I Осман

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
Мұнда ауысу: шарлау, іздеу
I Осман
осм. عثمان اول‎ — Oŝmân-ı evvel
I Осман
Лауазымы
Ту
Османлы мемлекетінің 1-ші ұлыбейі
27 шілде 1299 — 1 тамыз 1326
(Лақап аты Қара I Осман)
Ізашары: Лауазым пайда болды
Ізбасары: Орхан бей
Қайы тайпасының көсемі
1281 — 27 шілде 1299
Ізашары: Ертұғрыл бей
Ізбасары: Лауазым ыдыратылды
Өмірбаяны
Мамандығы: Қолбасшы
Діні: Ислам
Дүниеге келуі: 1258
Сөгүт, Шығыс Рим империясы
Қайтыс болуы: 1 тамыз 1326 (68 жас)
Бурса, Османлы мемлекеті
Жерленді: Бурсада
Династия: Османлы әулеті
Әкесі: Ертұғрыл бей
Анасы: Халиме қатын
Жұбайы: Малхун қатын
Рабиға Бала қатын
Балалары: Ұлдары:
Алаеддин паша
Орхан
Пазарлы бей
Шопан бей
Хамит бей
Мәлік бей
Саужы бей
Қыздары:
Фатима қатын
Хан қатын

I Осман (осм. عثمان اول‎ — Oŝmân-ı evvel; 12581 тамыз 1326) — Османлы мемлекетінің 1-ші ұлыбейі және негізін қалаушысы[1], қолбасшы.

I Осман 1281 жылы қайтыс болған әкесі Ертұғрыл бейден Кіші Азиядағы түрік ордаларын мұраланады. Кейін 1299 жылы I Осман осы ордаларды біріктіріп, Османлы бейлігін құрды. Жаңа мемлекеттің әр азаматы өз билеушілерінің есімімен "османлылар" деп аталып кетті. Келешекте бұл ел өз заманының ең қуатты еліне айналды. Алдымен I Османның немересі I Мұрат өзін сұлтан етіп жариялайды. Ал II Мехмет Константинопольді жаулап алып, осы елді империяға айналдырды. I Сәлім Мекке мен Мединені өз қол астына алып, өзін халиф етіп жариялайды. Ал оның баласы I Сүлеймен 46 жыл билеп, елді дамудың шарықтау шыңына дейін жеткізді. Осылайша I Осман әлем тарихындағы ең ұлы мемлекеттердің бірі Османлы мемлекетінің негізін қалаушысы болды, және адамзат тарихындағы ең ұлы әулеттерінің бірі Османлы әулетінің арғы атасы болды.

Өмірбаяны[өңдеу]

I Осман 1258 жылы Сөгүт қаласында қайы тайпасынынң көсемі Ертұғрыл бейдің шаңырағында дүниеге келді. Сол кезде әкесі қайы тайпасын моңғол шапқыншылығынан сақтап жүрді. Батыстағы Шығыс Рим империясы әлсіреді, ал шығыстағы түрік бейліктері бөлшектеніп, Ертұғрыл бейге қауіп-қатер көрсете алмады.

I Осман тұсындағы Османлы мемлекеті

1281 жылы Ертұғрыл бей қайтыс болып, тақ I Османға бұйырды. Оның тұсында Хулагу ханнан сақтанған түркі тайпалары оның ордасына қосылып, әскерін күшейтті. Сақтанғандардың көбісі дін үшін күрес жүргізді, ал дін әскердің рухын биіктетті.

I Осман таққа 24 жасында отырды. Сол кезде ол халыққа өзінің көсемдік және батырлық қасиеттерін көрсете білді. Оның жас кезіндегі табыстары мен қаһармандығы, Малхун қатынға деген махаббат сезімі, оның көңілін табуы — сол кездегі Шығыс ақындарының сүйікті тақырыптары болатын.

Османлы тарихшылары I Османның есімін «қаңқаларды ұратын» деген мағынада қолдануды ұнатқан. Сонымен қатар Осман есімі «патша жұртшысы» деген мағынада қолданылатын, ал патша жұртшысы Шығыстың егемендік пен батырлық қуатының танымбелгісі болған.

1299 жылы Османлы бейлігі құрылғаннан кейін, Анадолыда османлыларға Қараманұлылардан басқа лайықты қарсылас табылмады. Османлылар мен Қараманұлылар арасында аса қатты бақталастық I Осман тұсында басталып, оның бірнеше ізбасарларының тұсында жалғасты. Османлы ұлыбейі Қараман әмірінен күштірек болатын, алайда I Османды Византияның бай жерлері Қараман жазықтарынан гөрі көбірек баурады. I Османның өмірінің соңы Византия қалаларын жаулауға арналды. Солтүстік-батыс бағыттағы османлылар экспансиясы I Осман көп жеңіс әкелді.

1301 жылы Никеяда болған Бафей шайқасында османлылар византиялықтарды жеңген соң, I Осман өз қарулы күштерін Византияға жақындатты. Ғазауат жауынгерлері, ислами ғұламалар және дәруіштер Османлы Бейлігіне көше бастады. Көшіп келгендер оның әскерінің негізгі күшіне айналды. Ғазауат жауынгерлерінің көшіп келуін келесі османлы билеушілері де мадақтады.

Османлылардың күшейіп жатқан күш-қуатынан үрейленген византиялықтар өз тұрғындарын ауылдардан қалаларға көшіріп, теңіз флотын дамыта бастады. Византиялықтар I Османның Еуропадағы кеңеюіне кедергі болуға тырысты, алайда соған қарамастан I Осман Эгей теңізіндегі Эфес қаласын басып алды. Кейін I Осман көшіп келгендердің көмегімен византиялықтардың Қара теңіз жағалауындағы жерлерді де жаулап алды. I Османның соңғы жорығы Бұрса жорығы болды. Бұрса жаулауы османлыларға өте маңызды болды. Себебі, I Османның баласы және ізбасары Орхан бұл қаланы Османлы бейлігінің елордасы етті.

Садрағзамы[өңдеу]

Есімі Қызмет атқарған мерзімі Уақыты
1 Алаеддин паша 13201 тамыз 1326 6 жыл

Дереккөздер[өңдеу]

  1. The Sultans: Osman Gazi. TheOttomans.org. Басты дереккөзінен мұрағатталған 23 желтоқсан 2012.

Сілтемелер[өңдеу]

Ottoman flag.svg Ұлы Османлы Мемлекетінің сұлтандары Imperial standard of the Ottoman Sultan.svg
Ізашары
Лауазым ұйымдастырылған
I Осман
27 шілде 12991 тамыз 1326
Ізбасары
Орхан
I Осман · Орхан · I Мұрат · I Баязит · Сұлтанаралық · I Мехмет · II Мұрат · II Мехмет · II Мұрат · II Мехмет · II Баязит · I Сәлім · I Сүлеймен · II Сәлім · III Мұрат · III Мехмет · I Ахмет · I Мұстафа · II Осман · I Мұстафа · IV Мұрат · Ибраһим · IV Мехмет · II Сүлеймен · II Ахмет · II Мұстафа · III Ахмет · I Махмұт · III Осман · III Мұстафа · I Әбділхамит · III Сәлім · IV Мұстафа · II Махмұт · I Әбділмәжит · Әбділғазиз · V Мұрат · II Әбділхамит ·
V Мехмет · VI Мехмет · II Әбділмәжит (соңғы халиф)
Әулет · Шежіре · Санат