Қазақстан Республикасының Мемлекеттік кеңесшісі

	Қазақстан Республикасының Мемлекеттік кеңесшісі
; Лауазымды иеленуші ; Ерлан Қарин ; 14 маусым 2022 жылдан бастап
Ресми резиденциясы	Ақорда, Астана
Тағайындайды	Қазақстан Президенті
Лауазым пайда болды	1995 жыл
Алғашқысы	Ахметжан Есімов (мемлекеттік хатшы ретінде) ; Ерлан Қарин (мемлекеттік кеңесші ретінде)
Сайты	akorda.kz

Қазақстан Республикасының Мемлекеттік кеңесшісі (1995—2022 жылдары ҚР Мемлекеттік хатшысы) — Қазақстан Республикасының Президенті қызметке тағайындайтын және қызметтен босататын Қазақстан Республикасының лауазымды тұлғасы.

Мемлекеттік кеңесші өз қызметін Қазақстан Республикасы Президентінің тікелей басшылығымен жүзеге асырады, оған есеп береді және бақылауында болады: Президентке ішкі саясат саласы бойынша стратегиялық ұсыныстарды әзірлейді; Президенттің тапсырмасы бойынша ел ішінде және халықаралық қатынастарда оның мүддесін білдіреді; әлеуметтік-гуманитарлық сала қызметін үйлестіреді; Президент жанындағы Стратегиялық зерттеулер институтының, әртүрлі мемлекеттік комиссиялардың жұмысына жетекшілік етеді. Мемлекеттік кеңесшінің қызметін ұйымдық-құқықтық, ақпараттық-талдау жағынан қамтамасыз етуді Президент Әкімшілігі жүзеге асырады.

Лауазымды 2026 жылғы конституциялық референдумда жаңа Конституция жобасы мақұлданған жағдайда жою жоспарланған, оның орнына Вице-президент лауазымы енгізілмек.

Тарихы

Мемлекеттік хатшы лауазымы 1995 жылы жаңа Конституция қабылдануына байланысты жойылған Вице-президент лауазымының орнына енгізілді. Вице-президенттің қызметі жойылғанға дейін өкілеттіктері тұрақсыз болды: экономикалық реформаларды әзірлеуден бастап Президентпен және Премьермен арақатынасына қарай тұтастай протоколдық шаралармен айналысты. Мемлекеттік хатшының мәртебесі де мезгіл-мезгіл өзгеріп отырды.

1996 жылғы наурызда Республиканың бірінші мемлекеттік хатшысы Ахметжан Есімов болды. Мемлекеттік хатшыға үлкен өкілеттіктер — Ұлттық банк, Есеп комитеті, ҰҚК, яғни Президентке тікелей бағынатын мемлекеттік органдардың жұмысын үйлестіру және Үкіметке белгілі бір бақылау жасау тапсырылды. Бірақ Есімов бұл өкілеттіктерді ерекше пайдалана алмады. Оған қоса Президент жанындағы көптеген комиссиялар мен кеңестерге басшылық жасау тапсырылды.

1996 жылғы қазанда Есімов Үкіметке бірінші вице-премьер болып ауысып, оның орнына халық жазушысы Әбіш Кекілбаев тағайындалды. Әбіш Кекілбаевтың тұсында Мемлекеттік хатшының атқаратын қызметі таза протоколдық және идеологиялық функцияларға өзгертілді: Президенттің саясатын түсіндіріп, елшілердің сенім грамоталарын қабылдап, түрлі комиссиялар мен кеңестерге төрағалық етті.

2002 жылы Қасым-Жомарт Тоқаев үкіметі отставкаға кетіп, бұрынғы үкімет басшысы Мемлекеттік хатшы — Сыртқы істер министрі болып тағайындалды. Мемлекеттік хатшы Тоқаев протоколдық функцияларды сақтай отырып, сыртқы саяси блокты қарамағына алды. 2003 жылы ол Иманғали Тасмағамбетов үкіметі отставкаға кеткенге дейін істеді: Тоқаев жай ғана министр болып қалды да, ал Тасмағамбетов Мемлекеттік хатшы болып тағайындалды. Иманғали Нұрғалиұлына тек протоколдық және қоғамдық өкілеттіктер аздық етіп, саяси талдауды ала бастады. Бірақ ол бұл қызметте ұзақ уақыт жұмыс істемей, Президент Әкімшілігіне ауысты.

2004 жылы Мемлекеттік хатшы Оралбай Әбдікәрімов болды, оның тұсында функционал түпкілікті бекітілді: Президент саясатын насихаттау және қоғамдық-саяси жүктеме. Одан кейінгі барлық Мемлекеттік хатшылар осы функциялардың барлығын атқарды.

