көпрүлі Амжазада Қажы Құсайын паша 26 қаңтар 16994 қыркүйек 1702 3 жыл
129 Далтабан Мұстафа паша 4 қыркүйек 170224 қаңтар 1703 5 ай
130 Рами Мехмет паша 25 қаңтар 170322 тамыз 1703 5 ай
131 Каваноз Ахмет паша 22 тамыз 170316 қараша 1703 3 ай
132 Дамат Хасан паша 18 қараша 170328 қыркүйек 1704 10 ай
133 Қалайлыкөз Қажы Ахмет паша қазан 170425 желтоқсан 1704 2 ай
134 Балташы Мехмет паша 25 желтоқсан 17043 мамыр 1706 2 жыл
135 Дамат Шорлылы Әли паша 3 мамыр 170615 маусым 1710 4 жыл
136 Көпрүлізада Дамат Нұман паша 16 маусым 171017 тамыз 1710 2 ай
137 Балташы Мехмет паша 18 тамыз 171020 қараша 1711 1 жыл
138 Гүржі Аға Жүсіп паша 20 қараша 171111 қараша 1712 1 жыл
139 Силахдар Сүлеймен паша 12 қараша 17126 сәуір 1713 5 ай
140 Қожа Ибраһим паша 6 сәуір 17137 сәуір 1713 1 күн
141 Силахдар Дамат паша 27 сәуір 17135 тамыз 1716 3 жыл
142 Қажы Халил паша 21 тамыз 1716қазан 1717 1 жыл
143 Нышаншы Мехмет паша қазан 17179 мамыр 1718 7 ай
144 Наушаһарлы Дамат Ибраһим паша 9 мамыр 17181 қазан 1730 12 жыл
145 Силахдар Дамат Мехмет паша 16 қазан 173023 қаңтар 1731 3 ай
146 Қабақұлақ Ибраһим паша 23 қаңтар 173111 қыркүйек 1731 9 ай
147 Топал Осман паша 21 қыркүйек 173112 наурыз 1732 6 ай
148 Хәкімұлы Әли паша 12 наурыз 173214 шілде 1735 3 жыл
149 Гүржі Ысмайыл паша 14 шілде 173525 желтоқсан 1735 5 ай
150 Силахдар Дамат Диметокалы Мехмет паша 10 қаңтар 17365 тамыз 1737 1 жыл
151 Мүхсінзада Әбдуллаһ паша 6 тамыз 173719 желтоқсан 1737 4 ай
152 Йеген Мехмет паша 19 желтоқсан 173723 наурыз 1739 1 жыл
153 Қажы Иваззада Мехмет паша 23 наурыз 173923 маусым 1740 1 жыл
154 Нышаншы Шехла Қажы Ахмет паша 22 шілде 17407 сәуір 1742 2 жыл
155 Хәкімұлы Әли паша 21 сәуір 17424 қазан 1742 6 ай
156 Сейіт Хасан паша 4 қазан 174210 тамыз 1746 4 жыл
157 Тирьяки Қажы Мехмет паша 11 тамыз 174624 тамыз 1747 1 жыл
158 Сейіт Әбдуллаһ паша 24 тамыз 17472 қаңтар 1750 3 жыл
159 Дивитдар Мехмет Әмин паша 9 қаңтар 17501 шілде 1752 2 жыл
160 Шорлылы Көсе Бахир Мұстафа паша 1 шілде 175216 ақпан 1755 3 жыл
161 Хәкімұлы Әли паша 16 ақпан 175519 мамыр 1755 3 ай
162 Наили Әбдуллаһ паша 19 мамыр 175524 тамыз 1755 3 ай
163 Силахдар Биік Әли паша 24 тамыз 175523 қазан 1755 2 ай
164 Жиырмасегіззада Мехмет Сейіт паша 25 қазан 17551 сәуір 1756 6 ай
165 Шорлылы Көсе Бахир Мұстафа паша 30 сәуір 17563 желтоқсан 1756 8 ай
166 Қожа Мехмет Рағып паша 12 қаңтар 17568 сәуір 1763 7 жыл
167 Тевкии Хамза Хамит паша 11 сәуір 176329 қыркүйек 1763 5 ай
168 Шорлылы Көсе Бахир Мұстафа паша 29 қыркүйек 176330 наурыз 1765 2 жыл
169 Мүхсінзада Мехмет паша 30 наурыз 17657 тамыз 1768 3 жыл
170 Силахдар Махир Хамза паша 7 тамыз 176820 қазан 1768 2 ай
171 Жалықзада Мехмет Әмин паша қазан 176812 тамыз 1769 10 ай
172 Молдован Әли паша 12 тамыз 176912 желтоқсан 1769 4 ай
173 Иваззада Халил паша 13 желтоқсан 176925 желтоқсан 1770 1 жыл
