Ричард Бёртон

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
Мұнда ауысу: шарлау, іздеу
Ричард Бёртон
ағылш. Richard Burton
Сурет
Плащаница фильміндегі Ричард Бертон, 1953
Жалпы мағлұмат
Туған кездегі есімі:

Ричард Уолтер Дженкинс

Туған күні:

10 қараша 1925(1925-11-10)

Туған жері:

Уэльс, Понтридифен

Қайтыс болған күні:

5 қыркүйек 1984(1984-09-05) (58 жас)

Қайтыс болған жері:

Швейцария, Селиньи

Азаматтығы:

 Ұлыбритания

Мамандығы:

актер

Белсенді жылдары:

1944-1984

Марапаттары:

Британ империясының ордені

IMDb:

ID 0000009

richardburton.com

Ричард Бёртон (ағылш. Richard Burton, толық аты — Ричард Уолтер Дженкинс; 1925 ж. 10 қараша, Понтридифен — 1984 ж. 5 тамыз, Селиньи) — британдық актёр, «Оскар» сыйлығының жеті мəрте номинанты, сонымен қатар, «Алтын глобус», «Грэмми», «Тони» жəне «BAFTA» сыйлықтарының иегері. Танымалдылығының шыңында, 1960 жылдары Бёртон Голливудтағы ең жоғарғы төлемақы алатын актёрлердің бірі болып есептелетін. Жалпы халық арасында актёр есімі екінші жұбайы Элизабет Тейлормен қатар айтылады, себебі кезінде екеуінің арасындағы қарым-қатынас газеттердің бірінші бетінен түспейтін болған.

2002 жылы Би-Би-Си хабар таратушы компаниясы өткізген сауалнама нəтижесінде тарихтағы ұлы британдықтардың бірі болып танылды.

Өмірбаяны[өңдеу]

Уэлстағы Понтридифен (қазіргі кезде Нит — Порт-Толбот графтығы) ауылында дүниеге келген. Қарапайым шахтёрдың отбасындағы он үш баланың он екіншісі болған Бёртон Голливудта керемет табысқа жетіп, 1960 жылдары əлемдегі жоғары ақы төленетін актёр атанды.

Бёртонды рөлдерді таңдау кезіндегі талғамсыздығы үшін жиі жазғыратын болған. Сыншылардың міншіл көзқарасының нəтижесінде олар оның үздік актёрлік жұмыстарын көре алмады.

«Оскар» сыйлығына жеті рет ұсынылды (6 рет— үздік ер адам рөлі үшін, 1 рет — екінші реттік үздік ер адам рөлі үшін), бірақ жеңе алмады. Голливудта бұл жағдай қарсылық туғызды, нəтижесінде, 1970 жылы «Оскар» сыйлығын алған Джон Уэйн оны Бёртонға бергендей сыңай танытып, «Бұл негізі сенің статуэткаң» деп, өз наразылығын көрсеткен болатын.

Өмірінің соңғы жылдарында көптеген аурулардан азап шегіп, ұзақ уақыт алкогольге деген құмарлықтан емделіп, бала кезінде-ақ пайда болған никотинге тəуелділікті жеңе алмады. Бұның барлығы 58 жастағы Бёртонның Женеваның Селиния ауданындағы үйінде миына қан құйылуынан қайтыс болуына алып келді. Осыдан төрт күннен кейін қызыл костюмде жəне сүйікті поэты Дилан Томастың шығармалар жинағымен бірге жерленді.

Жеке өмірі[өңдеу]

Бёртон бес рет үйленген, соның ішінде екі рет жұлдыз Элизабет Тейлордың жұбайы болып (19641974, 19751976), онымен бірге 11 фильмге түскен. Арасындағы ең ерекше фильм - тарихи шытырман оқиғалы «Клеопатра» (1963). Бұдан бөлек, актёрдің төмендегі жұбайлары болған:

  • актриса Сибил Уильямс (19491963; екі қыздары бар — Кейт пен Джессика);
  • модель Сьюзан Хант (19761982)
  • бет əрлеуші Салли Хэй (1983—өмірінің соңына дейін).

Жастық шағында, Сибил Уильямсқа үйленгеніне қарамастан, актер Клэр Блуммен оның көзіне шөп салады, онымен бірге «Ашуланғанда артыңа қара» жəне «Суықтан келген тыңшы» фильмдеріне түседі. Бёртонның өлімінен кейін Блум оны өмірінің ұлы махаббаты деп атаған болатын.

Таңдаулы фильмографиясы[өңдеу]

Жылы Қазақша атауы Түпнұсқалық атауы Рөлі 1953 Шөл тышқандары The Desert Rats капитан «Тэмми» МакРобертс
1953 Плащаница The Robe Марцелл Галлион
1956 Ұлы Александр Alexander the Great Ұлы Александр
1959 Ашумен артыңа қара Look Back in Anger Джимми Портер
1962 Ең ұзақ күн The Longest Day Би-Би-Си офицері, Дэвид Кэмпбелл
1963 Клеопатра Cleopatra Марк Антоний
1963 Өте маңызды азаматтар The V.I.P.s Пол Андрос
1964 Бекет Backet Томас Бекет 
1964 Игуана түні The Night Of The Iguana Т. Лоуренс Шеннон
1964 Гамлет Hamlet Гамлет
1965 Суықтан келген тыңшы The Spy Who Came in from the Cold Алек Лимас
1965 Не жаңалық, мысығым? What's New Pussycat ер адам
1966 Вирджиния Вулфтан кім қорқады? Who’s Afraid of Virginia Woolf? Джордж
1967 Адуын әйелді жуасыту The Taming of The Shrew Петруччо
1967 Комедианттар The Comedians Браун
1968 Бум! Boom! Крис Фландерс
1968 Бүркіттер ғана ұша алатын жер Where Eagles Dare майор Джон Смит
1968 Тәтті құмар Candy Макфисто
1969 Мың күндік Анна Anne of the Thousand Days Генрих VIII
1972 Көк сақал Bluebeard барон Курт фон Зеппер
1972 Троцкийдің өлімі The Assassination Of Trotsky Лев Троцкий
1973 Сутьеска Sutjeska Иосип Броз Тито
1973 Римдегі өлтіру Massacre In Rome полковник Герберт Каплер
1974 Саяхат Il viaggio Чезаре Брагги
1977 Шайтанды қуушы Exorcist II: The Heretic Филип Ламонт
1977 Эквус Equus Мартин Дайсарт
1978 Жабайы қаздар The Wild Geese полковник Аллен Фолкнер
1978 Күнәларды жіберу Absolution Годдар
1978 Медузаның тиюі The Medusa Touch Джон Морлар
1979 Темір крест Breakthrough сержант Рольф Штайнер
1984 1984 1984 О’Брайен

Дереккөздер[өңдеу]