2007-2012 жылдары Мемлекеттік хатшы болған Қанат Саудабаев Қазақстанның ЕҚЫҰ-ға төрағалық етуі кезінде Мемлекеттік хатшылықты 2009-2011 жылдары Сыртқы істер министрі қызметімен ұштастырды.^[1]

2022 жылғы Конституцияға түзетулер нәтижесінде Мемлекеттік хатшы лауазымының атауы Мемлекеттік кеңесші болып өзгертілді.^[2]

2026 жылы Президент Қасым-Жомарт Тоқаев Ұлттық құрылтайдың V отырысында Вице-президент лауазымын қайта енгізуді, сонымен бірге Мемлекеттік кеңесші лауазымын қысқартуды ұсынды. Осылайша 2026 жылғы конституциялық референдумда жаңа Конституция жобасы мақұлданған жағдайда Мемлекеттік кеңесші лауазымын жою жоспарланған.^[3]

Мемлекеттік кеңесші өкілеттігі

Қазақстан Республикасының Президентіне ішкі саясат саласы бойынша стратегиялық ұсыныстарды тұжырымдайды;
Мемлекет басшысының тапсырмасы бойынша:

Қазақстан Республикасының Парламентімен және оның палаталарымен, басқа да мемлекеттік органдармен, саяси партиялармен және өзге де қоғамдық бірлестіктерімен қарым-қатынастарда; халықаралық қатынастарда оның мүдделерін білдіреді;

әлеуметтік-гуманитарлық сала: білім, ғылым, мәдениет және спорт мәселелері бойынша қызметті үйлестіреді;

Мемлекет басшысының жанындағы консультативтік-кеңесші органдардың:

Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл жөніндегі комиссияның,
Мемлекеттік наградалар жөніндегі комиссияның,
Азаматтық мәселелері жөніндегі комиссияның,
Мемлекеттік рәміздер мен ведомстволық және оларға теңестірілген өзге де наградалар геральдикасы жөніндегі республикалық комиссияның,
Шетелде кадрлар даярлау жөніндегі республикалық комиссияның,
Қазақстан Республикасының әл-Фараби атындағы ғылым мен техника саласындағы мемлекеттік сыйлығын беру жөніндегі комиссияның,
Қазақстан Республикасының Абай атындағы әдебиет пен өнер саласындағы мемлекеттік сыйлығын беру жөніндегі комиссияның,
Қоғамдық сананы жаңғырту бағдарламасын іске асыру жөніндегі ұлттық комиссияның,
Саяси қуғын-сүргін құрбандарын толық ақтау жөніндегі мемлекеттік комиссияның,
Ұлттық құрылтайдың және Жастар саясаты жөніндегі кеңестің қызметін үйлестіреді;

Қазақстан Республикасы Президентінің жанындағы Қазақстанның стратегиялық зерттеулер институтының қызметіне жетекшілік етеді, қоғамдық даму саласындағы мемлекеттік талдамалық құрылымдардың жұмысын үйлестіреді;

"Тәуелсіздік ұрпақтары" грантын тағайындау жөніндегі жұмысты үйлестіреді;
Қазақстан Республикасының Президентінің тапсырмаларына сәйкес өзге де өкілеттіктерді жүзеге асырады.^[4]

Өкілеттігін іске асыру

өкімдер шығаруға;
өзінің құзыретіне кіретін мәселелер бойынша орталық және жергілікті атқарушы органдарға тапсырмалар беруге;
Қазақстан Республикасы Үкіметінің, Мемлекет басшысының жанындағы консультативтік-кеңесші органдардың отырыстарына қатысуға;
өз құзыретіне жататын мәселелер бойынша мемлекеттік органдар мен лауазымды тұлғалардан қажетті ақпаратты, құжаттар мен басқа да материалдарды сұратуға және алуға;
өзінің құзыретіне кіретін мәселелер бойынша Қазақстан Республикасы Президенті актілерінің жобаларын әзірлеу, сондай-ақ Мемлекет басшысы алға қойған өзге де міндеттерді шешу үшін ведомствоаралық жұмыс топтарын құруға құқылы.

Мемлекеттік кеңесші қызметінің құқықтық негізін Қазақстан Республикасының Конституциясы, заңдары, Қазақстан Республикасы Президентінің өзге де актілері құрайды.

