Куба

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
Мұнда ауысу: шарлау, іздеу

Куба Республикасы
ис. República de Cuba

Flag of Cuba.svg Елтаңба
туы елтаңбасы

Координаттар: 22°01′00″ с. е. 79°01′00″ б. б. / 22.016667° с. е. 79.016667° б. б. (G) (O)

Ұраны: «ис. Patria o Muerte»
Әнұраны: «La Bayamesa»
Cuba (orthographic projection).svg
Тәуелсіздік күні 10 жеотоқсан 1898 (Испаниядан)
Ресми тілі Испан тілі
Астанасы Гавана
Ірі қалалары Гавана, Сантьяго-де-Куба
Үкімет түрі социалисттік республика
Мемлекеттік Кеңестің Төрағасы,
Министрлер Кеңесінің Төрағасы
Бірінші орынбасары
Орынбасарлары
Рауль Кастро
Рауль Кастро
Мигель Диас-Канель Бермудес
Эстебан Ласо Эрнандес
Абелардо Коломе Ибарра
Жер аумағы
• Барлығы
104
110 860 км²
Жұрты
• Сарап (2013)
Тығыздығы

11 061 886[1] адам (77)
102 адам/км²
ЖІӨ (АҚТ)
  • Қорытынды (2010)
  • Жан басына шаққанда

114,1 млрд (по ППС).[2] $ (67)
9900 (2010 ж.) $
Валютасы Куба песосы (CUP, 37)
Интернет үйшігі .cu
Телефон коды +53
Уақыт белдеуі -5

Куба (ис. Cuba), реами атауы - Куба Республикасы (ис. República de Cuba [reˈpuβlika ðe ˈkuβa]), 1959 жылдан бастап Бостандық аралы - Америкадағы, Вест-Үндістандағы мемлекет. Оңтүстік және Солтүстік Америка құрлықтары аралығында Куба, Хувентуд (Пинос) және олардың жанындағы Үлкен Антиль аралдар тобында орналасқан. Аралдардың көпшілігінде халық қоныстанбаған, ұзын саны 1600-ге жуық. Құрлықтағы жер аумағы — 110,86 мың км2. Халқы — 11,3 млн. адам. Этникалық құрамы жағынан 65%-ы Испаниядан шыққандардың ұрпақтары, қалғандары — негрлер, метистер, мулаттар. Ресми тілі — испан тілі, діні — католик. Астанасы — Гавана қаласы (2,3 млн.). 1976 ж. қабылданған конституция бойынша мемлекет билігі халықтық өкіметтің (Ұлттық ассамблея) қолында. Ол өз депутаттары арасынан Мемлекеттік Кеңес сайлайды және Министрлер Кеңесінің мүшелерін бекітеді. Ұлттық мерекелері: 1-қаңтар — Азат етілген күн (1959), 26-шілде — Ұлттық көтеріліс күні (1953), 10-қазан — Кубаның Испаниядан тәуелсіздік алу жолындағы күресті бастаған күні (1868). Ақша бірлігі — Куба песосы.

Географиясы

Куба жерінің үштен бір бөлігі таулы қырат, қалған бөлігі жазық. Елдің Орталық және батыс өңірлерінде Кордильера-де-Гуаниганико, Гавана — Матансас, БехукальМадруга, Санта-Клара, Гуамуая қыраттары, шығысында Сьерра-де-Кубитас, Сьерра-де-Нахаса қыраттары, оңтүстік-шығысын Сьерра-Маэстра тауы (ең биік жері 1974 м) алып жатыр. Пайдалы қазбалардан — мыс, марганец, хромит, никель, каолин кездеседі. Климаты — тропиктік. Қаңтардағы орташа температура 22,5°С, тамызда 27,8°С. Жауын-шашынның жылдық мөлшері жазық жерлерде 1000 — 1200 мм, таулы өңірлерде 2200 мм-ге дейін. Өзендері қысқа, әрі суы аз. Аумағының 10%-ын орман алып жатыр. Кесіртке, қолтырауын, тасбақа, т.б. хайуанаттар кездеседі, құстардың 300-ге тарта түрі бар.

Әкімшілік бөлінуі

Куба унитарлық мемлекеттер қатарына жатады. Территориясы 14 провинцияға және Хувентуд аралы муниципиячына бөлінеді. 2011-жылдың қаңтарынан Гавананы Артемис жіне Маябек провинцияларына бөлу туралы шешім өз күшіне енеді. Осылайша провинциялар саны 15-ке жетеді.

