Мұхаммед Фетхуллаһ Гүлен

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
Jump to navigation Jump to search
Фетхулаһ Гүлен
түр. Fethullah Gülen
Туғандағы есімі: түр. Muhammed Fethullah Gülen
Лауазымдары мен атақтары: Қожа-эфенди (түр. Hoca effendi)
Мансаптары: жазушы, ғалым
Туған күні: 27 сәуір 1941(19410427) (80 жас)[1][2][3], Эрзурум
Азаматтығы:  Түркия (1959—1999)
 АҚШ (1999 бастап)
Ұлты: түрік
Әкесі: Рамиз Гүлен
Мазһабы, ағымы: ханафи мазһабы
Қызмет саласы: теология, сопылық
Ұстаздары: Алварлы Эфе, Осман Бекташ, Хаджы Сыткы Эфэнди және басқалар
Еңбектері, шығармалары: 60 кітаптан астам
Сайты: http://fgulen.com

Мұхаммед Фетхулаһ Гүлен (түр. Fethullah Gülen; 27 сәуір 1941(19410427)[4][5][6], Эрзурум) — түрік діни мұсылман ғұлама, ойшылы, жазушы, уағыз авторы және ислам ғалымы. «Қызмет» қоғам қозғалысының негізін қалаушы[7]. Жазушылар мен тілшілердің фондының құрметті президенті.

Мұхаммед Фетхулаһ Гүлен 2016 жылдың шілдесінде

Қазіргі күні ол өз еркімен Сэйлорсбург қаласында, Пенсильвания штатында тұрып жатыр. Европада көбінесе Монако мен Монте-Карлода тоқтайды[8][9][10]. 2008 жылы Гүлен Prospect және Foreign Policy журналдары жобасының сайтындағы сауалнама нәтижелері бойынша әлемдегі ең ықпалды ойшылдардың тізімін басқарды. 2009 жылы ол 500 ең ықпалды мұсылмандар тізіміне кірген (2013 жылдың нәтижесі бойынша — 11 орында). 2013 жылы ол Time журналының «әлемдегі ең ықпалды адам» (71 орын) және Foreign Policy журналының «әлемдегі ең ықпалды 500 адам» тізіміне кірген (11 орын)[11][12][13].

Гүлен жаңа ұрпақтың этикалық тәрбиесіне баса назар аударады[14]. Түркиядағы диалог процесін бастаған Гүлен оны халықаралық деңгейде жалғастырды [15]. Гүлен көппартиялы жүйені жақтайды [16].

Оны өте жиі «әлемдегі мұсылман қайраткерлерінің ең ықпалдыларының бірі» деп атайды[16].

Биографиясы[өңдеу | қайнарын өңдеу]

Фетуллаһ Гүлен 1938(кей деректерде 1941) жылы Эрзурумда (Түркия) Қорыжық ауылында дүниеге келген. Әкесі Рамиз Гүлен (Ramiz Gülen) имам, мемлекет қызметкері болып жұмыс істеген. 14 жасында алғашқы дәрісін бере бастаған. Анасы Рәфиға ханым балаларының тәрбие ісімен айналысты. Гүлен тек бастауыш мектепті тәмәмдаған. Төрт жасында Құран Кәрімді оқуды шешесінен үйренген ол он бір жасында қари атанады. Оның оқуға, үйренуге деген құлшынысы ұстаздарын таңғалдырған. 1957 жылы дін істері басқармасының сынынан сүрінбей өтіп, мемлекеттік қызметке ауысады. 1957 жылы Амася, Тоқат, Сивас, 1959 жылы Едірне 1965 жылы Қырықларели қалаларында бас уағызшы болып жұмыс істейді. 1966 жылы Измирге қоныс аударып, сонда бас уағызшы болып жұмыс істейді. 1981 жылы денсаулығына байланысты уағызшылдық қызметінен босайды. 1989 бен 1992 жылдары қайта қызметке кіріскенмен, тағы да денсаулығы көтермей уағыз айтуды тоқтатады. Содан кейін Гүлен қоғамдағы бірлік пен ынтымақты нығайту мақсатында алдымен Түркияда тұратын басқа ұлт өкілдерінің діни лидерлерімен диалог бастап, Ватиканда Папа Иоанн Павел ІІ-мен кездеседі. Бұл жүздесу Түркияның бұқаралық ақпарат құралдарында кеңінен орын алды.

