Құйыршық хан

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
Jump to navigation Jump to search

Құйыршық хан
Лауазымы
Алтын Орданың 32-ші ханы
1395 — 1395
Ізашары: Тоқтамыс хан
Ізбасары: Темірқұтылық хан
Ақ Орданың 13-ші ханы
1395 — 1395
Ізашары: Тоқтамыс хан
Ізбасары: Барақ хан
Өмірбаяны
Діні: Ислам
Дүниеге келуі: белгісіз
Қайтыс болуы: 1395 жыл(1395)
Династия: Ордаежендіктер
Әкесі: Ұрыс хан
Балалары: Барақ хан
Сүйіндім бегім

Құйыршық хан (туған жылы белгісіз – 1395/96) – Алтын Орданың 32-ші ханы, онымен қоса Ақ Орда ханы, Ұрыс ханның баласы. “Бахр әл-асрар” атты еңбекте Құйыршықтың ұзақ жылдар Әмір Темірдің сарайында тұрғаны айтылады.

Басқаруы[өңдеу]

1395 ж. Ақсақ Темір Терек өзені алабында Алтын Орда ханы Тоқтамыс қолын талқандап, Еділ өзені өткеліне келгенде жанындағы Құйыршықты өзінің таңдаулы жасақтарының біріне басшы етіп, Ақ Ордаға аттандырады. Жолға шығарда оған патшалық дәреженің белгісі – алтын зерлі шапан мен алтын белбеу сыйлайды. Бірақ, “Бахр әл-асрарда” айтылғандай, Құйыршық Ақ Орда тағына отырысымен көп ұзамай өлтірілген.

[1] Жошының төртінші баласы – Тоқайтемір, біздің қазақ осының қол астында болған және Әбілмансұр Абылай ханның арғы атасы осы еді. Тоқайтемірдің төрт баласы – Мөңгөтемір, Тодамөңгө, Урантемір, Өзтемір. Мөңгөтемірдің баласы – Тоқтағу. Өзтемірдің үш баласы – Қожа, Сарижа, Абай. Қожаның баласы – Бадақұл, оның баласы – Арыс хан, оның екі баласы – Темірмәлік хан, Құйыршық хан. Темірмәліктің үш баласы – Бекболат, Темірқұтты, Шадибек. Темірқұттының екі баласы – Болат хан, Темірхан. Бұл Темірдің лақап аты – Үлұғмұхамедхан, біздің қазақ Ормамбет хан дейді. Бекболат, Шадибек һәм Темірқұттының нәсілі – Ноғай хандары. Жоғарғы Құйыршық ханның баласы – Барақ хан. Оның екі баласы – Дәруиш һәм Абусағид хан. Әз Жәнібек хан аталған осы Абусағцд еді. Қазақты ертіп алып Қашқардағы Шағатай нәсіліне қаратқан Әз Жәнібек осы еді. Мұның тоғыз баласы – Иранчы, Махмұт, Қасым хан, Айтек, Жаныс, Қамбар, Тәтіш, Үсек, Жәдік. Осы айтылған Қасым хан – біздің қазақта «Қасым ханның қасқа жолы» деген бітім жолын шығарғаң хан еді. Мұның баласы – Сығай хан, екі баласы – Тәуекел хан, Ондан. Бұл Оңданның баласы – Қайнар кішік, оның баласы – Бекей, оның баласы – Хұдайменде, оның баласы – Тұрсын, оның баласы – Кіші Барақ («Қырық сан Барақ хан» деген, Абылайдан соңғы хан болған осы). Оның балалары – Сығай, Дайыр, Қанбаба, Бөкей хан, Маман, Қанғожа. Осы айтылған Бөкей ханның тоғыз баласы бар – Шыңғыс, Есім, Уали, Тауке, Батыр, Сұлтанғазы, Әбілғазы, Көксал, Әбілмамбет. Осы айтылған Батырдың бір баласы – Мырзатай, оның бір баласы – Нұрмұхамед, оның баласы – Әлихан Бөкейханов.

Дереккөздер[өңдеу]

Тағы қараңыз[өңдеу]

  1. Қазақ Ұлттық Энциклопедиясы