Мазмұнға өту

Рига

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
Қала
Рига
латышша Rīga
Ту Елтаңбасы
Ту Логотипі
Әкімшілігі
Ел

 Латвия

Статусы

Астана

Тарихи облыс

Видземе

Ішкі бөлінісі

3 аудан және 3 қала маңы

Тарихы мен географиясы
Координаттары

56°56′51″ с. е. 24°06′25″ ш. б. / 56.94750° с. е. 24.10694° ш. б. / 56.94750; 24.10694 (G) (O) (Я)Координаттар: 56°56′51″ с. е. 24°06′25″ ш. б. / 56.94750° с. е. 24.10694° ш. б. / 56.94750; 24.10694 (G) (O) (Я)

Құрылған уақыты

1201

Қала статусы

1225

Жер аумағы

304,05 км²

Орталығының биiктігі

7 м

Уақыт белдеуі

UTC+2, жазда UTC+3

Тұрғындары
Тұрғыны

632 614 адам (2019)

Ұлттық құрамы

латыштар, орыстар және басқалары

Сандық идентификаторлары
Телефон коды

(+371) 67, (+371) 66

Пошта индекстері

LV-1001 … LV-1084

Автомобиль коды

LV

ATVK коды

0010000

Басқалары
Марапаттары

Ленин ордені

riga.lv  (латыш.)

Рига картада
Рига
Рига

Рига (латышша Rīga) — Латвияның астанасы, ірі порт және өнеркәсіп орталығы. Рига — елдің экономикалық, мәдени және саяси орталығы. Рига халқының саны 2026 жылы 638 784 адамды құрады.[1]

Географиялық орналасуы

[өңдеу | дереккөзін өңдеу]

Балтық жағалауының Батыс Двина өзенінің екі жағалауында орналасқан. Рига Балтық жағалауындағы ең үлкен қала және аймақтағы халқы ең көп үш қаланың бірі. Теңізге жақын орналасқандықтан, климаты жұмсақ. Ригадағы жаз салқын, ал қыста жиі еріген мұздар болады, температура -5°C-тан төмен түспейді. Қала Даугава өзенімен екі бөлікке бөлінген: тарихи орталық және оң жағалаудағы ескі қала, ал қазіргі аудандар сол жақта орналасқан. Бұл орналасу көлік желісінің дамуына ықпал етеді және қаланың негізгі көрікті жерлері мен бизнес орталықтарына қол жеткізуді қамтамасыз ете отырып, қолайлы өмір сүру жағдайларын қамтамасыз етеді.[2]

Әкімшілік бөлінісі

[өңдеу | дереккөзін өңдеу]

Рига алты әкімшілік ауданға бөлінген:

  • Орталық аудан
  • Курзем ауданы
  • Латгал маңы
  • Видзем маңы
  • Земгал маңы
  • Зиемель (Солтүстік) ауданы.

Әрбір аудан көптеген шағын аудандардан тұрады.[3]

Қаланы 1201 жылы неміс рыцарлары құрған, олар Даугава, Гауя және Рига (Riege) өзендерінің қосылатын жерінде бекініс салған, кейінірек Ливон орденінің бекінісіне айналған. 1252 жылы епископтың резиденциясы осында көшірілді. 1282 жылы қала Ганзалық Лигаға қосылды, содан бері Рига Балтық теңізіндегі ең ірі сауда порттарының біріне айналды. Орден, епископтық және айналасындағы мемлекеттер арасындағы ұзақ мерзімді әскери қақтығыстардан кейін қала 1621 жылы Швецияның құрамына кірді және шығыстағы ең маңызды бекінісі болып саналды. Алайда, 1721 жылы Солтүстік соғыстан кейін ол Ресей империясының құрамына кірді.[4]

18 ғасырда Рига Ресей империясының ықпалына түсті, ол қаланы мәдени және экономикалық тұрғыдан дамытуды жалғастырды. Инфрақұрылымды, әсіресе сауданы, өнеркәсіпті және білім беруді дамытуға үлкен мән берілді. 1867 жылы Рига Ресейдің Балтық теңізіндегі ең маңызды портына айналды.[5]

