III Ахмет

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
Jump to navigation Jump to search

III Ахмет
осм. آحمد ثالث‎ — Âhmed-i sâlis
Мүміндер әмірі
Екі киелі қаланың қызметкері
III Ахмет
Лауазымы
Ту
Османлы мемлекетінің 23-ші сұлтаны
Ислам халифатының 88-ші халифі
22 тамыз 1703 — 2 қазан 1730
(Лақап аты Лала дәуірі сұлтаны III Ахмет)
Ізашары: II Мұстафа
Ізбасары: I Махмұт
Өмірбаяны
Мамандығы: Ақын
Діні: Ислам
Дүниеге келуі: 30 желтоқсан 1673(1673-12-30)
Константинополь, Османлы мемлекеті
Қайтыс болуы: 1 маусым 1736(1736-06-01) (62 жас)
Константинополь, Османлы мемлекеті
Жерленді: Жаңа Уәлиде сұлтан мешіті, Ыстамбұл
Династия: Османлы әулеті
Әкесі: IV Мехмет
Анасы: Әметулла Рабиға Гүлнүш сұлтан
Жұбайы: Әметулла Бану сұлтан
Рүкие сұлтан
Әмина Михришаһ сұлтан
Қадиша сұлтан
Шаһин сұлтан
Рабиға Шерми сұлтан
Әмина Мүшәлли сұлтан
Зейнеп сұлтан
Гүлшең сұлтан
Фатима сұлтан
Үммігүлсім сұлтан
Хүснүшаһ сұлтан
Фатима Хүмашаһ сұлтан
Хүррем сұлтан
Мейлі сұлтан
Назифе сұлтан
Нижат сұлтан
Ханифе сұлтан
Айша Бұхари сұлтан
Шайесте сұлтан
Хатем сұлтан
Хафса сұлтан
Жаңаханшаһ сұлтан
Балалары: Ұлдары:
III Мұстафа
I Әбділхамит
Сүлеймен шаһзада
Баязит шаһзада
Мехмет шаһзада
Ибраһим шаһзада
Нұман шаһзада
Сәлім шаһзада
Әли шаһзада
Иса шаһзада
Мұрат шаһзада
Сейфеддин шаһзада
Әбділмәжит шаһзада
Әбділмәлік шаһзада
Қыздары:
Фатима сұлтан
Үлкен Әмина сұлтан
Рабиға сұлтан
Хабиба сұлтан
Үлкен Зейнеп сұлтан
Зүбейде сұлтан
Есма сұлтан
Қадиша сұлтан
Үлкен Рүкие сұлтан
Салиха сұлтан
Әтике сұлтан
Райхан сұлтан
Есіме сұлтан
Фердана сұлтан
Назифе сұлтан
Наиле сұлтан
Айша сұлтан
Әметуллаһ сұлтан
Үмміселма сұлтан
Кіші Әмина сұлтан
Кіші Рүкие сұлтан
Кіші Зейнеп сұлтан
Сабиха сұлтан
Наз сұлтан
Қолтаңбасы: Қолтаңбасы

III Ахмет (осм. آحمد ثالث‎ — Âhmed-i sâlis; ақындық лақап аты — Нәжіп (түр. Necib); 12 желтоқсан 16731 маусым 1730) — Османлы мемлекетінің 23-ші сұлтаны, Ислам халифатының 88-ші халифі, ақын.

Өмірбаяны[өңдеу]

III Ахмет 1673 жылы османлы елордасы Константинопольде османлы сұлтаны IV Мехмет шаңырағында дүниеге келді.

Билеген жылдары[өңдеу]

Қырым ханына Ресейге қарсы соғыста көмектесті. 1709 жылы Полтава шайқасында жеңілген швед патшасы XII Карл III Ахметтен баспана сұрады. Османлы үкіметі шведтердің ресейліктерге жеңілісіне аса таңғалды. 1710 жылы османлы-ресей соғысы басталды. Ресейдің 1711 жылғы Прут жорығы балқандық христиандардан көмек таппаған І Петр үшін сәтсіз аяқталып, қоршалған ресейлік әскер берілді. 23 шілдеде Прут бітім шарты бекітілді. Бұл бітім шарт бойынша ресейліктер османлыларға Азовты өткізді. Сондықтан ресейліктер азов эскадрасын жоюға мәжбүр болды, бірақ 4 кемені жоймай, османлыларға тиімді сатты.

1715 жылы османлылар Венецияға соғыс ашып, Мореяны оңай жаулап алды. Ал 1716 жылы Аустрия османлыларға соғыс ашты. Еуген фон Савойен бастаған аустриялық әскер османлы әскерін 1716 жылдың 5 тамызында Петерварадин шайқасында, ал 1717 жылы Белград түбінде жеңіп, қаланы басып алды. 1718 жылдың 21 шілдесінде жасалған Пожаревац бітім шарты бойынша османлылар аустриялықтарға Солтүстік Босния, Солтүстік Сербия, Белград, Банат және Кіші Валахияны өткізді.

