Қағба

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
Мұнда ауысу: шарлау, іздеу
Қағба
араб.: الكعبة
Kaaba at night.jpg
Ел

Сауд Арабиясы

Статусы

Исламның аса қастерлі орны

Соғушы

Ибраһим пайғамбар

Құрылысы

605 — Құрайыштардың Кағбаны қайта құруы
638 — Абдуллы ибн әз-Зубайраның қайта құруы
693 — Абдул-Мәлік ибн Марвананың қайта құруы
1629 — Мұрат Ханның кезіндегі қайта құру
1996 — Қағбаның реставрациясы

Картада орналасуы
Қағба (Сауд Арабиясы)
Locator Dot2.gif

Координаттар: 21°25′21.05″ с. е. 39°49′34.35″ ш. б. / 21.422514° с. е. 39.826208° ш. б. (G) (O) (Я)

Kabaa.jpg

Қағба (араб.: الكعبة‎ – куб) – мұсылмандар құлшылық ететін аса қастерлі орындағы тұңғыш ғимарат. Қасиетті үй, көне үй деп аталады. Меккедегі масжид ул-һарамда (Қасиетті мешіт) орналасқандықтан "әл-бәй-түл-һарам" (қасиетті мешітте орналасқан төртбұрышты үй) деп те аталады. Діни аңыз бойынша — Алла Тағаланың уахиімен (тек пайғамбарларға келетін Алла Тағаланың аяндары) Ибраһим (ғ. с.) Пайғамбарға ұлы Исмаилмен бірге Зәмзәмнің жанынан Қағбаны көтеру бұйырылған. Қағбаның солтүстік-шығыс қабырғасы 12,63 м, ал солтүстік-батыс қабырғасы 11,03 м, оңтүстік-батыс қабырғасы 13,10 м, оңтүстік-шығыс қабырғасы 11,22 м, ал биіктігі 13 м. Жалпы көлемі 145 шаршы м болған тастан қаланған құрылыс үй. Үсті қара жамылғымен жабылған, жамылғы жыл сайын қажылық маусымында жаңартылып тұрады.Қағбаның "хатимге" қараған қабырғасының үстіңгі ортасында алтыннан жасалған ойық бар. Халық арасында "алтын ойық" деп аталып кеткен бұл ойықты арабша "Мизаб-и қағба" дейді.[1]

Қағбадағы сиынушы

Этимология[өңдеу]

«Кағба» сөзі араб тілінен тура аударғанда «қадір мен құмет қоршаған қасиетті жер» дегенді білдіреді. Қағбаның басқа атуларында «Байт әл-Әтек» деген сөздерден тұрады, оның алғашқы мағынасы «ең ерте және ежелгі». Ал екінші мағынсы — «тәуелсіз және азат етуші». Мұсылмандар Қағбаны сондай-ақ «Байт-Ұллах» деп те атайды, бұл сөздің мағынасы «Аллахтың үйі» [2] дегенді білдіреді.

Қағбаның құрамдас бөліктері[өңдеу]

Қағбаның құрамдас бөліктері:
1 — Қара тас; 2 — есік; 3 — науа; 4 — Төле; 5 — Хижр Исмаил ; 6 — Мүлтазам; 7 — Ибраһим макамы; 8 — қара тас бұрышы; 9 — Йемен бұрышы; 10 — Шам бұрышы; 11 — Ирак бұрышы; 12 — Кисва; 13 — мәрмәр жолақ; 14 — место стояния Ибраһима

Қағба бұрыштары әлемнің төрт бұрышына бағытталған және әр бұрышының өз атауы бар: «йемен» (ңтүстік), «ирак» (солтүстік), «левант» (батыс) және «қара тас» (шығыс). Қағба іргетасы мәрмәрдан қаланған, ал негізі меккелік граниттен тұрғызылған. Қағба үнемі кисуах деп аталатын арнайы жібек матамен жабылып тұрады. Жамылғыны жылына бер рет ислам күнтізбесі бойынша Зул-Хиджа айының (қажылық айы) 9/10 күні ауыстырады. по исламскому календарю. Қағба ішінде бөлме бар, алайда ол «Қағбаны тазалау» рәсімін жүргізі үшін жылы екі рет қана ашылады (тек сыйлы қонақтар үшін). Қазіргі таңда Қағбаның ұзындығы 13,1 м. Ұзындығы мен ені, сәйкесінше, 11,03 және 12,86 м. Ибраһим пайғамбардың кезінде Қағба өлшемі басқа болған:

шығыс қабырға — 14,80 метр;
Хатем жақтан қарағандағы қабырға — 10 метр;
Қара тас пен Йемен бұрышының арасындағы қабырға — 9,15 метр;
батыс қабырға — 14,2 метр.