174 Силахдар Мехмет паша 25 желтоқсан 177011 желтоқсан 1771 1 жыл
175 Мүхсінзада Мехмет паша 11 желтоқсан 17716 тамыз 1773 3 жыл
176 Ізетті Мехмет паша 11 тамыз 17737 маусым 1775 2 жыл
177 Жалықшызада Дәруіш Мехмет паша 7 маусым 17755 қаңтар 1777 2 жыл
178 Даренделі Шебешізада Мехмет паша 5 қаңтар 17771 қыркүйек 1778 1 жыл
179 Қалапат Мехмет паша 1 қыркүйек 177822 тамыз 1779 11 ай
180 Силахдар Қарауәзір Сейіт Мехмет паша 22 тамыз 177920 ақпан 1781 1 жыл
181 Ізетті Мехмет паша 20 ақпан 178125 тамыз 1782 1 жыл
182 Жеген Сейіт Мехмет паша 25 тамыз 178231 желтоқсан 1782 4 ай
183 Халил Хамит паша 31 желтоқсан 178230 сәуір 1785 2 жыл
184 Хазинедар Шаһин Әли паша 30 сәуір 178525 қаңтар 1786 9 ай
185 Қожа Жүсіп паша 25 қаңтар 178628 мамыр 1789 3 жыл
186 Кетхүда Хасан паша 28 мамыр 17892 қаңтар 1790 8 ай
187 Алжирлі Ғази Хасан паша 2 қаңтар 179030 наурыз 1790 2 ай
188 Рущукті Шелебизада Шәріп Хасан паша 16 сәуір 179012 ақпан 1791 10 ай
189 Қожа Жүсіп паша 12 ақпан 179110 қаңтар 1792 11 ай
Ыдырау дәуірі
(10 қаңтар 17921 қараша 1922)
Қожа Жүсіп паша 10 қаңтар 17924 мамыр 1792 4 ай
190 Дамат Мелек Мехмет паша 4 мамыр 179221 қазан 1794 2 жыл
191 Сапыранболулы Ізетті Мехмет паша 21 қазан 179423 қазан 1798 4 жыл
192 Көр Жүсіп Зияуддін паша 23 қазан 179824 маусым 1805 7 жыл
193 Бостаншыбасы Хафиз Ысмайыл паша 24 қыркүйек 180513 қазан 1806 1 жыл
194 Ибраһим Хильми паша 13 қазан 18063 маусым 1807 7 ай
195 Шелеби Мұстафа паша 3 маусым 180728 шілде 1808 1 жыл
196 Әлемдар Мұстафа паша 28 шілде 180815 қараша 1808 4 ай
197 Шауышбасы Момыш паша 15 қараша 18081 қаңтар 1809 2 ай
198 Шархашы Әли паша 1 қаңтар 1809наурыз 1809 2 ай
199 Көр Жүсіп Зияуддін паша наурыз 180910 сәуір 1811 1 жыл
200 Лаз Әзіз Ахмет паша 10 сәуір 18115 қыркүйек 1812 1 жыл
201 Хүршіт Ахмет паша 5 қыркүйек 181230 наурыз 1815 3 жыл
202 Мехмет Әмин Рауып паша 30 наурыз 18156 қаңтар 1818 3 жыл
203 Бұрдырлы Дәруіш Мехмет паша 6 қаңтар 18185 қаңтар 1820 2 жыл
204 Испарталы Сейіт Әли паша 5 қаңтар 182021 сәуір 1821 1 жыл
205 Бендерлі Әли паша 21 сәуір 182130 сәуір 1821 9 күн
206 Қажы Сәлих паша 30 сәуір 182111 қараша 1822 1 жыл
207 Телі Әбдуллаһ паша 11 қараша 18224 наурыз 1823 4 ай
208 Силахдар Әли паша 4 наурыз 1823желтоқсан 1823 10 ай
209 Мехмет Сейіт Әліп паша желтоқсан 182315 қыркүйек 1824 10 ай
210 Бендерлі Мехмет Сәлім Сырры паша 15 қыркүйек 182426 қазан 1828 4 жыл
211 Топал Ізетті Мехмет паша 26 қазан 182828 қаңтар 1829 4 ай
212 Рәшіт Мехмет паша 28 қаңтар 182917 ақпан 1833 4 жыл
213 Мехмет Әмин Рауып паша 17 ақпан 18338 шілде 1839 6 жыл
214 Қожа Хүсрев Мехмет паша 8 шілде 183929 мамыр 1841 2 жыл
215 Мехмет Әмин Рауып паша 29 мамыр 18417 қазан 1841 5 ай
216 Топал Ізетті Мехмет паша 7 қазан 18413 қыркүйек 1842 1 жыл
217 Мехмет Әмин Рауып паша 3 қыркүйек 184230 маусым 1846 4 жыл