1914 жылы Бірінші дүниежүзілік соғыс басталды. 1915 жылға қарай майдан Ригаға жетті. Қалада әскери жағдай жарияланды. Сол жылы, 1915 жылы, Ригада алғашқы латыш атқыштар бөлімшелері құрылды. Бұл атқыштар тек «революциялық гвардияшылар» ғана емес, сонымен қатар өз жерінің болды. 1917 жылдың тамызында немістер қалаға жаңа шабуыл жасады. Көтерілісшілер бүлдірген бөлімшелер енді қарсы тұра алмады және 1917 жылдың қыркүйек айының басында Инчукалнсқа шегінуге мәжбүр болды. 1919 жылы 25 мамырда немістер, латыштар және князь Алексей Ливеннің орыс еріктілер корпусынан тұратын Ландесвер (Земство дворяндарының жасағы) бөлімшелері Ригаға кірді. 1919 жылдың маусымында тәуелсіз Латвия билігі Ригаға оралды. 1920 және 1940 жылдары Рига тәуелсіз Латвияның астанасына айналды.

1940 жылы Рига, Латвияның қалған бөлігімен бірге, КСРО құрамына кірді. 1941 жылы 22 маусымда Ұлы Отан соғысы басталды. Соғыстың алғашқы күнінде Риганы немістер бомбалады. 1041 жылы 1 шілдеде нацистер Риганы басып алды. 1944 жылы 13 қазанда Рига нацистерден азат етілді. Кеңес дәуірінде Рига КСРО құрамындағы Латвия Кеңестік Социалистік Республикасының астанасы қызметін атқарды. 1991 жылы 21 тамызда Рига қайтадан тәуелсіз Латвияның астанасына айналды.[6]

Экономикасы

[өңдеу | дереккөзін өңдеу]

Соңғы жылдары инфрақұрылымның жақсаруына байланысты экономикалық белсенділік айтарлықтай өсті. Рига портты қала ретінде Стокгольм, Киль және Любек қалаларына тұрақты теңіз байланысы бар тауарлар мен адамдардың санының артуының негізгі орталығына айналды.

Ең ірі экспорттық тауарлар — ағаш өнімдері, ақпараттық технологиялар, тамақ және сусындар өндірісі, фармацевтика, көлік және металл өнімдері. Латвияның экономикалық тұрғыдан белсенді компанияларының барлығы дерлік Ригада орналасқан. Туризм қала үшін маңызды экономикалық сала болып табылады, себебі ел туристерінің 90%-ы Риганы саяхат орны ретінде таңдайды.

Риганың қоғамдық көлігі жайлы автобустардан, троллейбустардан және трамвайлардан тұрады. Қалада метро жоқ, метроның болмауына қарамастан, астананың көлік желісі жолаушылар тасымалын жақсы қамтамасыз етеді. Жақын маңдағы қалалар мен ауылдарға қалааралық автобустармен немесе қала маңындағы пойыздармен жетуге болады. Қалада екі ірі халықаралық көлік торабы бар: әуежай және теміржол вокзалы.

Рмга трамвайы

Автобустар — Ригадағы қоғамдық көліктің негізгі түрі болып табылады. Желіні "Rīgas satiksme" компаниясы басқарады. Автобустар тек күндізгі уақытта 52 бағыт бойынша жұмыс істейді.

Трамвайлар — Риганың трамвай желісі 1882 жылы іске қосылды және содан бері көптеген өзгерістерге ұшырады. Қазіргі уақытта бірыңғай маршруттық желіні «Rīgas satiksme» компаниясы басқарады.

Троллейбустар — Алғашқы троллейбустар 1947 қосылды. 2026 жылғы жағдай бойынша Ригада қаланың көп бөлігін қамтитын 21 троллейбус бағыты бар.