Гүлен 1994-1999 жылдар аралығында Түркияның беделді телеарналары мен газет-журналдарына көптеген сұхбаттар беріп, сол тұстағы Түркия президенттері Тұрғыт Өзал,Сүлеймен Демирел] және премьер-министрлері Тансу Чиллер, Бүлент Эжевит, Месүт Йылмаздың әлденеше рет қабылдауында болды. Ол атқарып жүрген рухани жұмыстарын мемлекеттің тиісті органдарымен ақылдасып, іске асыруды жөн санады. Ел пікірімен санасып отырды.

1999 жылы денсаулығына байланысты Америкаға барып, бірнеше рет жүрегіне операция жасатты. Қазір дәрігерлердің бақылауында. Ұшақпен ұзақ ұшуға дәрігерлердің рұқсат бермеуінен өз Отанына келе алмай жүр.

Фетуллаһ Гүленнің өмірін зерделеген кезде оның уағыз айтудағы әдіс-тәсілдеріне қарап, жай адам емес екенін бірден байқауға болады. Ол қоғамдағы рухани құлдырауды тоқтатуға күш салды. Гүлен біріншіден, мешітке жиналған жамағатты өзіне тарта білу қабілетімен, екіншіден, тыңдаушы қажет еткен тақырыпты тап басуымен көзге түсті. Мысалы, Алланы тану, білу және оған деген сүйіспеншілік, ақырзаман, имани құндылықтар, отбасы, Құран, хадис, намаз, зекет, қажылық, ғибадаттар, ислами тәлім-тәрбие және Пайғамбарға құрмет сияқты құнды тақырыптарды мешіттің мінбесінен халыққа сүйіспеншілікпен жеткізді. Оның әр уағызы бейнетаспалармен көбейтіліп, Түркияның барлық қалаларына, аудандарына, ауылдарына дейін тарады. Халық оны мәжіліс залдарында, шайханаларда сүйсіне тыңдады. Жұртпен жүздескенде олардың сұрақтарына нанымды да терең мағынада жауап бере білді. Гүленнің басқаға ұқсамайтын бұл қасиеті жамағат алдында оның беделін көтеріп, тыңдаушының сенімін күшейтті.

Фетхуллаһ Гүленнің дінді насихаттаудағы ықыласы мен шынайылығы оны тыңдағандарға қатты әсер берді. “Елім, жерім, дінім, болашағым!”, – деп мешіттің мінбесінен айтқан уағызына тыңдаушылар ұйып қана қоймай, көздеріне жас алғанына талай куә болғанымыз бар. Содан Түркияның тағдыры өз тағдырыммен бір деп білетін ұрпақ қалыптасты.Гүлен озық ойымен жамағаттың бір жағынан діни сауатын ашса, екінші жағынан болашақ үшін, ұлт үшін жұмыс жасады, санасын оятты. Зиялы жан мектеп ашуға, халыққа білім беру ісіне өлшеусіз септігін тигізді. Оның тәлім-тәрбиесін алған шәкірттері жер-жерде ерекше үлгідегі мектеп салу ісіне кірісті. Алғаш Измир қаласында бой көтерген білім ұяларының негізгі ерекшелігі оқу және тәрбиеге, өз мемлекетінің берік болуына, оған әр жастың өз үлесін қосуына арналды. Сөйтіп Гүлен елге екінші қырынан танылды.