Наушаһарлы Дамат Ибраһим паша Франция елшілігін қабыл етуі. Жан-Баптист ван Мур. 17 қазан 1724 жыл

Қызғалдақтар дәуірі[өңдеу]

Соғыс аяқталған соң, III Ахмет османлылардың еуропалықтардан соғыс өнері, ғылым, мәдениет және т.б. салаларда артта қалғанын көріп, елдің осы салаларда даму іс-шараларын ұйымдастыруға кірісті. Сұлтан бұйрығымен Францияға елшілік жіберілді. Бұл елшілік Францияның мемлекеттік құрылымын, ғылымын, мәдениетін, француздардың тұрмысын зерттеу үшін жіберілді. 1720 жылы Францияға келген елшілік керекті деректерді "Сапарнама" кітабында жинады. Мехмет әфенді бастаған елшілік елге оралып, диуанда сұлтан мен уәзірлерге Франция жайлы мәлімдеме жасады. Мәлімдемеде француздардың ғылым мен мәдениетте, соғыс ісінде жасаған жетістіктері жайлы айтылды. Сапаратнама кітабында сипатталған француздардың тұрмысы мен еуропалықтардың сән-салтанаты османлы шонжарларын өте қызықтырды. Сондықтан сол кезде Османлы мемлекетінде қызғалдақтарды өсіру сәнге айналды. Кейін қызғалдақтардың өсірілуі сәнге айналғаны сонша — 1718-1730 жылдар османлы тарихында "Лала дәуірі" (түр. Lâle Devri) деген атаумен әйгілі. Садрағзам Наушаһарлы Дамат Ибраһим паша басшылығымен елде сауаттылық деңгейі өсті, османлы тіліне көптеген ғылыми еңбектер аударылды. Ғалым Ибраһим Мүтеффериқа алғашқы османлы типографиясын ашты. 1729 жылдың 31 қаңтарында бұл типографияда 1 000 данамен алғашқы османлы тіліндегі кітап басылды.

Тақтан тайдырылуы[өңдеу]

1720 жылдары ауған падишаһы Ашраф ханның Иранға кіруін пайдаланып, османлылар сефевидтерге батыстан шабулдап, Күнгей Кавказ бен Батыс Ирандағы көптеген жерлерді жаулап алды. Бірақ жолда олар Ашраф хан әскеріне кезігіп, ауғандардан жеңілді. Бұл хабар Константинопольге жеткенде, Патрон Халил төңкерісі басталып, 1730 жылдың 1 қазанында садрағзам Наушаһарлы Дамат Ибраһим паша өлім жазасына кесілді, ал келесі күні сұлтан III Ахмет тақтан тайдырылды.

Ажалы[өңдеу]

Сұлтан тайдырылуынан алты жыл өткен соң, 1736 жылдың 1 маусымында III Ахмет қайтыс болды. Мәйіті әжесі Тұрхан Қадиша салған Жаңа Уәлиде сұлтан мешітінің жаңындағы мазарда жерленді.

Суреттері[өңдеу]

Садрағзамдары[өңдеу]

Есімі Қызмет атқарған мерзімі Уақыты
131 Каваноз Ахмет паша 22 тамыз 170316 қараша 1703 3 ай
132 Дамат Хасан паша 18 қараша 170328 қыркүйек 1704 10 ай
133 Қалайлыкөз Қажы Ахмет паша қазан 170425 желтоқсан 1704 2 ай
134 Балташы Мехмет паша 25 желтоқсан 17043 мамыр 1706 1 жыл 5 ай
135 Дамат Шорлылы Әли паша 3 мамыр 170615 маусым 1710 4 жыл 1 ай
136 Көпрүлізада Дамат Нұман паша 16 маусым 171017 тамыз 1710 2 ай
137 Балташы Мехмет паша 18 тамыз 171020 қараша 1711 1 жыл 3 ай
138 Гүржі Аға Жүсіп паша 20 қараша 171111 қараша 1712 1 жыл
139 Силахдар Сүлеймен паша 12 қараша 17126 сәуір 1713 5 ай
140 Қожа Ибраһим паша 6 сәуір 17137 сәуір 1713 1 күн
141 Силахдар Дамат паша 27 сәуір 17135 тамыз 1716 3 жыл 4 ай
142 Қажы Халил паша 21 тамыз 1716қазан 1717 1 жыл 2 ай
143 Нышаншы Мехмет паша қазан 17179 мамыр 1718 7 ай
144 Наушаһарлы Дамат Ибраһим паша 9 мамыр 17181 қазан 1730 12 жыл 6 ай
Ottoman flag.svg Ұлы Османлы Мемлекетінің сұлтандары Imperial standard of the Ottoman Sultan.svg
Ізашары
II Мұстафа
III Ахмет
22 тамыз 17032 қазан 1730
Ізбасары
I Махмұт
I Осман · Орхан · I Мұрат · I Баязит · Сұлтанаралық · I Мехмет · II Мұрат · II Мехмет · II Мұрат · II Мехмет · II Баязит · I Сәлім · I Сүлеймен · II Сәлім · III Мұрат · III Мехмет · I Ахмет · I Мұстафа · II Осман · I Мұстафа · IV Мұрат · Ибраһим · IV Мехмет · II Сүлеймен · II Ахмет · II Мұстафа · III Ахмет · I Махмұт · III Осман · III Мұстафа · I Әбділхамит · III Сәлім · IV Мұстафа · II Махмұт · I Әбділмәжит · Әбділғазиз · V Мұрат · II Әбділхамит ·
V Мехмет · VI Мехмет · II Әбділмәжит (соңғы халиф)
Әулет · Шежіре · Санат