Уильям Гарвей
Гарвей (Harvey) Уильям (1578-1657 ж.ж.) — қазіргі кездегі физиология мен эмбриология ғылымдарының негізін қалаған ағылшын дәрігері.
Жұмыстары
[өңдеу | қайнарын өңдеу]Гарвей 1628 жылы жарық көрген "Жануарлар жүрегі мен қанның қозғалысы туралы анатомиялық зерттеу" атты еңбегінде жануарлар организмі қанайналымы жүйесінде үлкен қанайналым шеңберінің болатындығын тәжірибе жүзінде дәлелдеп, ірі қан тамырлары — артериялар мен веналардың арасында, оларды өзара байланыстыратын тым жіңішке қан тамырларының болатындығы туралы болжам айтып, қанайналым ілімі туралы дұрыс ғылыми тұжырым жасаған.
У. Гарвей 1651 жылы шыққан "Жануарлардың пайда болуы" деген еңбегінде "Omne vivum ex ovo", яғни "Барлық тіршілік тек жұмыртқадан" деген өз тұжырымын айтып, морфологияның эмбриология саласының қалыптасуына атсалысты.
1633 жылы У. Гарвей жануарлар эмбриологиясы жөніндегі ауқымды еңбегін жарыққа шығарды. Аталған ғылыми көзқарастары үшін У. Гарвей Галеннің кезінен бері қалыптасқан ғылыми тұрғыдағы замандас ғалымдар мен шіркеу қызметкерлерінен көп қудалау көрді.
De Motu Cordis
[өңдеу | қайнарын өңдеу]1628 жылы Франкфурт қаласында жарық көрген Exercitatio Anatomica de Motu Cordis et Sanguinis in Animalibus еңбегі қан айналымы туралы қалыптасқан ғылыми көзқарасты ұсынды. 72 беттен тұратын трактат I Карл корольге арналған арнаумен басталып, жүректің әрекеті мен қанның дене арқылы үздіксіз қозғалысын сипаттайтын 17 тарауды қамтиды.[1]
Харвей өзінің зерттеулерінде тек кішкентай линзаны қолданғандықтан, Антони ван Левенгукке қолжетімді жетілдірілген микроскоптық мүмкіндіктерге ие бола алмады. Сондықтан трактаттың кей бөлімдерінде ол теориялық пайымдауларға сүйенуге мәжбүр болды.[2]
Харвей жүректі оның белсенді күйінде зерттеу қажеттігін атап өтіп, бұл үрдістің ерекше күрделі екенін былай сипаттады:
«…Мен бұл істі соншалықты қиын деп таптым… жүректің қозғалысын тек Құдай ғана түсіне алатындай көрінді. Қозғалыстың шапшаңдығынан систола мен диастола қашан болатынын анық айыра алмадым…»[3]
Харвей көптеген жануарларға тәжірибе жүргізе отырып, жүрек жұмысы мен қан қозғалысының заңдылықтарын анықтады. XVII ғасырдың өзінде ол ductus arteriosus-тың бар екенін көрсетіп, эмбриондағы қызметін сипаттаған. Ол эмбриондарда өкпе белсенді болмағандықтан, екі қарынша біртұтас орган ретінде әрекет етеді деп жазды.Харвейдің ашқан жаңалығы дәстүрлі медициналық көзқарастарға қайшы келді. Ғалым өзінің теориясы үлкен қарсылыққа тап болуы мүмкін екенін болжап:[3]
«…Менің бұл жаңалығым өте тосын әрі бұрын-соңды болмағандықтан, аз ғана адамдардың қызғанышынан емес, бүкіл адамзаттың қарсы болуынан қорқамын…»[4]
Медицинаға қосқан үлесі
[өңдеу | қайнарын өңдеу]Уильям Гарвей - ағылшын дәрігері, анатом. Қанайналымның тұйық екенін алғаш рет дұрыс түсіндірген. Үлкен қанайналым шеңберінің болатынын ашқан ғалым. Ол физиология ғылымының негізін салушы ғалым. [5] [6]
Дереккөздер
[өңдеу | қайнарын өңдеу]- ↑ Wear, A. (2001). William Harvey and the Mechanisms of the Body. Cambridge University Press.
- ↑ French, R.K. (1999). William Harvey’s Natural Philosophy. Cambridge University Press.
- ↑ a b Harvey, W. (1976). The Circulation of the Blood and Other Writings. Translated by K. J. Franklin. London: J. M. Dent
- ↑ Harvey, W. (1628). Exercitatio Anatomica de Motu Cordis et Sanguinis in Animalibus. Preface.
- ↑ Биоморфология терминдерінің түсіндірме сөздігі / — Алматы: «Сөздік-Словарь», 2009 жыл. ISBN 9965-822-54-9
- ↑ Әлімқұлова Р., Сәтімбеков Р. Ә 55 Биология: Жалпы білім беретін мектептің 8-сыныбына арналған оқулық. - 2-басылымы, өңделген, толықтырылған. — Алматы: Атамұра, 2008. - 320 бет. ISBN 9965-34-812-Х
 | Бұл мақаланы Уикипедия сапа талаптарына лайықты болуы үшін уикилендіру қажет. |
 | Бұл мақалада еш сурет жоқ.
Мақаланы жетілдіру үшін қажетті суретті енгізіп көмек беріңіз. Суретті қосқаннан кейін бұл үлгіні мақаладан аластаңыз.
|
|
Бұл — мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз. Бұл ескертуді дәлдеп ауыстыру қажет. |