Қызметте болған адамдар

№	Аты-жөні	Лауазымға тағайындалды	Лауазымынан босатылды	Президенті
Қазақстанның мемлекеттік хатшылары (1995—2022)
1	Ахметжан Есімов (1950 туған)	4 наурыз 1996	24 қазан 1996	Нұрсұлтан Назарбаев (1990–2019)
2	Әбіш Кекілбайұлы (1939—2015)	30 қазан 1996	29 қаңтар 2002
3	Қасым-Жомарт Тоқаев (1953 туған)	29 қаңтар 2002	13 маусым 2003
4	Иманғали Тасмағамбетов (1956 туған)	13 маусым 2003	9 наурыз 2004
5	Оралбай Әбдікәрімов (1944 туған)	10 наурыз 2004	15 мамыр 2007
6	Қанат Саудабаев (1946 туған)	15 мамыр 2007	23 қаңтар 2012
7	Мұхтар Құл-Мұхаммед (1960 туған)	23 қаңтар 2012	16 қаңтар 2013
8	Марат Тәжин (1960 туған)	16 қаңтар 2013	21 қаңтар 2014
м.а.	Кәрім Мәсімов (1965 туған)	21 қаңтар 2014	2 сәуір 2014
9	Әділбек Жақсыбеков (1954 туған)	2 сәуір 2014	22 қазан 2014
м.а.	Нұрлан Нығматулин (1962 туған)	22 қазан 2014	11 қараша 2014
10	Гүлшара Әбдіқалықова (1965 туған)	11 қараша 2014	25 ақпан 2019
11	Бақытжан Сағынтаев (1963 туған)	1 наурыз 2019	24 наурыз 2019
12	Марат Тәжин (1960 туған)	24 наурыз 2019	18 қыркүйек 2019	Қасым-Жомарт Тоқаев (2019–)
13	Қырымбек Көшербаев (1955 туған)	18 қыркүйек 2019	5 қаңтар 2022
14	Ерлан Қарин (1976 туған)	5 қаңтар 2022	14 маусым 2022
Қазақстанның мемлекеттік кеңесшілері (2022 жылдан бастап)
1	Ерлан Қарин (1976 туған)	14 маусым 2022	қызметте

Қазақстанның мемлекеттік кеңесшілері (1990—1995)

Мемлекеттік кеңесші лауазымы алғаш рет Қазақ КСР-нің 1990 жылғы 20 қарашадағы Заңына сәйкес пайда болды. Ол бұрынғы Министрлер Кеңесі төрағасының орынбасары лауазымының орнына енгізілді. 1991 жылы 25 маусымда Қазақ КСР-нің Заңымен Премьер-министр орынбасары лауазымы қайта енгізілді, бірақ мемлекеттік кеңесші лауазымы жойылған жоқ. Лауазым 1995 жылғы Конституциялық реформадан кейін жойылды.

Аты-жөні	Лауазымға тағайындалды	Лауазымынан босатылды
Мырзатай Жолдасбеков	желтоқсан 1990	маусым 1991
Балташ Тұрсымбаев	желтоқсан 1990	маусым 1991
Қаратай Тұрысов	желтоқсан 1990	маусым 1991
Евгений Ёжиков-Бабаханов	желтоқсан 1990	маусым 1991
Юрий Хитрин	желтоқсан 1990	шілде 1992
Қадыр Бәйкенов	наурыз 1991	маусым 1991
Ұзақбай Қараманов	қазан 1991	қараша 1993
Төлеген Жүкеев	қаңтар 1992	маусым 1993
Қайырбек Сүлейменов	қазан 1992	қазан 1995
Әбіш Кекілбаев	қаңтар 1993	наурыз 1994
Шалбай Құлмаханов	қазан 1993	маусым 1994
Марат Тәжин	қазан 1994	қазан 1995
Әбіш Кекілбаев	сәуір 1995	желтоқсан 1995

Cілтеме

Қазақстан Республикасы Мемлекеттік хатшысының мәртебесі мен өкілеттіктері туралы ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ ПРЕЗИДЕНТІНІҢ ЖАРЛЫҒЫ, 2007 жылғы 13 тамыз N 379

Дереккөздер

http://www.akorda.kz/kz/secretary_of_state/on_the_status_and_authorities_of_secretary_of_state/decree_of_the_president_of_the_republic_of_kazakhstan Мұрағатталған 24 маусымның 2010 жылы.

[1] Госсекретари Казахстана глазами Ашимбаева - "качать права" или выживать

[2] О назначениях и отставках в Администрации президента

[3] Қазақстанда вице-президент лауазымы енгізіледі

[4] Қазақстан Республикасы Мемлекеттік кеңесшісінің мәртебесі мен өкілеттіктері, Қазақстан Республикасы Президентінің кейбір жарлықтарына өзгерістер енгізу және Қазақстан Республикасы Президентінің кейбір жарлықтарын күші жойылды деп тану туралы

[1]

[2]

[3]

[4]