Қара тас[өңдеу]

Қара тас (араб.: الحجر الأسود‎ — әл-хаджар әл-асвад) — Қағбаның шығыс бұрышына 1,5 м биіктікте монтаждалған тас[3]. Тас жазықтығының көрінетін жер ауданы 16,5×20 см.

Есік[өңдеу]

Есік (араб.: باب الكعبة‎) Қағбаның Шығыс қабырғасында жерден 2,5 метр биіктікте орналасқан, оған тек жиылмалы саты арқылы мінуге болады. Бұл жиі болатын селден қорғану мақсатында жаслғандығы ықтимал. [4]. Есіктің өзінің биіктігі 3,06 метр, ал ені 1,68 метр. Есікті құраған кезде 13 420 000 риал тұратын, 999-пробалы 280 кг алтын қолданылған. Есікті король Халид ибн Әбдел Азиз сыйға тартқан. Мұхаммед пайғамбардың кезінен бастап Қағбаның кілті Бани Шайба отбасында сақталады..

Суағар науа[өңдеу]

Мизраб әр-Рахма (араб.: مزراب‎ — Қайырымдылық суағар науасы) — жаңбыр суын жинайтын науа. 1627 жылғы жөңдеуде көп күндік жаңбырда қабырғалардың қиратылу мәселесінен еңгізілген. Төбедегі су Исмаил мен Хаджардың қабіріне бағытталған құтты бейнелейді.

Төле[өңдеу]

Төле (араб.: الشاذروان‎) — Қағбаның қабырғалары орналасқан төле. 1627 жылы іргетасын судан қорғау мақсатында еңгізілді.

Хижр Исмаил[өңдеу]

Хижр Исмаил (араб.: حجر إسماعيل‎) немсе әл-Хатим (араб.: الحطيم‎) — аласа жартылайдөңгелек қабырға. Биіктігі 1 метр, ұзындығы 17,75 метр.

Мүлтазам[өңдеу]

Мүлтазам (араб.: ملتزم‎) — Қағбаның Есіктері мен Қара тас арасындағы қабырға бөлігі. Ұзындығы — 2 метр.

Ибраһим макамы[өңдеу]

Ибраһим макамы (араб.: مقام إبراهيم‎) — Ибраһим пайғамбардың аяғының ізі қалған жер. Шынылы және металды қоршау мен қоршалған.

Қара тас бұрышы[өңдеу]

Қара тас бұрышы (араб.: زاوية الحجر الاسود‎) — Қағбаның шығыс бөлігінің бұрышы, бұл жерге Қара тас монтаждалған[5].

Йемен бұрышы[өңдеу]

Йеменский угол (араб.: الركن اليماني‎) — Қағбаның оңтүстік бұрышы

Шам бұрышы[өңдеу]

Угол Шама (араб.: الركن الشامي‎) — Қағбаның батыс бұрышы.

Ирак бұрышы[өңдеу]

Иракский угол (араб.: الركن العراقي‎) — Қағбаның солтүстік бұрышы.

Кисва[өңдеу]

Кисва немесе кисвах (араб.: كسوة الكعبة‎ — кисват аль-ка’аба) — алтын жіппен тігілген Құран аяттары жазылған, қара түсті жібек матадан жасалған жамылғы, ұзындығы 41 метр, ауданы 875 км шаршы, ал қалыңдығы 2 мм.

Мәрмәр жолақ[өңдеу]

Мәрмәр жолақ (араб.: شريط من الرخام‎) әр тавафдың (айналып өту) басы мен аяғын белгілейді. Алғашқы кезде жолақтың түсі жасыл болған, осыдан кейін оны ақ түске ауыстырды, бұл оны көрнекті етті.

Ибраһимнің тұрған жері[өңдеу]

Ибраһимнің тұрған жері — Қағбаның құрылысы жүріп жатқан кезде Ибраһим пайғамбардың тұрған жері.

Пайдаланған әдебиет[өңдеу]

Әдебиет: Қазақстан қажылары. Алматы, 2002.

  1. Отырар. Энциклопедия. – Алматы. «Арыс» баспасы, 2005 ISBN 9965-17-272-2
  2. Меккедегі Харам Байт-Ұллах мешіті
  3. Тарихи сөздік, 2000
  4. The Kaaba during an unsual flood Emai
  5. Кольер энциклопедиясы, 2000