Көшім хан

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
Jump to navigation Jump to search

Көшім хан
Лауазымы
Сібір хандығының ханы
1563 — 1598
Ізашары Едігер
Ізбасары жоқ
Өмірбаяны
Діні ислам
Дүниеге келуі 1520 жж.
Қазақ хандығы, Арал теңізінің солтүстік жағалауы, Алтыұл ұлысы
Қайтыс болуы 1598 немесе 1601 жж.
Әкесі Мұртаза хан
Жұбайы Салтаным, Сүзге, Яндаулет,Кек, Ақтұлұм және т.б.
Балалары Әли, Қанай, Әзім, Есім, Әбілқайыр, Асманақ және т.б.

Көшім хан (шамамен 1520 жж. – 1598) – Сібір хандығының соңғы билеушісі (1563 – 1598), Шайбанидтердің алтын ордалық хандарының әулетінен. Бұқар билеушісі Мұртазаның ұлы, орыс құжаттары бойынша Түмен ханы Ибақтың немересі.

1563 ж. Сібір хандығының бұрынғы билеушісі Едігерді (Жәдігерді) құлатып, Сібір тағына отырды. Елде алым-салықтың қатаң тәртібін орнатты. Көшіммен арадағы қақтығыс Хақназар ханның тұсында басталып, Тәуекел ханның кезінде жалғасты. Көшім әскері қазіргі Солтүстік және Орталық Қазақстан аймағына бірнеше мәрте шабуыл жасады, бірақ оның бәрінде де жеңіліс тапты. Алайда, Көшім Бұқар хандығымен, сондай-ақ қалмақ нойондарымен одақтасып, оңтүстігіндегі көршілеріне шабуылдарын жалғастыра түсті. Көшім Орыс мемлекетіне де дұшпандық көзқараста болды. Олар XVI ғ. екінші жартысында Қазан (1552) және Астрахан (1556) хандықтарын жаулап алған болатын. Сібір хандығының қарсы тұру әрекетінің ешқайсысы нәтиже бермеді. Көшім бірқатар жылдар бойы казак отрядтарының шабуылдарынан Есіл өңіріне, Орта Обь өзені бойына, Зайсан жағасына ығысуға мәжбүр болды. 1585 ж. 6 тамызда атаман Ермак отрядына тұтқиылдан шабуыл жасап, оны талқандады.

1598 ж. орыстың тұрақты әскери отрядының уысынан шығып, Ноғай даласына кетті, ол ондағы шайқастардың бірінде қаза тапты. Оның қалай және кімнің қолынан қаза тапқаны туралы тарихшылар толық анықтай қойған жоқ.

Дереккөздер[өңдеу]