Қашлық
| Ескер | |
| Мемлекет |
Ескер жұрты, Түмен (Сібір) хандығы |
|---|---|
| Қазіргі жері | |
| Деректерде атала бастады |
1367 жыл |
| Басқаша атаулары |
Сибир, Сибер, Қашлық, Көшім қалашығы |
| Қиралды |
XVII ғ. |
Ескер, кейде Көшім қалашығы, Қашлық, Сібір (сіб.-тат. Сибир, Ескер, тат. Искәр, орыс. Кучюмово городище) — ортағасырлық қала, Ескер жұртының, кейіннен Түмен (Сібір) хандығының астанасы. Қазіргі Ресей Федерациясындағы Тобольск қаласынан 17 шақырым қашықтықта, Ертістің оң жақ жағалауында Сибирка өзеніне құятын жерінде орналасқан. Бүгінде «Көшім қалашығы» деп аталатын археологиялық ескерткіш орны.
Қала атауының пайда болуы
[өңдеу | қайнарын өңдеу]Сібір хандығында қоныстанған халықтардың алуан түрлілігі қала атауына әсер етті:
- Кашлык (түркі) - бекініс, нығайтылған елді-мекен. Сібір татарларының тілінде «Кышлык» сөзі «қысқы» немесе «қыстау» мағынасында қолданылады.
- Искер (об-угор) - ийс - «ескі» және кер (кар) - «қала» мағынасында. Мысалы, Сыктывкар, Кудымкар және т.б.
- Сибир - моңғолдың сибэр - «таза», «әдемі» немесе шибир - «батпақ» сөздерінен.
Тарихы
[өңдеу | қайнарын өңдеу]Ескер қаласы моңғол шапқыншылығына дейін пайда болды. XIII ғасырдың басына қарай қала ірі қоныс орнына айналды. Кей деректердің мәлімдеуінше, Шыңғыс хан Қашлықты 1224 жылы өзге иеліктермен қоса Жошы ұлысының құрамына қосты. Ш. Марджанидің тұжырымына сәйкес XIII ғасырда Қашлықта Жошының бесінші ұлы Шибанның ордасы орналасқан. Қала алғаш рет Sebur атауымен ағайынды Франциско және Доменико Пиццаганилердің 1367 жылғы картасында аталып өтті. 1375 жылы тура сол атаумен Каталон атласында кездеседі. 1582 жылдың 26 қазанында қаланы Көшім ханның әскерін талқандаған атаман Ермак басып алды. Ермактың өлімінен кейін Қазақ хандығынан қолдау тапқан тайбұғалық Сейіт-Ахмет (Сейтек, Сейдақ) Қашлықта өз билігін орнатуды көздеді. Алайда, Сейіт-Ахмет пен «Қазақ Ордасының ханзадасы» Ораз Мұхаммед 1588 жылы тұтқынға түсуі қаланың дағдарысы мен құлдырауына алып келді.
Галерея
[өңдеу | қайнарын өңдеу] |
 |
 |
Дереккөздер
[өңдеу | қайнарын өңдеу]- Искер — столица Сибирского ханства / Исхаков Д.М. Казань: Ин-т истории им. Ш. Марджани АН РТ, 2010. 228 с.
- Зыков А. П., Косинцев П. А., Трепавлов В. В. Город Сибир – городище Искер (историко-археологическое исследование). – М. : Наука : Восточная литература, 2017. – 456 с.
- Левашова В. П. О городищах Сибирского юрта // Советская археология, 1950. № 13. — Стр. 341—351.
- Маслюженко Д. Н., Татауров С. Ф. Искер как мифологема в изучении истории Сибирского ханства // Золотоордынское обозрение. – 2015. – № 4. – С. 135–150.
- Миллер Г. Ф. История Сибири. – Изд. 2-е, доп. – М. : Восточная литература РАН, 1999. – Т. 1. – 630 с.
- Атласи Х. История Сибири. — С. 43.
- Краткая история сибирских татар.