Аббас әулеті

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
Мұнда ауысу: шарлау, іздеу
الخلافة العباسية
al-Khilāfah al-‘Abbāsīyyah
әл-Хилафа әл-Аббасия
Империя
Umayyad Flag.svg
750–1258 3by2white.svg
 
Mameluke Flag.svg
Location of Аббасилер хилафаты
Аббасилер халифатының шаорықтау шегі.
Астанасы Куфа
(750–762)
Әр-Раққа
(796–809)
Самарра
(836–892)
Бағдад
(762–796)
(809-836)
(892-1258)
Тіл(дері) Ресми тілі:
Араб
Жергілікті тілдер:
Арамей, Армян, Бербер, Копт, Грузин, Грек, Иврит, Орта парсы, Оғыз-Түрік,[1][2] Күрд[3]
Діні Әһл әс-Сунна
Government Хилафат
Халифа
 - 750–754 Әс-Саффах (first)
 - 1242–1258 Әл-Мустасим (last)
History
 - Established 750
 - Disestablished 1258
Area 11 100 000 km² (4 285 734 sq mi)
Population
 -  est. 20 000 000 
     Density 1,8 /km²  (4,7 /sq mi)
Currency Динар (алтын теңге)
Дирһам (күміс теңге)
Фалс (ақша) (мыс теңге)
Today part of

Аббас әулеті (الخلافة العباسية;al-Khilāfah al-‘Abbāsīyyah) -Араб халифатын билеген әулет (749-1258). Мұхаммед пайғамбардың La bracket.pngMohamed peace be upon him.svgRa bracket.png немере ағасы Аббас бин Абдуль-Мутталибтен тараған. Мұхаммед ибн Әлидің ұлы Ибраһим жіберген өкіл Әбу Муслим бастаған шииттік қозғалыс Умәйя әулетін тақтан тайдырған соң, Аббас әулеті үкімет басына келген. Аббас әулетінің алғашқы халифасы Әбу әл-Аббас әс-Саффах (750-754) болды. 762 жылы Аббас әулетінің астанасы Шамнан (Дамаск) Бағдадқа ауыстырылды. Аббас әулетінің мемлекеті әдебиеттерде, кейде «Бағдад халифаты» деп те аталады.

Һарун әр-Рашид кезіндегі Аббас әулетінің иелігі

Ол «Мұсылман ренессансы» дәуірінде мәдениеті, ғылымы, әдебиеті, философиясы, математикасы,географиясы, саудасы, т.б. әлемдік дамудың алдыңғы қатарындағы мемлекет болды. Бұл халифат төңірегіндегі көптеген халық өкілдері оған өзіндік үлестерін қосып отырды. Ежелгі Шығыс, Грек, Рим өркениетінің жетістіктеріне сүйенген араб мәдениеті Еуропа елдерінің дамуына көмектесті. Аббас әулеті арасынан һарун әр-Рашид (786-809), Мамун (813-833), әл-Мутасим (833-842) қызметтері айрықша аталды. Кейін VIII ғ.-дың ортасында мемлекет бірлігі әлсіреді. Әр аймақта Аббас тұқымдары немесе жергілікті билеуші топтар билік жүргізе бастады. X ғасырда буилер, одан селжұқтар Аббас әулетін ығыстырыл шығарды да, олар тек діни істерге ғана араласатын болды. 1258 жылы Хұлағу хан бастаған моңғолдар Бағдадты басып алып, Аббас әулетін жойды. Тірі қалған әл-Мустансирге Мысыр сұлтаны Бейбарыс 1261 ж. әл-Қаһирада халифа атағын берген. 1517 жылы түрік сұлтаны Селим I халифаны Ыстамбұлға көшіріп, кейін халифа атағы түрік сұлтандарына өтті.[4]

Пайдаланған әдебиет[өңдеу]

  1. http://www.tarihimiz.net/v3/Haberler/Tarih/Abbasiler-devrinde-turklerin-etkinligi-ve-hizmetleri.html (Түрікше) Abbasiler devrinde türklerin etkinliği ve hizmetleri
  2. http://www.genbilim.com/content/view/4930/190/ (Түрікше) Abbasiler
  3. http://lalishduhok.org/lalish/26/E/L%2026%20E%20_%202.pdf
  4. Ислам. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: “Аруна Ltd.” ЖШС, 2010 ISBN 9965-26-322-1