Төменарық

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
Jump to navigation Jump to search
Ауыл
Төменарық
Әкімшілігі
Ел

 Қазақстан

Статусы

Ауылдық округ орталығы

Облысы

Қызылорда

Ауданы

Жаңақорған

Ауылдық округі

Төменарық

Әкімі

Фазылов Найрахман Сейтқұлұлы[1]

Тарихы мен географиясы
Құрылған уақыты

1930

Координаттары

44°01′52″ с. е. 67°00′51″ ш. б. / 44.03111° с. е. 67.01417° ш. б. / 44.03111; 67.01417 (G) (O) (Я)Координаттар: 44°01′52″ с. е. 67°00′51″ ш. б. / 44.03111° с. е. 67.01417° ш. б. / 44.03111; 67.01417 (G) (O) (Я)

Уақыт белдеуі

UTC+5:00

Тұрғындары
Тұрғыны

↘ 4069[2] адам (2009)

Сандық идентификаторлары
Телефон коды

+7 726 35

Пошта индексі

120314[3]

Автомобиль коды

11 (бұрын N)

Төменарық картада
Төменарық
Төменарық
Төменарық картада
Төменарық
Төменарық

ТөменарықҚызылорда облысы Жаңақорған ауданындағы ауыл, Төменарық ауылдық округі орталығы.

Халқы[өңдеу]

Тұрғыны 4069[2] адам (2009 жылдың мәліметі). Код КАТО — 434063100[4].

Географиялық орны[өңдеу]

Аудан орталығы – Жаңақорған кентінен солтүстік-батысқа қарай 25 км жерде орналасқан. Іргесі 1930 жылы қаланған. 19781996 жылдары бау-бақша өсірумен айналысатын “Алмалы” кеңшарының орталық болған. Кеңшар негізінде Төменарықта шаруа қожалықтары құрылды. Төменарықта Алпамыс батыр батырдың жары – Гүлбаршынның Көккесене күмбезі орналасқан.

Төменарық елді мекенінің қысқаша тарихы[өңдеу]

Төменарық жайлы ең ежелгі мәліметтер Әмір Темірдің 1400 – 1401 жылдардағы Жарлығында жазылған. Атақты Сығанақ қаласына Сырдариядан тартылған арықты қазуға 10 000 адам қатыстырылып, ол арық - Түменарық деп аталыпты. Мұнан кейінгі мәліметтер орыс саяхатшыларының жазбаларында кездеседі. Қазіргі Төменарық ауылы тұрған орынға орыс переселендері қоныстанып елді мекенге айналған. Алғашқыда ол елді мекен Герасимовка деп аталған. Сөйтіп 1874 жылы Төменарықта алғашқы мектеп ашылған. 1901 – 1905 жылдары Орынбор – Ташкент темір жолы салынып, бұл жерде станция ашылған. Сол уақытта Төменарықта 4 жылдық мектеп, 5 кірпіш заводы, 2 әк заводы, су жинайтын мұнара болған. Қазан төңкерісінен кейін 1942 жылдарда темір жол бастауыш мектебі болған. 1929 жылы ауылдық совет құрылып, оған осы аймақтағы ауылдардың ( қазіргі Екпінді, Сунақата, Елтай, Қожамберді, Красная-звезда ) барлығы қараған. Ауылдық совет 1929 – 1993 жылдары өз жұмысын жүргізген. 1993 жылғы желтоқсаннан бастап ауылдық округ әкімшілігі құрылып, жұмыс істеп келеді.Ауылдық округтің қамтуында 12632 га жер бар. Оның ішінде Төменарық ауылы 2504 га жерді алып жатыр. 10128 га жер ауылшаруашылығы мақсатындағы жерлер. Өздігінен су шығатын жер болмағандықтан сонғы жылдары егін егу күрт азайып кетті. Халық негізінен мал ұстаумен, бюджеттік мекемелерде және вахталық тәсілмен үлкен компанияларда жұмыс істеумен айналысады.

