Индер ауданы
| Индер ауданы | |
| Ел: |
Қазақстан |
|---|---|
| Кіреді: | |
| Енеді: |
6 ауылдық округ |
| Әкімшілік орталығы: | |
| Құрылған уақыты: | |
| Ресми тілі: |
Қазақ тілі |
| Тұрғыны (2010): |
30 950[1] (3 орын) |
| Тығыздығы: |
2,8 адам/км² |
| Жер аумағы: |
10,9 км² (5 орын) |
|
|
|
| Уақыт белдеуі: | |
| Телефон коды: |
+7 71234 |
| Пошта индекстері: |
0602XX |
| Автомобиль коды: |
E |
Индер ауданы Атырау облысының солтүстігіндегі әкімшілік бөлініс. Аудан 1933 жылы құрылған. Аудан орталығы – Индербор кенті.
Мазмұны |
[өңдеу] Жалпы сипаттама
Жер аумағы 10,9 мың км2. Тұрғыны 30,7 мың адам, орташа тығыздығы 1 км2-ге 2,8 адамнан келеді (2007). Құрамында 1 кенттік, 6 ауылдық әкімшілігі округі және оларға қарасты 21 ауыл бар. Аудан орталығы Индербор кенті. Ең ірі елді мекендері: Индербор кенті, Кулагино, Өрлік, Елтай, Зеленый, Жарсуат және Бөдене ауылдары. Индер ауданының Атырау облысындағы өнеркәсіпті және ауыл шаруашылықты аудандардың бірі. Индер ауданының жері Каспий ойпатының солтүстігін алып жатыр. Ауданды екіге бөліп жатқан Жайық өзенінің батыс жағы, негізінен, жазық құмды шөл болып келеді, ал шығыс жағы үстіртті (Индер мен Жамантау тауларының теңіз деңгейінен биіктігі 52 және 26 м). Одан әрі сортаң топырақты жазыққа айналады. Индер тауында карстық опырылымдар мен үйінділер өте жиі тараған. Аймақ рельефі жазық, топырағы сазды. Аудан орталығы Индер поселкесінде орналасқан, ол 1935 жылы құрылды. Индер поселкесінің Атырау қаласынан қашықтығы - 200 км. Ауданда поселке әкімі - 1, селолық округ әкімдері - 6.
[өңдеу] Пайдалы қазбалары
Индер көлінің жағасындағы төбешіктердің асты күмбез пішінді тұздардан тұрады және көлдің өзі әр түрлі шикізатқа бай. Мұнда борат, калий, магний және ас тұзының аса күшті рапа тұздығы, гипс, қиыршықтас, ұлутас, т.б. Құрылыс материалдары бар. Тек гипстің жалпы қоры 10 15 млрд. тоннадай. Индер көлінің солтүстік-шығысында минералды су көздері мен шипалы балшық та көп тараған. Оларды жергілікті тұрғындар ежелгі заманнан бері әр түрлі сырқаттарды емдеуге пайдаланып келеді.
[өңдеу] Климаты
Индер ауданының климаты тым континенттік: қысы біршама жылы, жазы өте ыстық. Қаңтарда ауаның орташа температурасы 12,3°С, шілдеде 25,3°С. Жауын-шашынның жылдық орташа мөлшері 200 мм шамасында.
[өңдеу] Жер беті сулары
Жер беті сулары Жайық өзенінің орталық бөлігі мен оның екі жағындағы өзен арналары арқылы салынған Бағырлай, Алғабас және Қурайлы каналдарынан, ауданның шығыс жағындағы Индер және Ойыл өзендерінің аңғарындағы Ақтөбе, Отаркөл, Бөлекаяқ, т.б. көлдерден тұрады. Индер ауданының жері, негізінен, сортаң қоңыр топырақтан, өзен жайылымдары шалғынды топырақтан тұрады. Индер ауданын Орал өзені қиып өтеді.
