Мазмұнға өту

Жаңақорған ауданы

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
Қазақстан ауданы
Жаңақорған ауданы
Елтаңбасы
Елтаңбасы
Әкімшілігі
Облысы

Қызылорда облысы

Аудан орталығы

Жаңақорған

Ауылдық округтер саны

24

Кенттік әкімдіктер саны

2

Ауыл саны

34

Әкімі

Ғалымжан Жарқынбек

Аудан әкімдігінің мекенжайы

Жаңақорған кенті, Көкенов көшесі, №33

Тарихы мен географиясы
Координаттары

43°47′32″ с. е. 67°22′05″ ш. б. / 43.79222° с. е. 67.36806° ш. б. / 43.79222; 67.36806 (G) (O) (Я)Координаттар: 43°47′32″ с. е. 67°22′05″ ш. б. / 43.79222° с. е. 67.36806° ш. б. / 43.79222; 67.36806 (G) (O) (Я)

Құрылған уақыты

1928

Жер аумағы

16,6 мың км² (7 орын)

Уақыт белдеуі

UTC+5:00

Тұрғындары
Тұрғыны

81515[1] адам (2024)(2 орын)

Тығыздығы

5,08 адам/км² (3 орын)

Ұлттық құрамы

қазақтар (99,15%), орыстар (0,25%), түріктер (0,23%), басқа ұлт өкілдері (0,37%)

Сандық идентификаторлары
Телефон коды

72435

Пошта индексі

120300

Автомобиль коды

11

Жаңақорған ауданының әкімдігі

Қазақстан картасындағы Жаңақорған ауданы

Жаңақорған ауданы — Қызылорда облысының оңтүстік-шығысындағы әкімшілік бөлік, 1928 жылы құрылған. Жерінің аумағы — 16,6 мың км². Орталығы — Жаңақорған кенті.

Географиялық орны, жер бедері

[өңдеу | дереккөзін өңдеу]

Аудан батысында Шиелі ауданымен және Өзбекстан Республикасымен, шығысында Түркістан облысының Созақ, Сауран, оңтүстігінде Отырар аудандарымен шектеседі.

Аудан жерінің солтүстік-шығыс бөлігін Қаратау жотасының солтүстік-батыс сілемдері алып жатыр. Ең биік жері — 1419 м (Бесарық өзенінің бастауында). Орталық бөлігін Сыр бойы жазығы, оңтүстігін, оңтүстік-батысын Қызылқұм шөлі алып жатыр. Ауданның жер қойнауы кен байлықтарына бай. Қаратаудың Өгізмүйіз тауы етегінде Шалқия кеніші орналасқан.

Қазба байлықтары

[өңдеу | дереккөзін өңдеу]

Кен орнынан мырыш, қорғасын, күміс, кадмий, т.б. сирек кездесетін металл кентастары кездеседі. Сондай-ақ, ауданда құрылысқа жарамды тас, қиыршықтас, құм, саз (бентонит), т.б. кен қорлары бар.

Климаты, өсімдігі мен жануарлар дүниесі

[өңдеу | дереккөзін өңдеу]

Климаты — континенттік. Қысы біршама жұмсақ, жылы күндер жиі болып тұрады. Жазы ыстық, аңызақ. Қаңтар айындағы ауаның орташа температурасы — 6–7°С, шілдеде — 27–28°С. Жауын-шашынның жылдық орташа мөлшері — 150–200 мм. Өзен жүйесін Сырдария өзені және оның оң салалары (Бесарық, Ақұйық, Жиделі, т.б.) құрайды. Борықтыкөл, Нарсоққан, Бозкөл, Қандыарал, Шұқырой, т.б. көлдері бар. Топырағы аллювийлі-шалғынды, шалғынды-батпақты, сор, сортаң, оңт-ке қарай құмды келеді. Қаратау етегінде жусан, селеу, шеңгел, тобылғы, жиде, итмұрын, шөлде баялыш, көкпек, сораңшөп, сексеуіл, жыңғыл, су бойында қамыс-құрақ өседі. Қасқыр, түлкі, қарсақ, борсық, жабайы шошқа, ақбөкен, қырғауыл, шіл, т.б. мекендейді.

19391959197019791989[2]19992009[3]2024
 16472▲23424▲37029▲50959▲61643▲67563▲70128▲81515

Тұрғындар саны – 81 515 адам (2024). Ұлттық құрамы: қазақтар – 99,12%, орыстар – 0,27%, басқа ұлт өкілдері – 0,61%.