Көзқарастары[өңдеу | қайнарын өңдеу]

Гүлен – білім мен тәрбиені бірінен бірін ажыратпай қарастырды. Оның ойынша білімге қоса, жеткілікті тәрбие берілмесе, онда өмірде біртіндеп материалдық көзқарас үстем болады, деді. Бұл парақорлықты, зинақорлықты, зұлымдықты көбейтіп, бірлік пен ынтымақты бұзады. Фетхуллаһ Гүленнің бұл ұстанымын мына бір сөздерінен байқауға болады: “Ғасырымызда адамзатқа төніп тұрған қауіп бұрынғыдай надандықтан емес, қайта білімдіден келіп отыр. Сондықтан білімдінің білімін біржақтылықтан құтқару үшін оған міндетті түрде руханиятты қосу керек, рухани құндылықтардағы имани, аһлақи тәлім-тәрбиемен ұштастыру керек. Яғни, білімділер сол біліммен бірге руханият саласында да тоғышарлықтан аулақ жүруі тиіс. Сонда елдің елдігі, ұлттың ұлылығы сақталады”.

Фетхуллаһ Гүленнің дінді насихаттаудағы ықыласы мен шынайылығы оны тыңдағандарға қатты әсер берді. “Елім, жерім, дінім, болашағым!”, – деп мешіттің мінбесінен айтқан уағызына тыңдаушылар ұйып қана қоймай, көздеріне жас алғанына талай куә болғанымыз бар. Содан Түркияның тағдыры өз тағдырыммен бір деп білетін ұрпақ қалыптасты.Гүлен озық ойымен жамағаттың бір жағынан діни сауатын ашса, екінші жағынан болашақ үшін, ұлт үшін жұмыс жасады, санасын оятты. Зиялы жан мектеп ашуға, халыққа білім беру ісіне өлшеусіз септігін тигізді. Оның тәлім-тәрбиесін алған шәкірттері жер-жерде ерекше үлгідегі мектеп салу ісіне кірісті. Алғаш Измир] қаласында бой көтерген білім ұяларының негізгі ерекшелігі оқу және тәрбиеге, өз мемлекетінің берік болуына, оған әр жастың өз үлесін қосуына арналды. Сөйтіп Гүлен елге екінші қырынан танылды.

Шығармашылығы[өңдеу | қайнарын өңдеу]

60-тан астам кітаптардың авторы. Тақырыптары негізінен діни тұрғыда саясат, қоғам, ғылым, өнерді қарастырады. Қазіргі заманның мұсылманының қандай болуы керектігі жайлы кеңінен тақырыптар өрбітеді. Көптеген газет-журнал, аудио-видео таспалары бар.

Дереккөздер[өңдеу | қайнарын өңдеу]

  1. Fethullah Gülen - Enzyklopädie - Brockhaus.de.
  2. Mohammad Fethullah Gülen // AlKindi (онлайн-каталог Доминиканского института востоковедения)
  3. Fethullah Gülen - Munzinger Biographie.
  4. Fethullah Gülen - Enzyklopädie - Brockhaus.de.
  5. Mohammad Fethullah Gülen // AlKindi (онлайн-каталог Доминиканского института востоковедения)
  6. Fethullah Gülen - Munzinger Biographie.
  7. Эдвард ЧЕСНОКОВ Вдохновитель переворота в Турции: агент ЦРУ и проповедник-миллиардер с бизнесом в России?  (орыс.) (Үлгі:TranslateDate/ru).
  8. Williams, Paul L. «A visit to the Pennsylvania fortress of „The World’s most Dangerous Islamist“»
  9. Stakelbeck, Eric «The Gülen Movement: A New Islamic World Order?»
  10. Berlinski, Claire «Who Is Fethullah Gülen?»
  11. 100 Most Influential People for 2013
  12. Гюлен: основания для надежды. Журнал «Родина», № 5, 2009 год."
  13. the 500 most powerful people in the world
  14. «Гюлен делает упор на этичекое воспитание» — профессор Рыбаков. Мұрағат көшірмесі 21 ақпанның 2014 Wayback Machine мұрағатында Сайт Совета муфтиев России."
  15. Дереккөз алу қатесі: Жарамсыз <ref> тегі; no text was provided for refs named autogenerated1
  16. a b How far they have travelled. The Economist (6 March 2008). Тексерілді, 2 мамыр 2012.