Қаратау жотасы (Тянь-Шань)

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
Мұнда ауысу: шарлау, іздеу
Қаратау жотасы
Кентау. Вид 012 2007.jpg
Кентау қаласының аумағындағы Қаратау жотасы
Координаттар: 42°53′20″ с. е. 69°58′50″ ш. б. / 42.88889° с. е. 69.98056° ш. б. / 42.88889; 69.98056 (G) (O) (Я)Координаттар: 42°53′20″ с. е. 69°58′50″ ш. б. / 42.88889° с. е. 69.98056° ш. б. / 42.88889; 69.98056 (G) (O) (Я)  (T)
Орналасуы

 Қазақстан, Жамбыл облысы, Оңтүстік Қазақстан облысы

Тау жүйесі

Тянь-Шань

Пайда болған кезеңі

Протерозой, карбон, девон

Ұзындығы

420 км

Ені

60-80 км

Ең биік шыңы

Бессаз тауы

Биіктігі

2175 м

Қаратау жотасы (Қазақстан)
Montanya.svg
Қаратау жотасы

Қаратау - Тянь-Шань тау жүйесінің солтүстік-батысында орналасқан тау жотасы.

Географиялық орны[өңдеу]

Қаратау негізінен, Жамбыл облысының аумағында орналасқан. Тек солтүстік-батыс бөлігі Оңтүстік Қазақстан облысы аумағында. Солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай 420 км-ге созылып жатыр, енді жері 60 – 80 км (оңтүстік-шығысындағы Боралдай жотасы). Ең биік жері Бессаз тауы (2175 м). Жота қатарласа жатқан Кіші Қаратау және оңтүстік-батыс Қаратау жоталарынан тұрады. Бұларды бір-бірінен тауаралық ойыстар бөліп жатыр.

Геологиялық құрылымы[өңдеу]

Қаратаудың шығысы және Кіші Қаратау протерозойлық тақтатас және құмтастарынан оңтүстік-батыс Қаратау карбонның әктас, құмтас, конгломераттар және девонның жанартаутекті жыныстарынан түзілген. Қаратау қойнауында еліміздегі ірі полиметалл (Ащысай, Мырғалымсай, Байжансай, т.б.), фосфорит (Ақсай, Жаңатас) кендері шоғырланған.

Жер бедері[өңдеу]

Жоталардың тау бастары тегістеу келген жазық, беткейлері шатқалды, тік жартасты болып келген. Қаратаудың оңтүстік-батысын Сырдария, солтүстік-шығысын Талас өзендері алаптары алып жатыр.

Климаты[өңдеу]

Қаратау төңірегіндегі өңірге климат тұрғысынан өз әсерін тигізеді. Сондықтан жотаның оңтүстік-батысы мен солтүстік-шығысының ауа райында біраз айырмашылықтар бар. Қаңтар айындағы орташа температура жотаның солтүстік беткейі мен баурайында –10°С, оңтүстік-батысында –6°С. Жазы ыстық және құрғақ, шілденің орташа температурасы 22 – 26°С. Жауын-шашынның жылдық орташа мөлшері бөктерінде 200 – 400 мм, тауда 400 – 600 мм. Қаратау өңірінде жер асты суларының мол қоры бар.

Топырағы, өсімдігі мен жануарлар дүниесі[өңдеу]

Беткейлерінің топырағы қоңыр, қызғылт қоңыр. Тауаралық аңғарлар мен шатқалдарында бетеге, боз, көде, өзен аңғарларында тоғай өседі. Қазақстанның басқа жерінде жоқ, (35 – 40%) каучук ретінде қолдануға болатын тау сағызы осы Қаратау қойнауында мол кездеседі.Таутеке, борсық, түлкі, қасқыр, түрлі тышқан, сарышұнақ, т.б. мекендейді. 2004 жылы Қаратау қорығы құрылған.[1]

Дереккөздер[өңдеу]

  1. “Тараз энциклопедиясы”