218 Қожа Мұстафа Рәшіт паша 30 маусым 184628 сәуір 1848 2 жыл
219 Ибраһим Сәрім паша 28 сәуір 184813 тамыз 1848 4 ай
220 Қожа Мұстафа Рәшіт паша 13 тамыз 184827 қаңтар 1852 4 жыл
221 Мехмет Әмин Рауып паша 27 қаңтар 18527 наурыз 1852 2 ай
222 Қожа Мұстафа Рәшіт паша 7 наурыз 18527 тамыз 1852 5 ай
223 Мехмет Әмин Әли паша 7 тамыз 18524 қазан 1852 2 ай
224 Дамат Мехмет Әли паша 4 қазан 185214 мамыр 1853 7 ай
225 Мұстафа Наили паша 14 мамыр 185330 мамыр 1854 1 жыл
226 Кипрлі Мехмет Әмин паша 30 мамыр 185424 қараша 1854 6 ай
227 Қожа Мұстафа Рәшіт паша 24 қараша 18544 мамыр 1855 6 ай
228 Мехмет Әмин Әли паша 4 мамыр 18551 желтоқсан 1856 1 жыл
229 Қожа Мұстафа Рәшіт паша 1 желтоқсан 18562 тамыз 1857 9 ай
230 Мұстафа Наили паша 2 тамыз 185723 қазан 1857 2 ай
231 Қожа Мұстафа Рәшіт паша 23 қазан 18577 қаңтар 1858 3 ай
232 Мехмет Әмин Әли паша 7 қаңтар 18588 қазан 1859 1 жыл
233 Кипрлі Мехмет Әмин паша 8 қазан 185924 желтоқсан 1859 2 ай
234 Мүтержім Мехмет Рүшді паша 24 желтоқсан 185927 мамыр 1860 6 ай
235 Кипрлі Мехмет Әмин паша 27 мамыр 186025 маусым 1861 1 жыл
235 Кипрлі Мехмет Әмин паша 25 маусым 18616 тамыз 1861 2 ай
236 Мехмет Әмин Әли паша 6 тамыз 186122 қараша 1861 3 ай
237 Кешешізада Мехмет Әмин Фуат паша 22 қараша 18616 қаңтар 1863 1 жыл
238 Жүсіп Кәміл паша 6 қаңтар 18633 маусым 1863 4 ай
239 Кешешізада Мехмет Әмин Фуат паша 3 маусым 18635 маусым 1866 3 жыл
240 Мүтержім Мехмет Рүшді паша 5 маусым 186611 ақпан 1867 8 ай
241 Мехмет Әмин Әли паша 11 ақпан 18677 қыркүйек 1871 4 жыл
242 Махмұт Нәдім паша 7 қыркүйек 187131 шілде 1872 10 ай
243 Мидхат паша 31 шілде 187219 қазан 1872 1 жыл
244 Мүтержім Мехмет Рүшді паша 19 қазан 187215 наурыз 1873 5 ай
245 Ахмет Есет паша 15 наурыз 187315 сәуір 1873 1 ай
246 Ширванизада Мехмет Рүшді паша 15 сәуір 187314 ақпан 1874 10 ай
247 Құсайын Әуні паша 14 ақпан 187425 сәуір 1875 1 жыл
248 Ахмет Есет паша 25 сәуір 187526 тамыз 1875 4 ай
249 Махмұт Нәдім паша 26 тамыз 187512 мамыр 1876 9 ай
250 Мүтержім Мехмет Рүшді паша 12 мамыр 187619 желтоқсан 1876 7 ай
251 Мидхат паша 19 желтоқсан 18765 ақпан 1877 3 ай
252 Ибраһим Атхам паша 5 ақпан 187711 қаңтар 1878 2 жыл
253 Ахмет Хамди паша 11 қаңтар 18784 ақпан 1878 1 ай
254 Ахмет Уәпік паша 4 ақпан 187818 сәуір 1878 2 ай
255 Мехмет Садық паша 18 сәуір 187828 мамыр 1878 1 ай
256 Мүтержім Мехмет Рүшді паша 28 мамыр 18784 маусым 1878 7 күн
257 Мехмет Есет Савфет паша 4 маусым 18784 қазан 1878 4 ай
258 Қайыреддін паша 4 қазан 187828 шілде 1878 9 ай
259 Ахмет Әріпи паша 28 шілде 187818 қазан 1879 3 ай
260 Кіші Мехмет Сейіт паша 18 қазан 18799 маусым 1880 8 ай
261 Мехмет Қадір паша 9 маусым 188012 қыркүйек 1880 3 ай
262 Кіші Мехмет Сейіт паша 12 қыркүйек 18802 мамыр 1882 2 жыл
263 Әбдірахман Нұреддін паша 2 мамыр 188212 шілде 1882 2 ай
264 Кіші Мехмет Сейіт паша 12 шілде 188230 қараша 1882 4 ай
