Желқобыз

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
Jump to navigation Jump to search

Үрлемелі аспаптардың ішінде тұтасымен теріден жасалатын жалғыз нұсқасы - желқобыз аталады. Жалпы тұрқы теңіз қауашағы секілді іші қуыс етіліп, тұтасымен көн теріден жасалады. Екі жерінен даусын шығарып ойнайтын, дыбыс ойықтары салынған іші қуыс ұзынша қамыс түтікшелері орнатылады. Аспаптың жасалу әдіс-тәсілі күрделі. Ен далада мал бағатындар оны қозы, ешкі терісінен жасаса, теңіз жағасында тұратындар итбалық (тюлень) асқазанынан жасайды. Аспап жасалатын теріні жарғақ жүнінен тазартып алып, қоламта қызуына уқалай отырып жұмсартып, керіп-созып кептіреді. Жан-жағын әдіптеп, түтікшелерін орнатып алған соң сыртын табиғи қынамен бояйды. Аспаптың жалпы ұзындығы 65-70 см, ені 30-35 см болып келеді. Ел арасында ол «желбуаз», «қуық кеп», «месқобыз», «желсаз» деп түрліше аталады. «...Буаз сиырдың желініндегі емшектерінің жан-жаққа тырсия жайылуына ұқсас болғандықтан, аспап атауының шығу төркіні желбуаз аталған», - деген мәлімет кездеседі. Аспаптың жасалу және ойналу әдіс-тәсілі күрделі болғандықтан да ел арасында сирек кездеседі. Поляктарда осыған ұқсас теріден жасалатын үрлемелі аспап козел (ешкісаз) аталады. Оның себебі, аспаптың ағаштан орнатылатын басы ешкі басты етіп жонылады немесе басы бөлек алынбаған ешкі терісінен тұтас етіп жасалады. Желбуаз. Тері, қайыс, қамыс. Қалпына келтірілген. Шеберлер. Шоқпарұлы мен А. Хасеновтың жұмысы 1980 ж.

Дереккөз[өңдеу]

Қазақтың ұлттық аспаптары