Шығанақ соғысы

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
Навигацияға өту Іздеуге өту
Шығанақ соғысы
Төбесінен бастап сағат тілі бағытымен: АҚШ авиациясы Кувейттің оттағы мұнай ұңғымасының үстінен ұшуы; британ әскерлері; Lockheed AC-130 тікұшақпен түсірілген сурет; «ажал жолы»; M728 танкі
Төбесінен бастап сағат тілі бағытымен: АҚШ авиациясы Кувейттің оттағы мұнай ұңғымасының үстінен ұшуы; британ әскерлері; Lockheed AC-130 тікұшақпен түсірілген сурет; «ажал жолы»; M728 танкі
Дата

2 тамыз 199028 ақпан 1991

Орын

Парсы шығанағы, Ирак, Кувейт, Сауд Арабиясы, Израиль

Нәтиже

Коалицияның жеңісі

  • Ирак әскерінің Кувейт жерінен шығуы
  • Кувейт тәуелсіздігі сақталды
  • Кувейт және Ирак инфраструктураларының нашарлауы
  • Ирак Сауд Арабиясы және Израиль мемлекеттеріне қарсы қару атады
  • Біріккен Ұлттар Ұйымының Қауіпсіздік Кеңесінің Иракқа қарсы санкция жасауы
  • Иракты қарусыздандыру кризисының басы
  • Баасистік Иракты билеуін жалғастырады
  • Ирактағы үкіметке-қарсы оппозицияның пайда болуы
Қарсыластар

Flag of the United Nations.svg БҰҰ-ның халықаралық коалициясы:

Қолбасшылары
Шығындар

Коалиция:
292 қайтыс болды
467 шайқас кезінде жарақат алды
776 жарақат алды
31 танк жойылды/жұмыс істемейді
75 ұшақ құлатылды
Кувейт:
4,200 қайтыс болды
12,000 қамалға алынды
≈200 танк жойылды
850+ қарулы транспорт жойылды
57 ұшақ құлатылды
17 кеме құлатылды

Ирак:
20,000–50,000 адам өлтірілді[1]
75,000+ жарақат
80,000–175,000 қамалға алынды
3,300 танк құлатылды
2,100 бронетранспортер жойылды
110 ұшақ құлатылды
137 ұшақ Иранға қашып құтылды
19 кеме құлатылды

Жалпы шығындар
Кувейт бейбіт халқы:
1,000 астам қайтыс болды
600 адам жоғалды
Ирак бейбіт халқы:
3,664 қайтыс болды[2]
Басқа мемлекеттердің бейбіт халқы:
Израиль мен Сауд Арабиясында 75 адам қайтыс болып, 309 жарақат алды

Шығанақ соғысы немесе Парсы шығанағындағы соғыс (ағылш. Gulf War) — 1990 жылдың 2 тамызымен 1991 жылдың 28 ақпаны аралығында болған соғыс. Бұл — АҚШ-қа сенім білдірген 35 ұлттың өкілінен құралған коалиция күштері мен Ирактың арасындағы Кувейтті азат ету мақсатында болған соғыс.

Ирак әскерінің 1990 жылғы 2 тамызда Кувейтке күшпен басып кіруі АҚШ-ты Сауд Арабиясының аймағында әскери күштерін орналастыруға мәжбүр етті. Ирак Президенті Саддам Хусейн Ирак әскерінің баса-көктеп кіру себебі — ол елдің мұнай өндіру мөлшері Ирактың мұнай өндіруінен 14 млн долларға артық болғандығынан деп жариялайды. Әуеден шабуыл жасау кезінде озық қару-жарақ қолданылғандықтан Ирак құрал-жабдықтарының үштен бірі істен шықты.

Біріккен Ұлттар Ұйымы Қауіпсіздік кеңесінің 1990 жылғы тамыздағы шешіміне сай Ирак әскеріне наразылық білдіріп, оларды қайтару керектігі ескерусіз қалғандықтан мұнай саудасына тыйым салу және бөгет жасауға жол берілді. Кейінірек, жерде жүргізілген 100 сағаттық соғыс барысында, Кувейтте және сол елге жақын жерде орналасқан 500 мың адамы бар қуатты Ирак әскеріне күйрете соққы берілді. Ақпан айының соңына қарай Ирак әскері жеңіліп, Кувейт қайтадан тәуелсіздікке ие болды.

Бұл соғыс кезінде АҚШ елінің шығыны - 61 млрд доллар болды. Соғыс синдромы - Шығанақ соғысы ардагерлердің түрлі психологиялық және тән азабынан зардап шегуі. Алғашқы Шығанақ соғысына қатысқан АҚШ-тың 700 мың ер және әйел адамнан тұратын әскери қызметкерлердің 30 пайызы Шығанақ соғысы аурулары жайындағы мәлімет бөліміне тіркелген.

Генерал Томми Франкстің басшылығымен 2003 жылы Иракқа басып кірген әскер Саддам Хусейнді тұтқынға алды, ал 2006 жылдың 30 желтоқсанында дарға асу жазасына кесілді[3].

Дереккөздер[өңдеу | қайнарын өңдеу]

  1. Дереккөз қатесі: Жарамсыз <ref> тегі; no text was provided for refs named http://www.comw.org/pda/0310rm8ap2.html#1.%20Iraqi%20civilian%20fatalities%20in%20the%201991%20Gulf
  2. http://www.comw.org/pda/0310rm8ap2.html#1.%20Iraqi%20civilian%20fatalities%20in%20the%201991%20Gulf
  3. Адамзат тарихының шежіресі, "Аруна" баспасы, 82 бет. ISBN 978-9965-26-578-5
Ортаққорда бұған қатысты медиа файлдар бар: Category:Gulf War (1990-1991)