Такси — Ригадағы таксилер қаланы тәуліктің кез келген уақытында аралаудың жақсы, қауіпсіз және салыстырмалы түрде арзан тәсілі. Ригадағы таксилердің ерекшелігі — олардың барлығы дерлік ресми. Ригада жеке көлікпен қамтамасыз ететін көптеген компаниялар бар. Ең танымалдары - Baltic Taxi, Smile Taxi, Avoiss және басқалары.[7]

Рига — Латвияның мәдени орталығы. Онда театрлар, мұражайлар, концерт залдары және көркемсурет галереялары орналасқан. Қала ұлттық болмыстың маңызды бөлігі болып табылатын хор әндері мен орган музыкасын қоса алғанда, музыкалық дәстүрлерімен танымал. Ригада жыл сайын Рига опера фестивалі және Халықаралық орган фестивалі сияқты халықаралық фестивальдер өтеді.[8]

Латвия ұлттық опера театры — 1919 жылы Ригада Латвия операсының (1913 жылы П.Юрян ұйымдастырған) негізінде «Кеңестік Латвия операсы» (1919 жылдың аяғында – 1940 жылдары – Латвия ұлттық операсы) деген атпен құрылған. 1940 жылы театр Латвия опера және балет театры (1956 жылдан бастап – Академиялық театр) деп аталды.[9]

Латвия ұлттық театры — Ұлттық театр 1919 жылы 30 қарашада құрылған. Ұлттық театрдың қазіргі ғимараты қаланың екінші театры ретінде салынған. Құрылыс 1899 жылдан 1902 жылға дейін созылды, оны сәулетші Август Рейнберг жобалаған. Қасбетін мүсінші Август Фольц безендірген.[10]

Михаил Чехов атындағы Рига орыс театры — Ең көне орыс театры 1883 жылы 2 қазанда ашылды. Бүгінгі таңда театр репертуарында орыс және әлемдік классика, сондай-ақ жас драматургтердің шығармалары бар. Үлкен және кіші сахналарда балалар мен музыкалық қойылымдары, барлық жанрдағы қойылымдар қойылады. Театр кең көлемде гастрольдік сапарларға шығып, фестивальдерде сәтті өнер көрсетуде.[11]

Дайлес театры — 1920 жылы 19 қарашада құрылған. Театрдың негізін қалаушы, көркемдік жетекшісі және 1920 жылдан 1964 жылға дейін көрнекті сахна режиссері Эдуардс Смильгис болды, оның басшылығымен театрда үш актерлік студия құрылды. Дейлес театры Латвиядағы ең ірі кәсіби театр, оның үш қойылым орны бар: Үлкен зал, Кіші зал және Камералық зал. Театр жыл сайын 15-18 жаңа қойылым ұсынады.[12]

Латвия мемлекеттік қуыршақ театры — 1944 жылы құрылған қуыршақ театры латыш труппасымен жұмыс істей бастады, 1947 жылы орыс труппасы құрылды. Кеңес дәуірінде ол Латвия КСР-індегі ең гастрольдік театрлардың бірі болды, Польша, Франция, Болгария, Иран, Шри-Ланка және Иордания т.б., көптеген гастрольдік сапарлармен болды. Бүгінде қуыршақ театры орыс және латыш тілдерінде қойылымдар ұсынады.[13]

Жаңа Рига театры — Жаңа Рига театры 1992 жылы құрылған. Бұл театр Риганың басқа театрларынан ерекшеленеді, себебі ол өз көрермендеріне классикалық шығармалардың, түпнұсқа латыш драматургиясының және шетелдік авторлардың шығармаларының заманауи интерпретациясын ұсынады. Театрдың алғашқы көркемдік жетекшісі Юрис Рииниекс болды.[14]

Мұражайлары

[өңдеу | дереккөзін өңдеу]

Ригада 40-тан астам мұражай және әртүрлі мамандандырылған ұқсас мекемелер бар. Олардың ішіндегі ең танымалдары:

Рига тарихы және теңіз мұражайы — Рига тарихы және теңіз мұражайы - Латвиядағы ғана емес, сонымен қатар Балтық жағалауындағы ең көне мұражай, оның тарихы 1773 жылдан басталады. Оның 16 залында Риганың 800 жылдан астам уақыт бойы пайда болуы мен дамуы, сондай-ақ Латвиядағы X ғасырдан бүгінгі күнге дейінгі кеме қатынасы туралы кең көлемді көрме орналасқан.[15]