Әкімшілік бөлінісі

[өңдеу | дереккөзін өңдеу]

34 елді мекен 24 ауылдық округ пен 2 кенттік әкімдікке біріктірілген:

Әкімшілік бірлікОрталығыЕлді мекендеріХалқы (2021)
Аққорған ауылдық округіТүгіскен ауылы1▲4446
Ақүйік ауылдық округіБірлік ауылы1▼2358
Байкенже ауылдық округіБайкенже ауылы2▲1429
Екпінді ауылдық округіЕкпінді ауылы1▼926
Жайылма ауылдық округіЖайылма ауылы1▲1489
Жаманбай батыр ауылдық округіБесарық ауылы2▼3119
Жаңаарық ауылдық округіЖаңаарық ауылы1▼1865
Жаңақорған кенттік әкімдігіЖаңақорған кенті1▲31910
Кейден ауылдық округіКейден ауылы2▲1470
Келінтөбе ауылдық округіКелінтөбе ауылы1▼3183
Көктөбе ауылдық округіКөктөбе ауылы1▼503
Қандөз ауылдық округіҚандөз ауылы2▼1308
Қаратөбе ауылдық округіБаспақкөл ауылы1▼1611
Қожакент ауылдық округіҚожакент ауылы1▲3152
Қожамберді ауылдық округіҚожамберді ауылы1▼786
Қосүйеңкі ауылдық округіҚосүйеңкі ауылы1▼776
Қыраш ауылдық округіҚызылмақташы ауылы1▼829
Қыркеңсе ауылдық округіӘбдіғаппар ауылы1▼1847
Манап ауылдық округіМанап ауылы2▼1023
Мәшбек Нәлібаев ауылдық округіАқжол ауылы1▲1026
Өзгент ауылдық округіӨзгент ауылы2▼1701
Сунақата ауылдық округіСунақата ауылы2▼2386
Сүттіқұдық ауылдық округіТақыркөл ауылы1▼2082
Талап ауылдық округіБесарық станциясы1▲1146
Төменарық ауылдық округіТөменарық ауылы1▼3716
Шалқия кенттік әкімдігіШалқия кенті2▲2655

Кәсіпорындары

[өңдеу | дереккөзін өңдеу]

Өнеркәсіп орындарынан Шалқия кен өндіру кешені, тас ұнтақтау зауыты, т.б. шағын кәсіпорындар (май, нан зауыттары) бар. Жаңақорған ауданындағы бұрынғы күріш, қаракөл қойын, етті-сүтті ірі қара, бау-бақша, жеміс жидек өсіруге маманданған 14 кеңшар, 1 мал бордақылау бірлестігі 1997 жылдан бері акционерлік қоғамдар, серіктестіктер, өндірістік кооперативтер және шаруа қожалықтары болып қайта құрылған. Одан басқа құрылыс, көлік, телекоммуникация, тұрмыстық қызмет көрсету кәсіпорындары бар.

Ауыл шаруашылығы

[өңдеу | дереккөзін өңдеу]

Егін егуге жарамды жері — 1,4 млн га, оның ішінде: жыртылған жері — 16,2 мың га, шабындығы — 30,8 мың га, жайылымы — 1,3 млн га. Негізінен, күріш өсіріледі. 2000 жылдың басында ауданда 22,6 мың ірі қара (оның ішінде 7,0 мың сиыр), 131,1 мың қой мен ешкі, 5,7 мың жылқы, 0,6 мың түйе болды.

Әлеуметтік құрылымдары

[өңдеу | дереккөзін өңдеу]

Жалпы білім беретін 40 мектеп, 2 музей, 20 мешіт, 32 кітапхана, 29 мәдениет үйлері мен клубтар, қонақ үйі, 2 спорт сарайы, 9 спорт кешені, стадиондар мен спортзалдар бар. 5 аурухана, 1 емхана, 22 фельдш.-акушерлік және 6 дәрігерлік пункттер жұмыс істейді. Аудандағы елді мекендерге 78,6 км су құбыры тартылған.

Тарихи ескерткіштері

[өңдеу | дереккөзін өңдеу]

Жаңақорған ауданында Қарасопы, Хорасан ата, Құрбан ата, Сунақ ата кесенелері, Ақтас мешіті сияқты тарихи-мәдени ескерткіштер бар. Ақ Орданың астанасы Сығанақ қаласының орны сақталған. Құм астында қалған Сауран, Өзгент, Аққорған, Ордакент сияқты ежелгі қалалардың орны бар. Аудан жерімен Қызылорда–Шымкент автомобиль және темір жолдары өтеді.

Жаңақорғанан шықан атақты адамдар

[өңдеу | дереккөзін өңдеу]

Дереккөздер

[өңдеу | дереккөзін өңдеу]