Қырым хандығы

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
Jump to navigation Jump to search

Disambig gray.svg Басқа мағыналар үшін Қырым (айрық) деген бетті қараңыз.

{{{атауы}}}
30px


Flag of Russia.svg


Қырым татар сарбаздары польшалық сарбаздармен соғысуда.
Mengli Giray at the court of Ottoman sultan Bayezid II

Қырым хандығы-Алтын Орда ыдырағаннан кейін Қырым түбегінде құрылған мемлекет (1430 — 1783).


13 ғасырдың аяғында Қырым түбегінде Алтын Ордаға тәуелді ерекше аймақ құрылды. Оның орталығы — Солхат қаласы болды. Алтын Орда билеушілерінің өзара күрес-тартыстарынан кейін Қажы Керей (1397 –1466 жж.) мен оның ұлы Меңлі Гирей хан (1428 — 1515) 1443 жылы тәуелсіз Қырым хандығының негізін қалады. Оған Қырым түбегінен басқа Днепрдің төменгі бөлігі де кірді. Ол хандықтың астанасы Қажы Керейдің билігінен бастап Бақшасарайда болды. 1475 жылы Қырымға түрік әскерлері басып кіріп, хандық Түркияға тәуелді болды. Қырым хандығы Ресей, Украина жерлеріне бірнеше жорықтар жасады. Қырым әскерлерінің орыс жеріне жорықтары әсіресе Ливон соғысы (1558 — 83) кезінде жиіледі. 16 — 17 ғасырларда Ресей өкіметі оңтүстік шекарасын Қырым татарларынан қорғау үшін шекара бекініс шептерін құрды. Орыстардың 1687 — 89 жылдары Қырымға жасаған жорықтары нәтижесіз аяқталды. 18 ғасырдағы орыс-түрік соғысында Ресей жеңіске жетіп, Қырым хандығы әлсірей бастады. 1774 жылы Күшік-Қайнарджа бітімі бойынша Қырым хандығы Түркияның қол астынан шығып, Ресейдің қарамағындағы тәуелсіз ел болып танылды. 1783 жылы Қырым хандығы Ресей империясының құрамына кірді.[1]

Тағы қараңыз[өңдеу]

Дереккөздер[өңдеу]

Gerae-tamga.png Қырым хандары

15 ғасыр
I Қажы КерейНұр ДәулетХайдар ханI Меңлі Керей

16 ғасыр
Мехмед I КерейГазы I ГерайСаадет I ГерайИслям I ГерайСахиб I ГерайДәулет I ГирейМехмед II ГерайИслям II ГерайСаадет II ГерайГазы II ГерайФетих I Герай

17 ғасыр
Тохтамыш ГерайСелямет I ГерайЖәнібек ГерейМехмед III ГерайИнает ГерайБахадыр I ГерайМехмед IV ГерайИслям III ГерайАдиль ГерайСелим I ГерайМурад ГерайХаджи II ГерайСаадет III ГерайСафа ГерайДәулет II Гирей

18 ғасыр
Газы III ГерайКаплан I ГерайДәулет III ГирейСаадет IV ГерайМенгли II ГерайФетих II ГерайСелямет II ГерайСелим II ГерайАрслан ГерайХалим ГерайКырым ГерайСелим III ГерайМаксуд ГерайДәулет IV ГирейКаплан II ГерайСахиб II ГерайШахин ГерайБахадыр II Герай

Ортаққорда бұған қатысты медиа файлдар бар: Category:Crimean Khanate