Латвия ұлттық өнер мұражайы — Ригадағы ең көне мұражай, ол 1869 жылы құрылған. 1905 жылы мұражай үшін жаңа ғимарат салынып, ол бүгінге дейін сол жерде орналасқан. Латвия ұлттық өнер мұражайының көрмесі үш тақырыпқа бөлінген: 18 және 19 ғасырлардағы Балтық өнері, 19 және 20 ғасырлардағы Латвия өнері және 18 және 20 ғасырлардағы орыс өнері, оның ішінде Николай мен Святослав Рерихтің шығармалар жинағы бар.[16]

Шетел өнері мұражайы - Латвиядағы ең ірі көркемсурет мұражайларының бірі және қаланың басты көрікті жерлерінің бірі. Мұражай 1920 жылы Рига қамалының оңтүстік қанатында ашылды. Коллекциялар 2012 жылы бұрынғы Рига қор биржасы ғимаратына көшірілді. Мұражайдың көрмесі Латвиядағы ең үлкен көрме болып табылады. Онда Батыс Еуропа өнерінің, Таяу Шығыс өнерінің, біздің заманымызға дейінгі 5000 жылға дейінгі ежелгі Египет өнерінің және қазіргі заманғы әлемдік өнердің коллекциясы бар.[17]

Югендстиль мұражайы — Мұражай 2009 жылы латыш сәулетшісі Константин Пекшенстің үйінде ашылды. Қайта жаңғыртылған мұражай он тұрғын үйден тұрады. Келушілер қонақ бөлмені, ас үйді, жуынатын бөлмені, дәретхананы, қызметшілер бөлмесін, асхананы, жатын бөлмені, кабинетті, камин бөлмесін және көрме залын көре алады. Барлық бөлмелер түпнұсқа жиһазбен жабдықталған және нағыз тұрмыстық заттармен, ыдыс-аяқтармен және модерн стиліндегі картиналармен толтырылған.[18]

Латвияның Ұлттық тарих мұражайы — 1869 жылы құрылған мұражай атауын бірнеше рет өзгертті. Бастапқыда оның жеке ғимараты болған жоқ, ал 1920 жылы Рига қамалында құрылды. Негізгі көрмеде Латвияның ежелгі заманнан 1940 жылға дейінгі тарихи мұралары көрсетілген. Мұражайда бірнеше бөлімдер мен тұрақты көрмелер бар. Сондай-ақ, мұражай Латвия тарихы бойынша тақырыптық іс-шаралар, конференциялар, семинарлар және дәрістер ұйымдастырады. 1989 жылы мұражай коллекциясында 571 000 жәдігерлер болды.[19]

Латвия оккупациясы мұражайы — мұражай көрмесі Латвия оккупациясы кезіндегі тоталитарлық режимнің 50 жылдық билігіне, оның қалпына келтірілуіне арналған. Коллекцияда 1939 жылдан 1991 жылға дейінгі Латвия тарихын көрсететін тарихи құжаттар мен фотосуреттер бар. Мұражай үш бөлімге бөлінген. Бірінші бөлім Латвия оккупациясының тарихына дейінгі кезеңді қамтиды. Келесі бөлім келушілерді Латвияның бірінші кеңестік оккупация, неміс оккупациясы және екінші кеңестік оккупация кезіндегі тарихымен таныстырады. Соңғы бөлімде Латвияның 1980 жылдан кейінгі және 1991 жылы тәуелсіздіктің оралуы тарихын қарастырады.[20]

Білім және ғылым

[өңдеу | дереккөзін өңдеу]

Рига Латвиядағы білім беру және ғылым орталығы болып табылады. Қалада гуманитарлық ғылымдардан бастап инженерия мен медицинаға дейінгі әртүрлі салаларда мамандар дайындайтын жетекші университеттер мен ғылыми-зерттеу институттары орналасқан. Студенттік өмір мәдени, спорттық және ғылыми іс-шараларға бай, бұл Риганы халықаралық студенттер үшін тартымды етеді. Қала инновациялық технологияларды, ғылыми жобаларды және стартаптарды белсенді түрде дамытып, кәсіби өсу үшін қолайлы орта жасауда.