265 Ахмет Уәпік паша 1 желтоқсан 18823 желтоқсан 1882 2 күн
266 Кіші Мехмет Сейіт паша 3 желтоқсан 188224 қыркүйек 1885 3 жыл
267 Мехмет Кәміл паша 24 қыркүйек 18854 қыркүйек 1891 6 жыл
268 Ахмет Жеват паша 4 қыркүйек 18919 маусым 1895 4 жыл
269 Кіші Мехмет Сейіт паша 9 маусым 18953 қазан 1895 4 ай
270 Мехмет Кәміл паша 3 қазан 1895қараша 1895 1 ай
271 Халил Рыфат паша қараша 18959 қараша 1901 6 ай
272 Кіші Мехмет Сейіт паша 13 қараша 190115 қаңтар 1903 1 жыл
273 Мехмет Фәрит паша 15 қаңтар 190322 шілде 1908 5 жыл
274 Кіші Мехмет Сейіт паша 22 шілде 19086 тамыз 1908 15 күн
275 Мехмет Кәміл паша 6 тамыз 1908ақпан 1909 6 ай
276 Ахмет Тәупік паша 31 наурыз 19095 мамыр 1909 2 ай
277 Құсайын Хильми паша 5 мамыр 190912 қаңтар 1910 8 ай
278 Ибраһим Хаққы паша 12 қаңтар 191029 қыркүйек 1911 1 жыл
279 Кіші Мехмет Сейіт паша 4 қазан 191117 шілде 1912 9 ай
280 Ахмет Мұхтар паша 22 шілде 191229 қазан 1912 3 ай
281 Кәміл паша 29 қазан 191223 қаңтар 1913 3 ай
282 Мехмет Шевкет паша 23 қаңтар 191311 маусым 1913 6 ай
283 Сейіт Халим паша 12 маусым 19133 ақпан 1917 4 жыл
284 Талғат паша 4 ақпан 19178 қазан 1918 1 жыл
285 Ахмет Ізетті паша 14 қазан 19188 қараша 1918 1 ай
286 Ахмет Тәупік паша 11 қараша 191810 наурыз 1919 4 ай
287 Дамат Ферит паша 10 наурыз 19194 қазан 1919 7 ай
288 Әли Рыза паша 4 қазан 19192 наурыз 1920 5 ай
289 Салих Хүлісі паша 2 наурыз 19205 сәуір 1920 1 ай
290 Дамат Ферит паша 5 сәуір 192018 қазан 1920 1 ай
291 Ахмет Тәупік паша 21 қазан 19201 қараша 1922 2 жыл

Қызықты деректер[өңдеу]

  • Алғашқы садрағзам Алаеддин паша алғашқы Османлы билеушісі I Османның үлкен баласы еді, ал Османнан кейін билеуші болған Орханның ағасы болған, яғни ол Османлы әулетіне жатады.
  • 5-ші садрағзам Шандарлы Қара Халил Қайыреддин паша ең көп садрағзамдық етті. Ол 1364-1387 жж. 23 жыл садрағзам болды.
  • 111-ші садрағзам Зұрназен Мұстафа паша ең аз садрағзамдық етті. Ол 5 наурыз 1656 жылы 4 сағат садрағзам болды.
  • 45-ші садрағзам Соколлы Мехмет паша үш сұлтан тұсында (I Сүлеймен, II Сәлім, III Мұрат) 14 жыл бойы садрағзам болды (1565-1579 жж.).
  • 74-ші және 88-ші садрағзам Дамат Халил паша төрт сұлтан тұсында (I Ахмет, I Мұстафа, II Осман, IV Мұрат) садрағзам болды (1616-1619 жж. және 1626-1628 жж.).
  • II Сәлім ешқашан садрағзам ауыстырмады. 8 жыл билесе де, оның билік құруына дейін де, билік құруынан кейін де Соколлы Мехмет паша садрағзам болып қала берді.
  • II Әбділхамит өз заманында (1876-1909 жж.) 26 рет садрағзамдарды ауыстырды.
  • 1878 жылдың ішінде садрағзамдар бір-бірін 8 рет ауыстырды.
  • 260-шы, 262-ші, 264-ші, 266-шы, 269-шы, 272-ші, 274-ші және 279-шы садрағзам болған Кіші Мехмет Сейіт паша 8 рет садрағзам болды.
  • Садрағзамдар 290 рет ауысты, алайда садрағзамдардың саны — тек 217.

Тағы қараңыз[өңдеу]