Төменарық елді мекенінен шыққан атақты тұлғалар[өңдеу]

Төменарық ауылында туып өскен, еңбегімен елге танымал болған азаматтар көптеп саналады. Олардың ішінде:

  • Ә. Исаев - Социалистік Еңбек Ері
  • Ә. Еламанов - Социалистік Еңбек Ері
  • О. Байымбетов - Социалистік Еңбек Ері
  • О. Бидашов - Социалистік Еңбек Ері
  • Ж. Мәлібеков - Қазақстан Республикасы Мемлекеттік Елтаңбасының авторы
  • М. Молдабеков - «Досмұхасан» ансамблінің негізін қалаушылардың бірі, академик
  • М. Әбенов - Қоғам қайраткері, ҚР Білім және Ғылым министрлігі вице-министрі (2013-2014), депутат (2008-2012)

Төменарық елді мекенінің 2014 жылғы статистикасы[өңдеу]

Төменарық ауылдық округінде 734 отбасы, 4360 адам бар. Олар 714 тұрғын үйде тұрады. Көшелер саны 30, олардың ұзындығы 18,7 км. Ауылдық округте 2 мектеп, 5 бала бақша, 15 орындық аурухана, емхана, почта бөлімшесі, темір жол станциясы, ауылдық клуб, кітапхана, спорт мектебінің филиалы, АТС, 22 шаруа қожалығы, 15 жеке кәсіпкер, 3 дербес ауыз су жүйесі жұмыс істейді. Ауылда 3 кафе, 1 шағын базар, 10 дүкен, 1 монша бар

  • Білім саласы бойынша: Төменарық ауылында №53 және №223 орта мектебі бар. №53 орта мектебінде 515 оқушы дәріс қабылдайды, арнаулы және жоғары білімді 87 мұғалім, 28 тех қызметкер жұмыс істейді. 2014 жылы №53 орта мектепті 33 оқушы бітіріп, ҰБТ-ке 26 оқушы қатысты, 8-і мемлекеттік гран иегері атанды, ал №223 орта мектебінде 390 оқушы дәріс алады, арнаулы және жоғары білімді 67 мұғалім, 32 техқызметкерлер жұмыс жасайды, 2014 жылы орта мектепті 35 оқушы бітіріп, ҰБТ-ға 24 оқушы қатысты, 5–еу мемлекеттік грант иегері атанды. Елді мекенде 5 бала бақша бар. №12 «Балдәурен» бала бақшасында 70 бала, үш топта тәрбиеленуде, 30 адам қызмет жасайды. №11 «Балауса» бала бақшасында 50 бала екі топта тәрбиеленуде, 30 адам қызмет жасайды. «Сен сұлу» жеке балабақшасы 50 бала тәрбие алуда, 19 адам жұмыс жасайды. Жаңадан «Күнімай» жеке балабақшасы ашылып 40 баланы тәрбиеге алынып, 25 адам тұрақты жұмысқа орналасты және «Інкәр сезім» жеке бала бақшасына 20 бала тәрбиеге алынып ,14 азамат тұрақты жұмысқа орналасты.
  • Денсаулық сақтау саласы бойынша: Төменарық ауылдық округі бойынша бір аурухана және бір емхана халыққа қызмет көрсетеді. 3 дәрігер, 1 педиатор, 25 медбике, 16 техқызметкер 1 жедел жәрдем автомашина қызмет жасайды.
  • Мәдениет саласы бойынша: Төменарық ауылдық округінде 1 клуб, 1 кітапхана халыққа қызмет көрсетеді. Ауылдық клуб үйінде жыл бойына түрлі мерекелік шаралар ұйымдастырылып өткізілді. Атап айтқанда 8 –наурыз халықаралық әйелдер күні, 22-наурыз жыл басы мерекесі, 1-мамыр Халықаралық бірлік күні, 9–мамыр Жеңіс күні мерекесі, 1-маусым балаларды қорғау күні, 30- тамыз конституция күні, 16- желтоқсан тәуелсіздік күні, 30 желтоқсан күні ауыл әкімінің шыршасы атап өткізілді.
  • Спорт саласы бойынша: Ауылдық округ көлемінде спорт мектебінің филиалында 40 бала тәрбиеленуде. Спорт мектебіндегі тәрбие алып жатқан жастар Республикалық және аудандық сайыстарда жүлделі орындарды иеленіп жүр. Жастар ұйымы бойынша: Ауылдық округте жастар ұйымы жұмыс жасайды. Жастар ұйымының жетекшісі Ж.Зертуймеев. Мереке күндерінде жастар арасында спорттық жарыстар ұйымдастырылып отырады. 4-маусым Қазақстан Республикасы Рәміздер күніне орай «Менің отаным - Қазақстан» атты жастар арасында кіші футболдан жарыс өткізілді. Президенттік сынақтар жүйелі түрде өткізіліп тұрады. Ауыл жастары команда құрып, аймақтық жарыстарға қатысып, жүлделі орындарды иемденіп отыр.
  • Почта және байланыс саласы бойынша: 2014 жылы 678 отбасы 1900 дана басылымға жазылды. Баспасөз толық таратылуда. Елді мекен көлемінде санды телефон мәселесі шешілген, 665 абонент бар. Ұялы телефон байланыс торабының 3 бөлімшесі бар. Олар Актив, Биллайн және Теле-2. Қазіргі таңда АТС-ке интернет жүйесі - «Мегалайн» қосымша жалғанған. Ауылдағы 205 тұрғын үйге интернет жүйесі орнатылған.