[өңдеу] Өсімдіктер мен жануарлар дүниесі
Өсімдіктерден қара жусан, көкпек, изен, еркек шөп, қияқ, т.б. өседі. Жайықтың екі жағы қалың тоғай. Жануарлар дүниесінен қасқыр, түлкі, борсық, ақ бөкен, жабайы шошқа, өзен бойларында су құстары, сондай-ақ бозторғай, сауысқан, қарға, т.б. мекендейді. Жайық өзенінде балықтың бірнеше түрі, оның ішінде бекіре тұқымдас балықтар да бар.
[өңдеу] Өнеркәсібі
Өнеркәсібі түгелдей дерлік «Индерборат» және «Индертұз» акционерлік қоғамына қарасты борат карьерлері мен байыту фабрикасынан, нан мен сүт зауыттарынан тұрады. Мұндағы өнеркәсіп орталығы Индербор кенті.[2]
[өңдеу] Шаруашылығы
Ауыл шаруашылығы негізінен қаракөл қойы мен сиыр, жылқы, түйе өсіруге маманданған. Ауыл шаруашылығы жерінің аумағы 987,9 мың га. Оның 1,3 мың га-сы егістік, 3,4 мың га-сы шабындық, 983,2 мың га жайылым. Негізгі айналысатын шаруашылығы - мал шаруашылығы, дәлірек айтқанда қаракөл тұқымдас қой түрін өсіру. 2009 жылы (қаңтар - қазан) 3,8 мың тонна (тірі салмақта) ет, 6,1 мың тонна сиыр сүті, 288 мың дана жұмыртқа өндірілді. 2009 жылдың 1 қарашасына ауданда 20,4 мың бас ірі қара, 104,4 мың бас қой мен ешкі, 6,3 мың бас жылқы, 2,7 мың бас түйе болды. Сондай-ақ, мал шаруашылығымен бірге егін шаруашылығы да дамыған. Индер ауданында «ИСИ - Гипс - Индер», «Индергаз» ЖШС-рі, «Есбол», «Жарсуат» К-рі, «Қазақтелеком» АҚ-ның аудандық филиалы, Индер желілік- өндірістік басқармасы, Индер мұнай айдау стансасы, Индер орман шаруашылығы мекемесі бар. Атырау облысы статистика департаментінің мәліметі бойынша экономиканың нақты секторында 2009 жылдың қаңтар-қазанына 2008 жылғы қаңтар - қазанға %-бен кен өндіру өнеркәсібі -80,5, электр энергиясын, газ бен су өндіру және бөлу - 97,8, ауыл шаруашылығы - 102,5.[2]
[өңдеу] Көлік жолдары
Аудан жері бойынша Жайық өзенінің екі жағасын бойлай ең ірі елді мекендерді қамтып республикалық маңызы бар Атырау Орал автомобиль магистралі өтеді. Жайық өзенінде өзен су жолы бар. Аудан аумағымен Орта Азия Орталық газ құбырынан тартылған тармақтар арқылы газ тасымалданады. Бұлардың негізінде ауданда автокөлік колоннасы, екі өзен айлағы, «Индергаз» желісі мекемесі жұмыс істейді.[3]
[өңдеу] Сілтемелер
- ↑ ҚР елді мекендерінің тұрғындар саны
- ↑ 2,0 2,1 Қазақ энциклопедиясы
- ↑ “Қазақстан”: Ұлттық энцклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы “Қазақ энциклопедиясы” Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9
[өңдеу] Сыртқы сілтемелер
 |
Бұл мақаланы Уикипедия сапа талаптарына лайықты болуы үшін уикилендіру қажет. |
 Атырау облысы |
||
|---|---|---|
| Аудандар | Жылыой · Индер · Исатай · Құрманғазы · Қызылқоға · Мақат · Махамбет |  |
| Облыстық бағыныстағы қалалар | Атырау | |