Университеттер:

  • Латвия университеті
  • Латвия өнер академиясы
  • Рига техникалық университеті
  • Рига Страдиньш университеті
  • Рига жоғары заң мектебі
  • Ригадағы Стокгольм экономика мектебі
  • Бизнес және қаржы мектебі
  • Көлік және телекоммуникация институты
  • Рига халықаралық экономика және бизнесті басқару мектебі
  • Туриба университеті
  • Рига аэроғарыш институты
Рига панорамасы

Көрікті орындары

[өңдеу | дереккөзін өңдеу]

Рига өзінің әдемі сәулетімен, ортағасырлық ескі қаласымен және жарқын өнер мен музыкалық сахнасымен танымал. Бұл көптеген мұражайлары, галереялары, мейрамханалары мен дүкендері бар танымал туристік орын. Қала Латвияның басқа бөліктерімен және көршілес елдермен автомобиль және теміржол желілері, сондай-ақ халықаралық әуежай арқылы жақсы байланысқан.

Ригадағы ең танымал орындар:

  • Ескі қала — Риганың Ескі қаласы (Векрига) ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра тізіміне енгізілген. Тас төселген көшелері, тарихи сәулеті және жарқын атмосферасы Ригаға келетін туристер мен қонақтар үшін көруге тұрарлық орын.
  • Рига орталық базары (Centraltirgus) — бұл базар Еуропадағы ең ірі базарлардың бірі және мұнда дәстүрлі латыш тағамдарының дәмін татып көруге, сондай-ақ кәдесыйлар мен жергілікті қолөнер бұйымдарын сатып алуға болады.
  • Ар-Нуво ауданы — Рига өзінің таңғажайып Ар-Нуво сәулетімен танымал, ал Ар-Нуво ауданы оны барлық сән-салтанатымен көруге болатын ең жақсы орындардың бірі.
  • Рига қамалы (Rigas pils) — XIV ғасырда салынған қамал. Ол 1991 жылы ел тәуелсіздік алғаннан бері Латвия Президентінің ресми резиденциясы болды. Бүгінде онда Латвияның Ұлттық тарих мұражайы орналасқан.
  • Бостандық монументі (Brivibas piemineklis) — Риганың дәл орталығында орналасқан бұл биік мүсін Латвияның тәуелсіздік үшін күресінің символы және қаланың маңызды ескерткіші болып табылады.[21]

Дереккөздер

[өңдеу | дереккөзін өңдеу]
  1. ↑ Население Рига. Тексерілді, 15 шілде 2026.
  2. ↑ Европа. Латвия. Тексерілді, 15 шілде 2026.
  3. ↑ Районы Риги. Тексерілді, 15 шілде 2026.
  4. ↑ Рига. Тексерілді, 15 шілде 2026.
  5. ↑ История и происхождение названия города Рига. Тексерілді, 15 шілде 2026.
  6. ↑ Краткая история Риги. Тексерілді, 15 шілде 2026.
  7. ↑ Транспорт Риги. Тексерілді, 15 шілде 2026.
  8. ↑ Рига — столица Латвии. Тексерілді, 15 шілде 2026.
  9. ↑ Латвийский театр оперы и балета. Тексерілді, 15 шілде 2026.
  10. ↑ Латвийский Национальный театр. Тексерілді, 15 шілде 2026.
  11. ↑ Рижский русский театр имени Михаила Чехова. Тексерілді, 15 шілде 2026.
  12. ↑ Театр Дайлес. Тексерілді, 16 шілде 2026.
  13. ↑ Театральная Рига: вчера и сегодня. Тексерілді, 16 шілде 2026.
  14. ↑ Новый Рижский театр. Тексерілді, 16 шілде 2026.
  15. ↑ Музей истории Риги. Тексерілді, 16 шілде 2026.
  16. ↑ Латвийский Национальный художественный музей. Тексерілді, 16 шілде 2026.
  17. ↑ Музей зарубежного искусства. Тексерілді, 16 шілде 2026.
  18. ↑ Рижский музей Югендстиля. Тексерілді, 16 шілде 2026.
  19. ↑ Национальный музей истории Латвии. Тексерілді, 16 шілде 2026.
  20. ↑ Музей оккупации Латвии. Тексерілді, 16 шілде 2026.
  21. ↑ Карта Риги. Тексерілді, 17 шілде 2026.