  1. Пинар-дель-Рио (ис. Pinar del Rio)
  2. Артемиса (ис. Artemisa)
  3. Гавана қаласы (ис. Ciudad de La Habana)
  4. Маябеке (ис. Mayabeque)
  5. Матансас (ис. Matanzas)
  1. Сьенфуэгос (ис. Cienfuegos)
  2. Вилья-Клара (ис. Villa Clara)
  3. Санкти-Спиритус (ис. Sancti Spiritus)
  4. Сьего-де-Авила (ис. Ciego de Avila)
  5. Камагуэй (ис. Camagüey)
  1. Лас-Тунас (ис. Las Tunas)
  2. Гранма (ис. Granma)
  3. Ольгин (ис. Holguin)
  4. Сантьяго-де-Куба (ис. Santiago de Cuba)
  5. Гуантанамо (ис. Guantanamo)
  6. Хувентуд аралы (ис. Isla de la Juventud)

Тарихы

Кастро Хрущевпен

Куба жерінің алғашқы тұрғындары үндіс тайпалары болған. Еуропалықтар келгенше (15-ғасырдың аяғы) мұнда екі жүз мыңнан аса үндістер тұрды. Аралдарды 1492 ж. қазанда Христофор Колумб ашты. Ол оны қателесіп, Үндістанның бір бөлігі деп ұққан, сондықтан, кейінірек жаңа жер шығыстағы Үндістаннан (Ост-Үндістан) ерекшелендіріліп, батыс Үндістан (Вест-Үндістан) деп аталып кеткен.

  • 1510 жылдан бастап елді испандар жаулап алуға кірісті. Үндістер отаршыларға қатты қарсылық көрсеткенімен, испандар оларды қырғынға ұшыратты. Ауыр еңбектен, ашаршылықтан, аурудан үндістер жаппай қырылып, 1537 ж. 5000-дай ғана адам қалды.
  • 1812 ж. аралда құл-негрлер көтерілісі болды. Осыдан үрейленген жергілікті құл иеленушілер испан үкіметімен жасырын келісіп, аралдарды Испанияның соғыс-теңіз базасына айналдырды.
  • 1868 ж. 10-қазанда Куба патриоттарының көтерілісі басталып, 1869 ж. сәуірде тәуелсіз Куба республикасы жарияланды. Бірақ көтеріліс басшылары арасындағы жікті пайдаланып, испандар 1878 ж. 10-ақпанда өз биліктерін қайта орнатты.
  • 1886 ж. құлдық жойылды.
  • 1897 ж. 25-қарашада Испания Кубаға автономия берді.
  • 1898 ж. АҚШ Испанияға соғыс ашып, Кубадан қуып шығарды. 1899 ж. АҚШ Кубаны басып алды. Елде халық толқулары қайта күшейді.
  • 1902 ж. мамырда ресми түрде Куба Республикасы жарияланды. Бірақ, АҚШ ел экономикасына толық өз бақылауын орнатты. Диктатураға қарсы бір топ жастар 1953 ж. 26-шілдеде Монкада казармасына шабуыл жасады. Жауап ретінде үкімет жазалауды күшейтті. Мексикаға өтіп кеткен Фидель Кастро шағын жасақ жиып, 1956 ж. 2-желтоқсанда Кубаға оралды да, көтерілісті бастады. Көтерілісшілер жеңіске жетіп, 1959 ж. 1-қаңтарда Батиста тәртібі құлады. Үкімет басына Ф.Кастро келді. АҚШ үкіметінің Кубада мемлекеттік төңкеріс ұйымдастыру мақсатындағы бірнеше әрекеттері сәтсіздікке ұшырады. Қазіргі кезде Куба социалистік жүйеде қалған мемлекеттердің бірі.

Экономикасы

A.

АҚШ тарапынан болып отырған эмбарго саясаты салдарынан Куба экономикасы қазіргі таңда дағдарысты жағдайды басынан кешіріп отыр. Жалпы ұлттық табыс мөлшері жеке адамға шаққанда 3520 доллар. Экспортқа қант, минералды шикізаттар, темекі, цитрусты жемістер мен балық өнімдері шығарылады. Жанар май, машина, құрал-саймандар, азық-түлік, сусындар сырттан әкелінеді. Ауыл шаруашылығына жарамды жерлер ел аумағының 34,2%-ын құрайды. Негізгі сауда серіктестері: Испания, Ресей Федерациясы, Канада, Қытай, Мексика, Болгария, т.б. Куба Қазақстанның егемендігін алғашқы болып таныған елдердің бірі.[3]

Дереккөздер

  1. Census.gov Country Rank. Countries and Areas Ranked by Population: 2013. U.S. Department of Commerce (2013). Басты дереккөзінен мұрағатталған 9 мамыр 2013. Тексерілді, 9 мамыр 2013.
  2. Cuba. The World Factbook. CIA.
  3. “Балалар Энциклопедиясы”, V-том