2014 жылы атқарылған жұмыстар[өңдеу]

  • Ауылдық округті көркейту –көгалдандыру мақсатында ауылға кіре беріс орталық жалдың екі жағына жалпы алаңы 600 шаршы метр жері қораланып оған жаңадан 600 көшет отырғызылып күтіп баптауға алынды.
  • Ауылдың күн батыс бетін есік алды жерін суғару мақсатында жаңадан электр насосы алынып, ол орнатылып ауыл халқын сумен қамтамасыз етуде. Ауылда орналасқан билбордтар жаңартылды, паноларды қайта сырланып, орталық көшелердің барлық бағаналар түбі әктеліп ретке келтірілді.
  • Әбутәліп Алтыбаев атындағы көшесі жалпы ұзындығы 920 метр жерге құм мен тас төгіліп жол жасау жұмыстары жүргізілді.
  • Б.Аралбаев көшесінің бойына кіші ойын аланының құрылыс жұмыстары жүргізіліп, пайдалануға беріледі.
  • «Күнімай » жеке балабақшасы жаңадан ашылып, 40 бала тәрбие алуда, 25 адам тұрақты жұмысқа орналасты.
  • «Інкәр сезім» жеке балабақшасы жаңадан ашылып, 20 бала тәрбие алуда, 19 адам тұрақты жұмысқа орналасты.
  • «Алмалық» шаруа қожалығы бастамасымен жалпы 100 гектар жерге егін отырғызылып, оның ішінде 35 гектар жерге арпа мен жоңышқа отырғызылды. Ауыл тұрғындарының 15 отбасына қажетті бау- бақшамен, көкөніс егіп алатын жер берілді.
  • №53 орта мектебінде күрделі жөндеу жұмыстары жүргізіліп, есік пен терезесін ауыстыру және еден салу жұмыстары атқарылды.
  • Ауылдық клуб үйінің ауыл әкімшілігінің қарамағына берілуіне байланысты, жаңадан 1 штат сүйемелдеуші, 1 штат күзетші жұмыс орындары ашылды.

Төменарық каналы[өңдеу]

Төменарық каналы – Жаңақорған ауданындағы жасанды су арнасы. Төменарық ауылының оңтүстік-шығысындағы Қандыарал көлінен (Сырдария жайылмасында) басталып, Қожамберді ауылына дейін созылып жатыр. Ұзындығы 1,7 км, су өткізу мүмкіндігі 3 м³/с[5]

Дереккөздер[өңдеу]

  1. ҚЫЗЫЛОРДА ОБЛЫСЫ ӘКІМДІГІНІҢ РЕСМИ ИНТЕРНЕТ-РЕСУРСЫ.
  2. a b 2009 жылғы Қазақстан Республикасы халық санағы. Қазақстан Республикасының Статистика агенттігі. Басты дереккөзінен мұрағатталған 27 ақпан 2013.
  3. Қармақшы ауданы әкімдігінің ресми интернет-ресурсы.
  4. База КАТО. Қазақстан Республикасының Статистика агенттігі. Басты дереккөзінен мұрағатталған 10 наурыз 2013.
  5. Қазақ энциклопедиясы

Сілтемелер[өңдеу]